Orthopedagogiek 2.4 Hoorcolleges
Startcollege:
Civiel jeugdrecht en kinderbescherming
Vrijwillig of gedwongen kader?
Je benoemt wat het verschil tussen het vrijwillig kader en gedwongen kader in de hulpverlening aan jeugdigen
en hun ouders.
Vrijwillig: hulpverlening die je bied vanuit preventief kader en waarin geen ondertoezichtstelling bij
betrokken is of gezag van ouders, dit is meerderheid van hulpverlening
Drang: net voor de daadwerkelijke melding, je moet aan de slag, je zit officieel nog in het vrijwillig
kader
Dwang: hierin zijn wel ondertoezichtstelling betrokken en ouders hebben geen volledig zeggenschap
hierover
Waarom over ouderlijk gezag?
Ouderlijk gezag?
Rijksoverheid:“ Een ouder die gezag over een kind heeft, moet het kind verzorgen en opvoeden. Daarnaast mag
de ouder officiële handelingen uitvoeren voor het kind. Zoals een handtekening zetten voor de aanvraag van een
paspoort.”
Burgerlijk Wetboek: “Het gezag heeft betrekking op de persoon van de minderjarige, het bewind over zijn
vermogen en zijn vertegenwoordiging in burgerlijke handelingen, zowel in als buiten rechte.”
Wie heeft gezag?
Maximaal 2 ouders (zonder curatele of beïnvloedende beperking)
Alleen maximaal twee ouders kunnen gezag hebben over een kind. Ouders onder curatele of met
een beperking die hun handelingsbekwaamheid beperkt, kunnen geen gezag hebben.
Formele relatie ouders = automatisch samen gezag
Als de ouders getrouwd zijn vóór de geboorte van het kind, krijgen zij automatisch samen gezag
over het kind.
Bij scheiding blijft het gezag behouden
Als getrouwde ouders uit elkaar gaan, blijft het gezamenlijke gezag bestaan tenzij anders beslist.
Geen formele relatie tussen ouders = niet automatisch samen gezag
Als ouders niet getrouwd zijn en geen geregistreerd partnerschap hebben, ontstaat niet
automatisch gezamenlijk gezag.
Regeling gezag zonder formele relatie
Gezamenlijk gezag kan geregeld worden via:
- Erkenning (vooral door vader), dit kan al tijdens de zwangerschap of daarna.
- Gezamenlijk verzoek gezag (voorheen verplicht, vanaf 1-1-2023 niet meer noodzakelijk).
Dit is vooral belangrijk bij het uit elkaar gaan van ouders.
- Ouder en niet-ouder kunnen samen gezag hebben
Bijvoorbeeld een stiefouder kan samen met de biologische ouder gezag krijgen als dit wordt
geregeld.
Eenhoofdig gezag (rechter beslist 1 ouder krijgt gezag)
Soms bepaalt de rechter dat slechts één ouder het gezag krijgt. Dit gebeurt vooral bij het:
- Klemcriterium: wanneer twee ouders niet samen kunnen functioneren of samenwerken ten
behoeve van het kind.
- Stoornis/ernstige ziekte: als een ouder door psychische of fysieke ziekte niet in staat is het gezag
uit te oefenen.
1
, - Geschiedenis mishandeling: als er sprake is van geweld of mishandeling door een ouder, kan
gezag aan de andere ouder worden toegekend.
Richting een kinderbeschermingsmaatregel?
Ouders houden zich niet aan de wet (bijv. leerplicht, verbod kinderarbeid)
Als ouders hun kind structureel niet naar school laten gaan of het kind laten werken terwijl dat
verboden is, kan dit een reden zijn voor interventie.
De lichamelijke of geestelijke ontwikkeling van het kind wordt bedreigd (bijv.
kindermishandeling)
Bij vermoeden of bewijs van mishandeling, verwaarlozing of andere vormen van bedreiging van
het welzijn van het kind, grijpt de kinderbescherming in.
Ouders zijn niet in staat voor het kind te zorgen en vaardigheden te verbeteren
Bijvoorbeeld als ouders een verstandelijke beperking hebben waardoor zij niet kunnen voorzien in
de zorg en opvoeding van het kind, en ook niet in staat zijn dit te verbeteren.
Hoe verloopt de route naar een maatregel?
In het kort: route naar kinderbeschermingsmaatregel
1. Melding bij Raad voor de Kinderbescherming
Dit is het startpunt. Als er zorgen zijn over het welzijn van een kind, kunnen verschillende instanties
een melding doen: de gemeente, jeugdhulporganisaties, gecertificeerde instellingen of Veilig Thuis. Zij
signaleren mogelijke risico’s en geven dit door aan de Raad.
1. A- Tussenstap: Jeugdbeschermingstafel
Voordat er verder wordt gegaan, kan een zogenaamde jeugdbeschermingstafel plaatsvinden. Dit is een
overleg waarbij verschillende betrokken partijen samen kijken naar de situatie van het kind om te
bepalen wat nodig is en of er een maatregel moet komen.
2. Raadsonderzoek
De Raad voor de Kinderbescherming onderzoekt de situatie van het kind grondig. Dit betekent dat ze
gesprekken voeren met ouders, school, hulpverleners en anderen die betrokken zijn, om een compleet
beeld te krijgen van de thuissituatie en risico’s.
3. Indienen verzoek rechter
Als uit het onderzoek blijkt dat het kind bescherming nodig heeft, vraagt de Raad aan de rechter om
een ondertoezichtstelling (OTS) of een andere maatregel te treffen. Dit is een formeel verzoek om de
bescherming wettelijk vast te leggen.
4. Kinderbeschermingsmaatregel
De rechter beslist of er een maatregel komt, bijvoorbeeld een ondertoezichtstelling. Dit kan betekenen
dat een vrijwillige hulpverlening wordt omgezet in een gedwongen maatregel, zodat het kind beter
beschermd wordt. De maatregel regelt welke hulp en toezicht nodig is om het kind veilig te laten
opgroeien.
Kinderbeschermingsmaatregelen
1. VOTS (Voorlopige Ondertoezichtstelling)
Wordt ingezet bij ernstige situaties, bijvoorbeeld bij ernstige mishandeling waarbij het kind direct
uit huis moet.
Duur: maximaal 3 maanden.
Vaak gekoppeld aan een Machtiging Uithuisplaatsing (MUHP), want om het kind uit huis te
plaatsen is die machtiging nodig.
VOTS + MUHP gaan samen: eerst wordt de machtiging voor uithuisplaatsing geregeld, daarna kan
de voorlopige ondertoezichtstelling starten.
2. MUHP (Machtiging Uithuisplaatsing)
2
, Dit is de juridische toestemming van de rechter om een kind tijdelijk uit huis te plaatsen, vaak
noodzakelijk bij spoedeisende situaties.
Komt meestal vóór of tegelijk met de VOTS.
3. OTS (Ondertoezichtstelling)
Duur: 6 maanden tot 1 jaar, met mogelijkheid tot verlenging.
Bij een OTS houden ouders het gezag over het kind, maar een jeugdbeschermer (professioneel)
houdt toezicht en helpt mee met de zorg, er is dus een gedeeld gezag.
Meestal volgt de OTS als de situatie minder acuut is dan bij een VOTS of na een voorlopige
periode.
Wat komt eerst?
Eerst wordt bij een acute situatie vaak de MUHP aangevraagd om het kind uit huis te plaatsen, daarna volgt de
VOTS voor tijdelijke ondertoezichtstelling. Als de situatie langer toezicht nodig heeft, kan dit overgaan in een
reguliere OTS.
Een kinderbeschermingsmaatregel, en dan?
1. Inzet Jeugdbeschermer / Gezinsvoogd
Een professionele jeugdbeschermer of gezinsvoogd wordt betrokken, meestal vanuit een
gecertificeerde instelling zoals:
o Jeugdbescherming West
o William Schrikker
o Leger des Heils
Deze professional maakt een plan van aanpak waarin staat wat er moet gebeuren om de situatie van
het kind te verbeteren en het gezin te ondersteunen.
2. Inzet hulpverlening
Naast toezicht zet men ook hulpverlening in, bijvoorbeeld via organisaties zoals Jeugdformaat, die
intensieve gezinsbegeleiding kunnen bieden.
De hulpverlening ondersteunt het gezin met praktische en emotionele hulp om problemen aan te
pakken.
3. Terugwerken naar huis (indien wenselijk)
Als het veilig kan, wordt er gewerkt aan het mogelijk maken dat het kind weer thuis kan wonen.
Dit betekent dat hulpverlening en toezicht gericht zijn op het versterken van het gezin, zodat het
kind in een veilige omgeving kan opgroeien.
Nóg steviger maatregelen….
1. Gezagsbeëindigende maatregel
Het ouderlijk gezag over het kind wordt helemaal beëindigd.
Een gecertificeerde instelling (GI) of bijvoorbeeld een pleegouder krijgt dan het voogdijschap, en
neemt de zorg en beslissingen voor het kind over.
2. Machtiging gesloten jeugdzorg
Dit lijkt op een Machtiging Uithuisplaatsing (MUHP), maar is zwaarder en geldt voor gesloten
jeugdzorg, waar het kind bijvoorbeeld niet vrij mag vertrekken.
Er zijn meer juridische gevolgen, zoals strengere regels rondom verblijf en behandeling.
Deze machtiging kan ook voorwaardelijk worden ingezet, bijvoorbeeld als een waarschuwing of
om druk te zetten voor verandering.
Hoe zit dit dan precies?
3
, Machtiging gesloten jeugdzorg = Jeugdgevangenis?
Nee, niet hetzelfde.
Machtiging gesloten jeugdzorg betekent dat een kind in een gesloten instelling verblijft waar het niet
zomaar weg kan, omdat het bijvoorbeeld een gevaar voor zichzelf of anderen vormt.
Dit is geen straf, maar bedoeld voor zorg en veiligheid.
JeugdzorgPlus
Dit is een speciale vorm van gesloten jeugdzorg met intensieve begeleiding en behandeling.
Het doel is juist om te voorkomen dat jongeren in een jeugdgevangenis terechtkomen.
JeugdzorgPlus richt zich op jongeren met ernstige gedragsproblemen of complexe zorgvragen.
Verschil Jeugdstrafrecht en civiel recht
Jeugdstrafrecht gaat over strafbare feiten die jongeren hebben
gepleegd, met als doel straf en resocialisatie (bijvoorbeeld
jeugdgevangenis).
Civiel recht bij jeugdbescherming draait om de bescherming van het
kind en het regelen van zorg, gezag en veiligheid, zonder dat het kind
iets strafbaars heeft gedaan.
Machtiging gesloten jeugdzorg valt onder het civiel recht, niet onder
strafrecht.
Kort samengevat:
- Melding meestal vanuit jeugdhulporganisatie of Veilig Thuis
- Raad voor de Kinderbescherming – onderzoek
- Kinderrechter – doet uitspraak
- Gecertificeerde instellingen – uitvoering maatregel
- Jeugdhulporganisaties – uitvoering hulpverlening
Hoorcollege 1:
Definitie Kindermishandeling
Kindermishandeling verwijst naar elke bedreigende of gewelddadige handeling van fysieke, psychische of
seksuele aard, gericht op een minderjarige. Deze handelingen worden verricht door ouders of andere personen
in een positie van macht, waarbij het kind afhankelijk of onvrij is. De mishandeling kan actief plaatsvinden (zoals
slaan of schreeuwen) of juist passief (zoals verwaarlozing of emotionele onverschilligheid), en leidt tot – of
brengt een ernstig risico mee op – lichamelijke of psychische schade bij het kind.
Interactie tussen ouder/opvoeder en kind?
1. Is het een gewelddadige interactie?: Bij kindermishandeling gaat het om een bedreigende of gewelddadige
interactie. Dit betekent niet alleen fysiek geweld (zoals slaan, schoppen), maar ook verbale agressie,
vernedering, emotionele manipulatie, of seksuele handelingen. Geweld kan dus zowel zichtbaar als
onzichtbaar zijn. Voorbeeld: Een ouder die zijn kind herhaaldelijk uitscheldt of bang maakt, pleegt psychisch
geweld.
2. Welke aard heeft de interactie?
De aard van de mishandeling kan zijn:
Fysiek: slaan, knijpen, verbranden, opsluiten, onvoldoende voeding geven.
Psychisch: constante kritiek, dreigen, emotionele verwaarlozing, geen aandacht of liefde geven.
4
Startcollege:
Civiel jeugdrecht en kinderbescherming
Vrijwillig of gedwongen kader?
Je benoemt wat het verschil tussen het vrijwillig kader en gedwongen kader in de hulpverlening aan jeugdigen
en hun ouders.
Vrijwillig: hulpverlening die je bied vanuit preventief kader en waarin geen ondertoezichtstelling bij
betrokken is of gezag van ouders, dit is meerderheid van hulpverlening
Drang: net voor de daadwerkelijke melding, je moet aan de slag, je zit officieel nog in het vrijwillig
kader
Dwang: hierin zijn wel ondertoezichtstelling betrokken en ouders hebben geen volledig zeggenschap
hierover
Waarom over ouderlijk gezag?
Ouderlijk gezag?
Rijksoverheid:“ Een ouder die gezag over een kind heeft, moet het kind verzorgen en opvoeden. Daarnaast mag
de ouder officiële handelingen uitvoeren voor het kind. Zoals een handtekening zetten voor de aanvraag van een
paspoort.”
Burgerlijk Wetboek: “Het gezag heeft betrekking op de persoon van de minderjarige, het bewind over zijn
vermogen en zijn vertegenwoordiging in burgerlijke handelingen, zowel in als buiten rechte.”
Wie heeft gezag?
Maximaal 2 ouders (zonder curatele of beïnvloedende beperking)
Alleen maximaal twee ouders kunnen gezag hebben over een kind. Ouders onder curatele of met
een beperking die hun handelingsbekwaamheid beperkt, kunnen geen gezag hebben.
Formele relatie ouders = automatisch samen gezag
Als de ouders getrouwd zijn vóór de geboorte van het kind, krijgen zij automatisch samen gezag
over het kind.
Bij scheiding blijft het gezag behouden
Als getrouwde ouders uit elkaar gaan, blijft het gezamenlijke gezag bestaan tenzij anders beslist.
Geen formele relatie tussen ouders = niet automatisch samen gezag
Als ouders niet getrouwd zijn en geen geregistreerd partnerschap hebben, ontstaat niet
automatisch gezamenlijk gezag.
Regeling gezag zonder formele relatie
Gezamenlijk gezag kan geregeld worden via:
- Erkenning (vooral door vader), dit kan al tijdens de zwangerschap of daarna.
- Gezamenlijk verzoek gezag (voorheen verplicht, vanaf 1-1-2023 niet meer noodzakelijk).
Dit is vooral belangrijk bij het uit elkaar gaan van ouders.
- Ouder en niet-ouder kunnen samen gezag hebben
Bijvoorbeeld een stiefouder kan samen met de biologische ouder gezag krijgen als dit wordt
geregeld.
Eenhoofdig gezag (rechter beslist 1 ouder krijgt gezag)
Soms bepaalt de rechter dat slechts één ouder het gezag krijgt. Dit gebeurt vooral bij het:
- Klemcriterium: wanneer twee ouders niet samen kunnen functioneren of samenwerken ten
behoeve van het kind.
- Stoornis/ernstige ziekte: als een ouder door psychische of fysieke ziekte niet in staat is het gezag
uit te oefenen.
1
, - Geschiedenis mishandeling: als er sprake is van geweld of mishandeling door een ouder, kan
gezag aan de andere ouder worden toegekend.
Richting een kinderbeschermingsmaatregel?
Ouders houden zich niet aan de wet (bijv. leerplicht, verbod kinderarbeid)
Als ouders hun kind structureel niet naar school laten gaan of het kind laten werken terwijl dat
verboden is, kan dit een reden zijn voor interventie.
De lichamelijke of geestelijke ontwikkeling van het kind wordt bedreigd (bijv.
kindermishandeling)
Bij vermoeden of bewijs van mishandeling, verwaarlozing of andere vormen van bedreiging van
het welzijn van het kind, grijpt de kinderbescherming in.
Ouders zijn niet in staat voor het kind te zorgen en vaardigheden te verbeteren
Bijvoorbeeld als ouders een verstandelijke beperking hebben waardoor zij niet kunnen voorzien in
de zorg en opvoeding van het kind, en ook niet in staat zijn dit te verbeteren.
Hoe verloopt de route naar een maatregel?
In het kort: route naar kinderbeschermingsmaatregel
1. Melding bij Raad voor de Kinderbescherming
Dit is het startpunt. Als er zorgen zijn over het welzijn van een kind, kunnen verschillende instanties
een melding doen: de gemeente, jeugdhulporganisaties, gecertificeerde instellingen of Veilig Thuis. Zij
signaleren mogelijke risico’s en geven dit door aan de Raad.
1. A- Tussenstap: Jeugdbeschermingstafel
Voordat er verder wordt gegaan, kan een zogenaamde jeugdbeschermingstafel plaatsvinden. Dit is een
overleg waarbij verschillende betrokken partijen samen kijken naar de situatie van het kind om te
bepalen wat nodig is en of er een maatregel moet komen.
2. Raadsonderzoek
De Raad voor de Kinderbescherming onderzoekt de situatie van het kind grondig. Dit betekent dat ze
gesprekken voeren met ouders, school, hulpverleners en anderen die betrokken zijn, om een compleet
beeld te krijgen van de thuissituatie en risico’s.
3. Indienen verzoek rechter
Als uit het onderzoek blijkt dat het kind bescherming nodig heeft, vraagt de Raad aan de rechter om
een ondertoezichtstelling (OTS) of een andere maatregel te treffen. Dit is een formeel verzoek om de
bescherming wettelijk vast te leggen.
4. Kinderbeschermingsmaatregel
De rechter beslist of er een maatregel komt, bijvoorbeeld een ondertoezichtstelling. Dit kan betekenen
dat een vrijwillige hulpverlening wordt omgezet in een gedwongen maatregel, zodat het kind beter
beschermd wordt. De maatregel regelt welke hulp en toezicht nodig is om het kind veilig te laten
opgroeien.
Kinderbeschermingsmaatregelen
1. VOTS (Voorlopige Ondertoezichtstelling)
Wordt ingezet bij ernstige situaties, bijvoorbeeld bij ernstige mishandeling waarbij het kind direct
uit huis moet.
Duur: maximaal 3 maanden.
Vaak gekoppeld aan een Machtiging Uithuisplaatsing (MUHP), want om het kind uit huis te
plaatsen is die machtiging nodig.
VOTS + MUHP gaan samen: eerst wordt de machtiging voor uithuisplaatsing geregeld, daarna kan
de voorlopige ondertoezichtstelling starten.
2. MUHP (Machtiging Uithuisplaatsing)
2
, Dit is de juridische toestemming van de rechter om een kind tijdelijk uit huis te plaatsen, vaak
noodzakelijk bij spoedeisende situaties.
Komt meestal vóór of tegelijk met de VOTS.
3. OTS (Ondertoezichtstelling)
Duur: 6 maanden tot 1 jaar, met mogelijkheid tot verlenging.
Bij een OTS houden ouders het gezag over het kind, maar een jeugdbeschermer (professioneel)
houdt toezicht en helpt mee met de zorg, er is dus een gedeeld gezag.
Meestal volgt de OTS als de situatie minder acuut is dan bij een VOTS of na een voorlopige
periode.
Wat komt eerst?
Eerst wordt bij een acute situatie vaak de MUHP aangevraagd om het kind uit huis te plaatsen, daarna volgt de
VOTS voor tijdelijke ondertoezichtstelling. Als de situatie langer toezicht nodig heeft, kan dit overgaan in een
reguliere OTS.
Een kinderbeschermingsmaatregel, en dan?
1. Inzet Jeugdbeschermer / Gezinsvoogd
Een professionele jeugdbeschermer of gezinsvoogd wordt betrokken, meestal vanuit een
gecertificeerde instelling zoals:
o Jeugdbescherming West
o William Schrikker
o Leger des Heils
Deze professional maakt een plan van aanpak waarin staat wat er moet gebeuren om de situatie van
het kind te verbeteren en het gezin te ondersteunen.
2. Inzet hulpverlening
Naast toezicht zet men ook hulpverlening in, bijvoorbeeld via organisaties zoals Jeugdformaat, die
intensieve gezinsbegeleiding kunnen bieden.
De hulpverlening ondersteunt het gezin met praktische en emotionele hulp om problemen aan te
pakken.
3. Terugwerken naar huis (indien wenselijk)
Als het veilig kan, wordt er gewerkt aan het mogelijk maken dat het kind weer thuis kan wonen.
Dit betekent dat hulpverlening en toezicht gericht zijn op het versterken van het gezin, zodat het
kind in een veilige omgeving kan opgroeien.
Nóg steviger maatregelen….
1. Gezagsbeëindigende maatregel
Het ouderlijk gezag over het kind wordt helemaal beëindigd.
Een gecertificeerde instelling (GI) of bijvoorbeeld een pleegouder krijgt dan het voogdijschap, en
neemt de zorg en beslissingen voor het kind over.
2. Machtiging gesloten jeugdzorg
Dit lijkt op een Machtiging Uithuisplaatsing (MUHP), maar is zwaarder en geldt voor gesloten
jeugdzorg, waar het kind bijvoorbeeld niet vrij mag vertrekken.
Er zijn meer juridische gevolgen, zoals strengere regels rondom verblijf en behandeling.
Deze machtiging kan ook voorwaardelijk worden ingezet, bijvoorbeeld als een waarschuwing of
om druk te zetten voor verandering.
Hoe zit dit dan precies?
3
, Machtiging gesloten jeugdzorg = Jeugdgevangenis?
Nee, niet hetzelfde.
Machtiging gesloten jeugdzorg betekent dat een kind in een gesloten instelling verblijft waar het niet
zomaar weg kan, omdat het bijvoorbeeld een gevaar voor zichzelf of anderen vormt.
Dit is geen straf, maar bedoeld voor zorg en veiligheid.
JeugdzorgPlus
Dit is een speciale vorm van gesloten jeugdzorg met intensieve begeleiding en behandeling.
Het doel is juist om te voorkomen dat jongeren in een jeugdgevangenis terechtkomen.
JeugdzorgPlus richt zich op jongeren met ernstige gedragsproblemen of complexe zorgvragen.
Verschil Jeugdstrafrecht en civiel recht
Jeugdstrafrecht gaat over strafbare feiten die jongeren hebben
gepleegd, met als doel straf en resocialisatie (bijvoorbeeld
jeugdgevangenis).
Civiel recht bij jeugdbescherming draait om de bescherming van het
kind en het regelen van zorg, gezag en veiligheid, zonder dat het kind
iets strafbaars heeft gedaan.
Machtiging gesloten jeugdzorg valt onder het civiel recht, niet onder
strafrecht.
Kort samengevat:
- Melding meestal vanuit jeugdhulporganisatie of Veilig Thuis
- Raad voor de Kinderbescherming – onderzoek
- Kinderrechter – doet uitspraak
- Gecertificeerde instellingen – uitvoering maatregel
- Jeugdhulporganisaties – uitvoering hulpverlening
Hoorcollege 1:
Definitie Kindermishandeling
Kindermishandeling verwijst naar elke bedreigende of gewelddadige handeling van fysieke, psychische of
seksuele aard, gericht op een minderjarige. Deze handelingen worden verricht door ouders of andere personen
in een positie van macht, waarbij het kind afhankelijk of onvrij is. De mishandeling kan actief plaatsvinden (zoals
slaan of schreeuwen) of juist passief (zoals verwaarlozing of emotionele onverschilligheid), en leidt tot – of
brengt een ernstig risico mee op – lichamelijke of psychische schade bij het kind.
Interactie tussen ouder/opvoeder en kind?
1. Is het een gewelddadige interactie?: Bij kindermishandeling gaat het om een bedreigende of gewelddadige
interactie. Dit betekent niet alleen fysiek geweld (zoals slaan, schoppen), maar ook verbale agressie,
vernedering, emotionele manipulatie, of seksuele handelingen. Geweld kan dus zowel zichtbaar als
onzichtbaar zijn. Voorbeeld: Een ouder die zijn kind herhaaldelijk uitscheldt of bang maakt, pleegt psychisch
geweld.
2. Welke aard heeft de interactie?
De aard van de mishandeling kan zijn:
Fysiek: slaan, knijpen, verbranden, opsluiten, onvoldoende voeding geven.
Psychisch: constante kritiek, dreigen, emotionele verwaarlozing, geen aandacht of liefde geven.
4
