Omgevingsrecht
De studiestof is opgedeeld aan de hand van een aantal thema’s:
- Achtergronden en aanleiding van de stelselherziening
- (Kern)instrumenten en bevoegdheden onder de Omgevingswet
- Relatie Omgevingswet en uitvoeringsregelingen
- Procedures en rechtsbescherming
- Actualiteiten (o.a. de woningbouwopgave en de ‘water- en
stikstofcrises’)
Leerdoelen:
1) Studenten zijn bekend met de belangrijkste (kern)instrumenten van de
Omgevingswet en de mogelijke rechtsgevolgen daarvan
2) Studenten zijn bekend met de invloed van het EU-recht op de
Omgevingswet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving
3) Studenten zijn in staat verbanden te leggen tussen de Omgevingswet
en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving
4) Studenten zijn in staat juridische argumenten te ordenen en te
beoordelen
5) Studenten zijn in staat om aan de hand van een casuspositie te
beoordelen of het
instrumentarium van de Omgevingswet kan bijdragen aan een oplossing
voor de
bettreffende casus.
Het tentamen voor Omgevingsrecht wordt afgenomen via TestVision en
vindt plaats op 27 mei 2026. Tijdens het tentamen heeft u toegang tot
http://wetten.overheid.nl en http://eur- lex.europa.eu. Aansluitend is er op
25 juni 2026 een herkansingsmogelijkheid. Met het ‘schriftelijk tentamen’
kunt u 50% van het eindcijfer behalen.
De overige 50% van het cijfer kunt u behalen door het schrijven van een
annotatie. Nadere informatie hierover wordt z.s.m. separaat op Canvas
gepubliceerd.
Let wel: de deelcijfers voor dit vak mogen niet lager zijn dan een 5. Een 5
en een 6 leiden dus bijvoorbeeld wél tot een voldoende, een 4 en een 7
niet.
,Inhoudsopgave
Omgevingsrecht............................................................................................. 1
Hoorcollege 1 (27 januari)..............................................................................4
Samenvatting hoofdstuk 1 – Stelselherziening omgevingsrecht.....................................4
Samenvatting hoofdstuk 2 – Systeem, toepassingsgebied en doelen van de
Omgevingswet................................................................................................................ 7
Hoorcollege................................................................................................................... 15
Hoorcollege 2 (3 februari).............................................................................21
Samenvatting hoofdstuk 5.4 – Omgevingswaarden (Omgevingswet)...........................21
Samenvatting hoofdstuk 6 – De omgevingsvisie...........................................................25
Samenvatting hoofdstuk 7 – Programma’s...................................................................30
Hoorcollege................................................................................................................... 34
Hoorcollege 3 (10 februari)...........................................................................38
Samenvatting hoofdstuk 5.2 – instructieregels.............................................................39
Samenvatting hoofdstuk 5.3 – instructieregels.............................................................50
Samenvatting hoofdstuk 8– het omgevingsplan...........................................................55
..................................................................................................................................... 72
Hoorcollege 3................................................................................................................ 72
Hoorcollege 4 (24 februari)...........................................................................77
Samenvatting hoofdstuk 12 - Omgevingsvergunning...................................................78
Schönfeld, De Omgevingswet in de jurisprudentie van 2025 (deel 1), TO 2025, nr. 4,. 99
De Omgevingswet in de jurisprudentie van 2025 (deel 1)............................................99
Hoorcollege................................................................................................................. 104
Hoorcollege 5 (3 maart)..............................................................................113
Schönfeld, De Omgevingswet in de jurisprudentie van 2025 (deel 1), TO 2025, nr.4, 113
Procedurele punten................................................................................................. 115
Hoorcollege................................................................................................................. 116
Hoorcollege 6 (10 maart)............................................................................120
Samenvatting hoofdstuk 13 - Projectbesluit...............................................................120
Hoorcollege................................................................................................................. 127
Hoorcollege 7 (17 maart)............................................................................131
Samenvatting hoofdstuk 17 - Kostenverhaal bij grondexploitatie...............................131
Samenvatting hoofdstuk 20 - Schade.........................................................................149
Hoorcollege................................................................................................................. 168
Hoorcollege 8 (7 april)................................................................................173
Samenvatting hoofdstuk 15 - voorkeursrechten.........................................................173
, Samenvatting hoofdstuk 18 – Onteigening.................................................................178
Hoorcollege................................................................................................................. 191
Hoorcollege 9 (14 april)..............................................................................195
Samenvatting hoofdstuk 10 – waterschapsverordening..............................................195
College........................................................................................................................ 204
Hoorcollege 10 (21 april)............................................................................204
Uit het Handboek ‘Natuur in de Omgevingswet’: p. 116-128 (tot kopje intern salderen)
en p. 131-165 (tot par. 4.2.10) (zie Canvas);..............................................................205
R.H.W. Frins, ‘De ADC-toets als uitweg uit de stikstofcrisis?’, LTB 2026/2 (zie Canvas);
................................................................................................................................... 214
R.H.W. Frins, #5: Maakt ‘stikstofgeld’ gelukkig? - Nederland Rechtsstaat;.................216
RENDAC ABRvS 18 december 2024, ECLI:NL:RVS:2024:4923, TvAR 2025/8202, m.nt.
Korsse (zie Canvas);................................................................................................... 218
PASGELD ABRvS 14 januari 2026, ECLI:NL:RVS:2026:193, TvAR 2026/8241, m.nt.
Korsse (zie Canvas).................................................................................................... 219
Hoorcollege................................................................................................................. 221
, Hoorcollege 1 (27 januari)
Onderwerp: inleiding in het omgevingsrecht en de Omgevingswet
Tijdens dit college wordt ingegaan op:
- de hoofdzaken van het omgevingsrecht dat gold tot 1 januari 2024
- de aanleiding voor en de totstandkoming van de Omgevingswet
- de structuur en (kern)instrumenten van de Omgevingswet
Docent:
Te bestuderen uit het Handboek Omgevingswet: hoofdstukken 1 en 2
Samenvatting hoofdstuk 1 – Stelselherziening
omgevingsrecht
De stelselherziening van het omgevingsrecht, heeft geleid tot de invoering
van de Omgevingswet en bijbehorende regelgeving. Deze herziening had
als doel het sterk versnipperde en complexe omgevingsrecht te bundelen
en samenhangender te maken.
Aanleiding
Het omgevingsrecht bestond uit een groot aantal afzonderlijke wetten,
AMvB’s en ministeriële regelingen op rijks-, provinciaal, gemeentelijk en
waterschapsniveau. Deze regels waren in de loop der jaren organisch
gegroeid, vaak sectoraal en zonder overkoepelende samenhang. Dit leidde
tot beperkte interne coherentie, verschillen in systematiek en
terminologie, en complexe besluitvorming. Zowel maatschappelijke
ontwikkelingen als een politieke motie uit 2009 vormden de aanleiding
voor een fundamentele herziening.
Doelen van de stelselherziening
De herziening is gericht op vier hoofdverbeterdoelen:
1. vergroting van inzichtelijkheid, voorspelbaarheid en gebruiksgemak
van het omgevingsrecht;
2. een samenhangende benadering van de fysieke leefomgeving in
beleid, besluitvorming en regelgeving;
3. meer bestuurlijke afwegingsruimte door flexibiliteit en maatwerk;
4. snellere en betere besluitvorming over projecten in de fysieke
leefomgeving.
Deze doelen zijn vastgelegd in de memorie van toelichting en vormen het
ijkpunt voor de hele stelselherziening.
De studiestof is opgedeeld aan de hand van een aantal thema’s:
- Achtergronden en aanleiding van de stelselherziening
- (Kern)instrumenten en bevoegdheden onder de Omgevingswet
- Relatie Omgevingswet en uitvoeringsregelingen
- Procedures en rechtsbescherming
- Actualiteiten (o.a. de woningbouwopgave en de ‘water- en
stikstofcrises’)
Leerdoelen:
1) Studenten zijn bekend met de belangrijkste (kern)instrumenten van de
Omgevingswet en de mogelijke rechtsgevolgen daarvan
2) Studenten zijn bekend met de invloed van het EU-recht op de
Omgevingswet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving
3) Studenten zijn in staat verbanden te leggen tussen de Omgevingswet
en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving
4) Studenten zijn in staat juridische argumenten te ordenen en te
beoordelen
5) Studenten zijn in staat om aan de hand van een casuspositie te
beoordelen of het
instrumentarium van de Omgevingswet kan bijdragen aan een oplossing
voor de
bettreffende casus.
Het tentamen voor Omgevingsrecht wordt afgenomen via TestVision en
vindt plaats op 27 mei 2026. Tijdens het tentamen heeft u toegang tot
http://wetten.overheid.nl en http://eur- lex.europa.eu. Aansluitend is er op
25 juni 2026 een herkansingsmogelijkheid. Met het ‘schriftelijk tentamen’
kunt u 50% van het eindcijfer behalen.
De overige 50% van het cijfer kunt u behalen door het schrijven van een
annotatie. Nadere informatie hierover wordt z.s.m. separaat op Canvas
gepubliceerd.
Let wel: de deelcijfers voor dit vak mogen niet lager zijn dan een 5. Een 5
en een 6 leiden dus bijvoorbeeld wél tot een voldoende, een 4 en een 7
niet.
,Inhoudsopgave
Omgevingsrecht............................................................................................. 1
Hoorcollege 1 (27 januari)..............................................................................4
Samenvatting hoofdstuk 1 – Stelselherziening omgevingsrecht.....................................4
Samenvatting hoofdstuk 2 – Systeem, toepassingsgebied en doelen van de
Omgevingswet................................................................................................................ 7
Hoorcollege................................................................................................................... 15
Hoorcollege 2 (3 februari).............................................................................21
Samenvatting hoofdstuk 5.4 – Omgevingswaarden (Omgevingswet)...........................21
Samenvatting hoofdstuk 6 – De omgevingsvisie...........................................................25
Samenvatting hoofdstuk 7 – Programma’s...................................................................30
Hoorcollege................................................................................................................... 34
Hoorcollege 3 (10 februari)...........................................................................38
Samenvatting hoofdstuk 5.2 – instructieregels.............................................................39
Samenvatting hoofdstuk 5.3 – instructieregels.............................................................50
Samenvatting hoofdstuk 8– het omgevingsplan...........................................................55
..................................................................................................................................... 72
Hoorcollege 3................................................................................................................ 72
Hoorcollege 4 (24 februari)...........................................................................77
Samenvatting hoofdstuk 12 - Omgevingsvergunning...................................................78
Schönfeld, De Omgevingswet in de jurisprudentie van 2025 (deel 1), TO 2025, nr. 4,. 99
De Omgevingswet in de jurisprudentie van 2025 (deel 1)............................................99
Hoorcollege................................................................................................................. 104
Hoorcollege 5 (3 maart)..............................................................................113
Schönfeld, De Omgevingswet in de jurisprudentie van 2025 (deel 1), TO 2025, nr.4, 113
Procedurele punten................................................................................................. 115
Hoorcollege................................................................................................................. 116
Hoorcollege 6 (10 maart)............................................................................120
Samenvatting hoofdstuk 13 - Projectbesluit...............................................................120
Hoorcollege................................................................................................................. 127
Hoorcollege 7 (17 maart)............................................................................131
Samenvatting hoofdstuk 17 - Kostenverhaal bij grondexploitatie...............................131
Samenvatting hoofdstuk 20 - Schade.........................................................................149
Hoorcollege................................................................................................................. 168
Hoorcollege 8 (7 april)................................................................................173
Samenvatting hoofdstuk 15 - voorkeursrechten.........................................................173
, Samenvatting hoofdstuk 18 – Onteigening.................................................................178
Hoorcollege................................................................................................................. 191
Hoorcollege 9 (14 april)..............................................................................195
Samenvatting hoofdstuk 10 – waterschapsverordening..............................................195
College........................................................................................................................ 204
Hoorcollege 10 (21 april)............................................................................204
Uit het Handboek ‘Natuur in de Omgevingswet’: p. 116-128 (tot kopje intern salderen)
en p. 131-165 (tot par. 4.2.10) (zie Canvas);..............................................................205
R.H.W. Frins, ‘De ADC-toets als uitweg uit de stikstofcrisis?’, LTB 2026/2 (zie Canvas);
................................................................................................................................... 214
R.H.W. Frins, #5: Maakt ‘stikstofgeld’ gelukkig? - Nederland Rechtsstaat;.................216
RENDAC ABRvS 18 december 2024, ECLI:NL:RVS:2024:4923, TvAR 2025/8202, m.nt.
Korsse (zie Canvas);................................................................................................... 218
PASGELD ABRvS 14 januari 2026, ECLI:NL:RVS:2026:193, TvAR 2026/8241, m.nt.
Korsse (zie Canvas).................................................................................................... 219
Hoorcollege................................................................................................................. 221
, Hoorcollege 1 (27 januari)
Onderwerp: inleiding in het omgevingsrecht en de Omgevingswet
Tijdens dit college wordt ingegaan op:
- de hoofdzaken van het omgevingsrecht dat gold tot 1 januari 2024
- de aanleiding voor en de totstandkoming van de Omgevingswet
- de structuur en (kern)instrumenten van de Omgevingswet
Docent:
Te bestuderen uit het Handboek Omgevingswet: hoofdstukken 1 en 2
Samenvatting hoofdstuk 1 – Stelselherziening
omgevingsrecht
De stelselherziening van het omgevingsrecht, heeft geleid tot de invoering
van de Omgevingswet en bijbehorende regelgeving. Deze herziening had
als doel het sterk versnipperde en complexe omgevingsrecht te bundelen
en samenhangender te maken.
Aanleiding
Het omgevingsrecht bestond uit een groot aantal afzonderlijke wetten,
AMvB’s en ministeriële regelingen op rijks-, provinciaal, gemeentelijk en
waterschapsniveau. Deze regels waren in de loop der jaren organisch
gegroeid, vaak sectoraal en zonder overkoepelende samenhang. Dit leidde
tot beperkte interne coherentie, verschillen in systematiek en
terminologie, en complexe besluitvorming. Zowel maatschappelijke
ontwikkelingen als een politieke motie uit 2009 vormden de aanleiding
voor een fundamentele herziening.
Doelen van de stelselherziening
De herziening is gericht op vier hoofdverbeterdoelen:
1. vergroting van inzichtelijkheid, voorspelbaarheid en gebruiksgemak
van het omgevingsrecht;
2. een samenhangende benadering van de fysieke leefomgeving in
beleid, besluitvorming en regelgeving;
3. meer bestuurlijke afwegingsruimte door flexibiliteit en maatwerk;
4. snellere en betere besluitvorming over projecten in de fysieke
leefomgeving.
Deze doelen zijn vastgelegd in de memorie van toelichting en vormen het
ijkpunt voor de hele stelselherziening.
