MEDIA EN ETHIEK
INTRODUCTIE
Kenniscentrum Data & Maatschappij: Een centrale hub voor de juridische, maatschappelijke en ethische
aspecten van datagedreven en AI-toepassingen.
Wat betekent ethiek voor jullie? We denken na of het een goede uitkomst zal zijn en op basis van die
gedachten gaan we ons handelen gaan bijsturen. Als we aan een arme geld geven, denken we na wat die
met dat geld zou doen. Gaat die daar boodschappen of drugs mee kopen? Het gaat over duidelijke
onderbouwde standaarden voor wat juist en fout is. We gaan het uitdrukken in bepaalde rechten en
waarden. Zoals loyaliteit, niet stelen, niet moorden. Ethiek is het vakgebied binnen de filosofie voor wat
handelingen zijn die toelaatbaar zijn.
ETHIEK
De vraag werd gesteld in een zaal vol ondernemers
- “Ethics has to do with what my feelings tell me is right or wrong.”
o Ethisch zijn is niet altijd je gevoel volgen. Je kan nog steeds afwijken met je gevoel voor
wat juist is.
- “Ethics has to do with my religious beliefs.”
o Ethiek is ook van toepassing op Atheïsten. We mogen ethiek en religie niet vereenzelven.
- “Being ethical is doing what the law requires.”
o Er worden wetten geïmplementeerd die niet ethisch zijn. Vroeger was slavernij
verantwoord in de wet. Stemrecht voor vrouwen was pas wettelijk van 1948.
- “Ethics consists of the standards of behavior our society accepts.”
- “I don't know what the word means.”
o Ethiek is geen gemakkelijk concept.
MEDIA-ETHIEK?!
- Filosofie -> ethiek -> media-ethiek
- Normatieve & toegepaste ethiek
“Media-ethiek is een vorm van toegepaste ethiek waarbij we gebeurtenissen en probleemsituaties die
zich voordien in de media analyseren en beoordelen aan de hand van morele basisprincipes.”
- ≠ meta-ethiek & descriptieve ethiek
TOEGEPASTE ETHIEK ~ ETHICS AS METHOD
“It’s impossible to standardize or universalize what constitutes the ethically correct actions in technology
design and research context, not least because we cannot predict what will happen as a result of our
choices. Obviously, a belief in and understanding of core human rights, plus basic human decency, plus
common sense, can help us make good decisions to minimize the potential harmful impact of our actions
to persons or society. But our choices are never simply a matter of using our personal calculus:
regulations, laws, and policies governing research also define ethics for us.”
(Markham et al., 2018)
1
, Ethiek is afhankelijk van de persoonlijke conculus. We gaan wikken en wegen tijdens het maken
van een keuze. De persoonlijke keuze is altijd afhankelijke van de context waarin de persoon zich
bevindt.
“It’s impossible to standardize or universalize” – Ze kunnen onmogelijk verwachten dat ethisch
handelen kan gereduceerd worden tot één knop om cookies te accepteren of te weigeren. Ethiek
gaan we niet vereenzelfen met een procedure die overlopen moet worden die aan alle ‘boxes’
voldoet.
BASISCONCEPTEN
Waarden = idealen die we nastreven
- Eerlijkheid
- Vrijheid
- Gelijkwaardigheid
- Trouw
- Verantwoordelijkheid
- Respect voor anderen
Normen = concrete richtlijnen + poging om waarden te realiseren
- Bijv: diefstal bestraffen of discriminatie bestraffen
Moraal = de heersende opvatting over waarden en normen. Het is een product van menselijk handelen
om samenleven mogelijk te maken.
Ethiek = de filosofie van de moraal
- Met gaat nadenken over de moraal.
- Het is een menselijk gezichtspunt en de geldigheid van ethische waarden is niet afhankelijk van
het bestaan van één of andere God.
- Bijv.: Mag je brood stelen als je honger hebt?
Toepassing: Wat is een waarde voor een journalist? Objectiviteit, betrouwbaar. Welke normen ga je
toepassen? Transparantie over bronnen naar de lezers toe.
ONS DOEL
- Kennis van diverse ethische modellen
- Omzetten van kennis in kritisch-normatief model
- Analyseren van actuele maatschappelijke problemen inzake ethiek en media
Onze rol
- Communicatiewetenschappers komen terecht in…
o Media en communicatie
o Handel en industrie
o Beleid en organisatie
o Onderzoek
- Rol = Kritische burgers, consumenten, media-makers en onderzoekers
Nieuwe functies: bijvoorbeeld: digital ethicist
- Deze functie zal meer en meer voorkomen in organisaties.
2
,ACTUALITEIT
Is het ethisch verantwoord om
onafhankelijke factchecking te reduceren.
Mogen we foto’s van privéfeestjes publiek
gaan maken. Hij volgt zijn eigen regels niet.
Wat zegt dit over de privacy.
3
, De ene partij werd gezien als zwart en de
andere als wit. Mag je zomaar gaan
polariseren in een politiek debat. Zoals de
abortuswet.
Grok van Elon Musk. Daar kan je de
technologie zo beïnvloeden dat er
naaktbeelden van jouw collega’s kon
genereren. Dit is niet ethisch verantwoord!
Spanningsveld tussen vrijheid van
meningsuiting en censuur. Het wordt
spannender als je het vergelijkt met
technologieën en wat deze toelaten.
Besteden we als journalist niet te veel
aandacht aan dit enkel voorval. Of besteden
we er te weinig aandacht aan? Hij is wel een
publiek figuur.
4
INTRODUCTIE
Kenniscentrum Data & Maatschappij: Een centrale hub voor de juridische, maatschappelijke en ethische
aspecten van datagedreven en AI-toepassingen.
Wat betekent ethiek voor jullie? We denken na of het een goede uitkomst zal zijn en op basis van die
gedachten gaan we ons handelen gaan bijsturen. Als we aan een arme geld geven, denken we na wat die
met dat geld zou doen. Gaat die daar boodschappen of drugs mee kopen? Het gaat over duidelijke
onderbouwde standaarden voor wat juist en fout is. We gaan het uitdrukken in bepaalde rechten en
waarden. Zoals loyaliteit, niet stelen, niet moorden. Ethiek is het vakgebied binnen de filosofie voor wat
handelingen zijn die toelaatbaar zijn.
ETHIEK
De vraag werd gesteld in een zaal vol ondernemers
- “Ethics has to do with what my feelings tell me is right or wrong.”
o Ethisch zijn is niet altijd je gevoel volgen. Je kan nog steeds afwijken met je gevoel voor
wat juist is.
- “Ethics has to do with my religious beliefs.”
o Ethiek is ook van toepassing op Atheïsten. We mogen ethiek en religie niet vereenzelven.
- “Being ethical is doing what the law requires.”
o Er worden wetten geïmplementeerd die niet ethisch zijn. Vroeger was slavernij
verantwoord in de wet. Stemrecht voor vrouwen was pas wettelijk van 1948.
- “Ethics consists of the standards of behavior our society accepts.”
- “I don't know what the word means.”
o Ethiek is geen gemakkelijk concept.
MEDIA-ETHIEK?!
- Filosofie -> ethiek -> media-ethiek
- Normatieve & toegepaste ethiek
“Media-ethiek is een vorm van toegepaste ethiek waarbij we gebeurtenissen en probleemsituaties die
zich voordien in de media analyseren en beoordelen aan de hand van morele basisprincipes.”
- ≠ meta-ethiek & descriptieve ethiek
TOEGEPASTE ETHIEK ~ ETHICS AS METHOD
“It’s impossible to standardize or universalize what constitutes the ethically correct actions in technology
design and research context, not least because we cannot predict what will happen as a result of our
choices. Obviously, a belief in and understanding of core human rights, plus basic human decency, plus
common sense, can help us make good decisions to minimize the potential harmful impact of our actions
to persons or society. But our choices are never simply a matter of using our personal calculus:
regulations, laws, and policies governing research also define ethics for us.”
(Markham et al., 2018)
1
, Ethiek is afhankelijk van de persoonlijke conculus. We gaan wikken en wegen tijdens het maken
van een keuze. De persoonlijke keuze is altijd afhankelijke van de context waarin de persoon zich
bevindt.
“It’s impossible to standardize or universalize” – Ze kunnen onmogelijk verwachten dat ethisch
handelen kan gereduceerd worden tot één knop om cookies te accepteren of te weigeren. Ethiek
gaan we niet vereenzelfen met een procedure die overlopen moet worden die aan alle ‘boxes’
voldoet.
BASISCONCEPTEN
Waarden = idealen die we nastreven
- Eerlijkheid
- Vrijheid
- Gelijkwaardigheid
- Trouw
- Verantwoordelijkheid
- Respect voor anderen
Normen = concrete richtlijnen + poging om waarden te realiseren
- Bijv: diefstal bestraffen of discriminatie bestraffen
Moraal = de heersende opvatting over waarden en normen. Het is een product van menselijk handelen
om samenleven mogelijk te maken.
Ethiek = de filosofie van de moraal
- Met gaat nadenken over de moraal.
- Het is een menselijk gezichtspunt en de geldigheid van ethische waarden is niet afhankelijk van
het bestaan van één of andere God.
- Bijv.: Mag je brood stelen als je honger hebt?
Toepassing: Wat is een waarde voor een journalist? Objectiviteit, betrouwbaar. Welke normen ga je
toepassen? Transparantie over bronnen naar de lezers toe.
ONS DOEL
- Kennis van diverse ethische modellen
- Omzetten van kennis in kritisch-normatief model
- Analyseren van actuele maatschappelijke problemen inzake ethiek en media
Onze rol
- Communicatiewetenschappers komen terecht in…
o Media en communicatie
o Handel en industrie
o Beleid en organisatie
o Onderzoek
- Rol = Kritische burgers, consumenten, media-makers en onderzoekers
Nieuwe functies: bijvoorbeeld: digital ethicist
- Deze functie zal meer en meer voorkomen in organisaties.
2
,ACTUALITEIT
Is het ethisch verantwoord om
onafhankelijke factchecking te reduceren.
Mogen we foto’s van privéfeestjes publiek
gaan maken. Hij volgt zijn eigen regels niet.
Wat zegt dit over de privacy.
3
, De ene partij werd gezien als zwart en de
andere als wit. Mag je zomaar gaan
polariseren in een politiek debat. Zoals de
abortuswet.
Grok van Elon Musk. Daar kan je de
technologie zo beïnvloeden dat er
naaktbeelden van jouw collega’s kon
genereren. Dit is niet ethisch verantwoord!
Spanningsveld tussen vrijheid van
meningsuiting en censuur. Het wordt
spannender als je het vergelijkt met
technologieën en wat deze toelaten.
Besteden we als journalist niet te veel
aandacht aan dit enkel voorval. Of besteden
we er te weinig aandacht aan? Hij is wel een
publiek figuur.
4
