Algemene tentamenstof
Theorieën over afbouw en stoppen met delinquent gedrag (Bosker)
6.3 Beïnvloeden van afbouw van delinquent gedrag
‘What works”: onderzoeksstroming die specifiek kijkt naar de vraag wat
het effect is van interventies op het stoppen van delinquent gedrag. Wat
werkt bij het terugdringen van recidive? Heeft geleid tot het RNR-model en
het Good lives model.
6.3.1 Ingrediënten voor wat werkt
Verminderen van criminogene factoren
Risicofactoren/criminogene factoren: factoren die samenhangen met
delinquent gedrag.
Uit onderzoek is duidelijk gebleken dat de duur van het delinquente
gedrag en de afbouw ervan samenhangen met het aantal criminogene
factoren. Er zijn 2 theorieën:
1. Factoren die delinquent gedrag veroorzaken verklaren ook de
afbouw daarvan
- Beïnvloeding van specifieke criminogene factoren blijkt een
positief effect te hebben op recidivevermindering, terwijl
interventies die zijn gericht op niet-criminogene factoren weinig
effect hebben. Veel cliënten hebben meerdere problemen
waardoor interventies zich ook op meerdere criminogene factoren
moeten richten.
2. Factoren die samenhangen met het ontstaan van delinquent gedrag
zijn niet hetzelfde als factoren die samenhangen met afbouw,
- Positieve beïnvloeding van actuele veranderbare factoren (bv
drugsgebruik) hangt samen met afbouw delinquent gedrag.
Effectieve interventies
Interventies die zijn gericht op afschrikking zijn niet effectief. Ook
toezicht dat vooral is gericht op controle, zonder aanvullende trainingen of
interventies, blijkt geen of een klein positief effect te hebben op recidive.
Wel effectief blijken interventies die zijn gericht op het positief
beïnvloeden van criminogene factoren (bv multisystem therapie). In het
algemeen zijn positieve effecten gevonden voor interventies gericht op
verbetering van sociale vaardigheden, agressiebeheersing, het verbeteren
van cognitieve vaardigheden, het verminderen van alcohol- en
drugsproblematiek en het beïnvloeden van antisociale attitudes en
relaties.
Een cognitief-gedragsmatige aanpak is het meest effectief. Ook blijken
interventies effectiever als ze in de samenleving worden uitgevoerd.
Tevens blijkt de kwaliteit van de implementatie van een interventie van
invloed op de effectiviteit. Verder blijkt de effectiviteit van programma’s
groter wanneer delinquenten met een hoog recidiverisico meer en
1
,langduriger interventies kregen aangeboden. Bij laag risico’s kunnen
langdurige intensieve interventies juist averechts werken, waarschijnlijk
vanwege besmetting (door groepsverband interventies).
6.3.2 Het RNR-model
Momenteel het meest uitgewerkte, consistente en empirisch onderbouwde
model voor aanpak delinquent gedrag. Gebaseerd op de sociale
leertheorie en cognitief gedragsmatige perspectieven.
Sociale leertheorie: antisociale opvattingen en gedragingen worden
aangeleerd door (voor de persoon betekenisvolle) contacten met mensen
die antisociaal gedrag stimuleren.
Cognitief gedragsmatige perspectieven: benadrukken het belang van
cognities, zoals de mate van zelfcontrole, op het gedrag.
Het RNR-model bestaat uit 17 beginselen die van belang zijn om de kans
op recidive te beperken:
1. Respect voor de persoon voorafgaan aan het
2. Psychologische theorie delinquente gedrag om deze
3. Investeer in mensen vervolgens zelf te leren
4. Bevorder preventie beïnvloeden. (bv
5. Risico: intensiteit aanpak moet terugvalpreventie)
aansluiten bij hoogte 9. Specifieke responsiviteit: de
recidiverisico interventie moet aansluiten bij
6. Behoefte/criminogene de mogelijkheden en
factoren; deze positief beperkingen van de delinquent
beïnvloeden 10.Sterke punten/protectieve
7. Multimodaal factoren
8. Algemene responsiviteit: 11.Professionele discretie
Interventies die zijn gebaseerd 12.Screening van sterke punten,
op de sociale leertheorie + risico, criminogene factoren en
cognitief gedragsmatige specifieke responsiviteit
aanpak zijn het meest 13.Integreer screening en aanpak
effectief. Ze zijn gericht op het 14.Doseer
vergroten van het inzicht van 15.Kwaliteit van personeel
delinquenten in het 16.In de samenleving
denkproces en de keuzes die 17.Management
De overkoepelende principes (1 t/m 4) zijn gebaseerd op onderzoek
waaruit blijkt dat straffen alleen niet werkt. De RNR-beginselen hebben op
zichzelf een effect maar het beste resultaat wordt bereikt bij een
combinatie.
2
,6.3.3 Het Good Lives-model (Tony Ward)
GLM gaat meer uit van wat iemand kan en wil (positieve factoren), wat
meer ruimte laat voor het ontwikkelen van een nieuwe identiteit wat
belangrijk is voor het daadwerkelijk stoppen met criminaliteit.
Delinquenten helpen om een beter leven te ontwikkelen motiveert hen
meer dan een nadruk leggen op het verminderen van risico's, wat een doel
is dat vooral andere/ de samenleving ten goede komt. Ook is geprobeerd
om het belang van een goede werkrelatie tussen de professional en de
cliënt te integreren.
GLM is gebaseerd op de positieve psychologie en gaat uit van de aanname
dat mensen bepaalde levensbehoeften/doelen nastreven. Deze doelen zijn
universeel en geworteld in de menselijke natuur:
- Gezondheid en fysiek - Verbondenheid
functioneren - Gemeenschapszin
- Kennis - Spiritualiteit
- Excellentie in werk/vrije tijd (betekenisgeving)
(iets presteren) - Geluk
- Autonomie - Creativiteit
- Innerlijke rust
Instrumentele/secundaire doelen: middelen die gebruikt worden om
de primaire doelen te realiseren (zoals een baan of een relatie).
Door een gebrek aan vaardigheden, middelen en/ of omstandigheden om
deze doelen op een prosociale wijze te realiseren, kan het streven naar
deze doelen leiden tot antisociaal gedrag. Delinquent gedrag wordt dus
beschouwd als het gevolg van obstakels (denk aan beperkte
emotieregulatie) die mensen ervaren bij het realiseren van persoonlijke, op
zichzelf legitieme doelen.
Volgens GLM moeten forensische sociale professionals werken aan een
combinatie van het ondersteunen van de relatie van individuele doelen
van de delinquent en het beheersen van risico’s voor de samenleving met
behulp van evidence-based methoden.
Het realiseren van individuele doelen op een prosociale wijze zal
automatisch leiden tot het verminderen van criminogene
factoren/antisociaal gedrag en dus vermindering van risico’s. Risico is
daarbij niet alleen een kenmerk van de persoon maar ook een kenmerk
dat wordt beïnvloed door de context waarin iemand zich bevindt.
3
, De werkwijze is nog niet helemaal uitgewerkt. Deels wordt gebruikt
gemaakt van instrumenten voor risicotaxatie en evidence-based
interventies (basis in RNR). Daarnaast ligt de aandacht bij screening,
analyse, interventieplan en uitvoering daarvan (zie artikel p. 90/91).
Een centrale taak van de professional is het helpen ontwikkelen van een
positief levensplan, waarbij de balans gevonden moet worden tussen de
persoonlijke levensdoelen van de delinquent en het verminderen van
risico’s.
Er is nog weinig onderzoek beschikbaar waarin de effectiviteit van het GLM
wordt aangetoond.
Week 1
College 1
Probation in Europe – The Netherlands (Marco Kok, Leo Tigger en Anton
van Kalmthout)
1.1 Nederlandse reclassering in het kort
- Reclassering in Nederland kent een lange geschiedenis van bijna
200 jaar.
- De reclassering bestaat uit 3 particuliere organisaties, elk met
een eigen raad van Toezicht. De 3RO worden bijna volledig
gefinancierd door het Ministerie van Justitie en Veiligheid, welke
tevens politiek verantwoordelijk is voor de reclassering.
- Reclassering is voornamelijk gericht op volwassen delinquenten,
voor delinquenten onder 18 bestaat een aparte dienst.
- De reclassering is actief in alle fasen van het strafrechtelijk
proces. De reclassering is daarom een continue en stabiele factor in
het gehele strafrechtproces, niet alleen voor het rechtssysteem
(openbaar ministerie, rechtbanken, gevangenissen, enz.), maar ook
voor de daders.
- De belangrijkste taken van de reclassering zijn:
Het opstellen van rapporten voorafgaand aan de veroordeling
en andere adviesrapporten voor de rechterlijke instanties
Het toezicht houden op straffen, maatregelen of bijzondere
voorwaarden opgelegd door de rechtbank of het openbaar
ministerie (inclusief het ondersteunen van daders bij hun
rehabilitatieproces)
Het uitvoeren van gedragstrainingen
Het uitvoeren en begeleiden van taakstraffen.
à Adviesrapporten en reclasseringstoezicht worden uitgevoerd in
de fase voorafgaand aan het proces en in de uitvoeringsfase
- In 2019 hebben de drie reclasseringsorganisaties 42.141
rapporten opgesteld ter ondersteuning van rechterlijke beslissingen
in het gehele strafrechtsysteem. In 2019 werden 31.562
afzonderlijke overtreders onder toezicht van de reclassering
geplaatst en 25.313 taakstraffen uitgevoerd!
- Over het algemeen wordt aangenomen dat het aantal gevangenen
laag is vanwege het frequente gebruik van taakstraffen en
4
Theorieën over afbouw en stoppen met delinquent gedrag (Bosker)
6.3 Beïnvloeden van afbouw van delinquent gedrag
‘What works”: onderzoeksstroming die specifiek kijkt naar de vraag wat
het effect is van interventies op het stoppen van delinquent gedrag. Wat
werkt bij het terugdringen van recidive? Heeft geleid tot het RNR-model en
het Good lives model.
6.3.1 Ingrediënten voor wat werkt
Verminderen van criminogene factoren
Risicofactoren/criminogene factoren: factoren die samenhangen met
delinquent gedrag.
Uit onderzoek is duidelijk gebleken dat de duur van het delinquente
gedrag en de afbouw ervan samenhangen met het aantal criminogene
factoren. Er zijn 2 theorieën:
1. Factoren die delinquent gedrag veroorzaken verklaren ook de
afbouw daarvan
- Beïnvloeding van specifieke criminogene factoren blijkt een
positief effect te hebben op recidivevermindering, terwijl
interventies die zijn gericht op niet-criminogene factoren weinig
effect hebben. Veel cliënten hebben meerdere problemen
waardoor interventies zich ook op meerdere criminogene factoren
moeten richten.
2. Factoren die samenhangen met het ontstaan van delinquent gedrag
zijn niet hetzelfde als factoren die samenhangen met afbouw,
- Positieve beïnvloeding van actuele veranderbare factoren (bv
drugsgebruik) hangt samen met afbouw delinquent gedrag.
Effectieve interventies
Interventies die zijn gericht op afschrikking zijn niet effectief. Ook
toezicht dat vooral is gericht op controle, zonder aanvullende trainingen of
interventies, blijkt geen of een klein positief effect te hebben op recidive.
Wel effectief blijken interventies die zijn gericht op het positief
beïnvloeden van criminogene factoren (bv multisystem therapie). In het
algemeen zijn positieve effecten gevonden voor interventies gericht op
verbetering van sociale vaardigheden, agressiebeheersing, het verbeteren
van cognitieve vaardigheden, het verminderen van alcohol- en
drugsproblematiek en het beïnvloeden van antisociale attitudes en
relaties.
Een cognitief-gedragsmatige aanpak is het meest effectief. Ook blijken
interventies effectiever als ze in de samenleving worden uitgevoerd.
Tevens blijkt de kwaliteit van de implementatie van een interventie van
invloed op de effectiviteit. Verder blijkt de effectiviteit van programma’s
groter wanneer delinquenten met een hoog recidiverisico meer en
1
,langduriger interventies kregen aangeboden. Bij laag risico’s kunnen
langdurige intensieve interventies juist averechts werken, waarschijnlijk
vanwege besmetting (door groepsverband interventies).
6.3.2 Het RNR-model
Momenteel het meest uitgewerkte, consistente en empirisch onderbouwde
model voor aanpak delinquent gedrag. Gebaseerd op de sociale
leertheorie en cognitief gedragsmatige perspectieven.
Sociale leertheorie: antisociale opvattingen en gedragingen worden
aangeleerd door (voor de persoon betekenisvolle) contacten met mensen
die antisociaal gedrag stimuleren.
Cognitief gedragsmatige perspectieven: benadrukken het belang van
cognities, zoals de mate van zelfcontrole, op het gedrag.
Het RNR-model bestaat uit 17 beginselen die van belang zijn om de kans
op recidive te beperken:
1. Respect voor de persoon voorafgaan aan het
2. Psychologische theorie delinquente gedrag om deze
3. Investeer in mensen vervolgens zelf te leren
4. Bevorder preventie beïnvloeden. (bv
5. Risico: intensiteit aanpak moet terugvalpreventie)
aansluiten bij hoogte 9. Specifieke responsiviteit: de
recidiverisico interventie moet aansluiten bij
6. Behoefte/criminogene de mogelijkheden en
factoren; deze positief beperkingen van de delinquent
beïnvloeden 10.Sterke punten/protectieve
7. Multimodaal factoren
8. Algemene responsiviteit: 11.Professionele discretie
Interventies die zijn gebaseerd 12.Screening van sterke punten,
op de sociale leertheorie + risico, criminogene factoren en
cognitief gedragsmatige specifieke responsiviteit
aanpak zijn het meest 13.Integreer screening en aanpak
effectief. Ze zijn gericht op het 14.Doseer
vergroten van het inzicht van 15.Kwaliteit van personeel
delinquenten in het 16.In de samenleving
denkproces en de keuzes die 17.Management
De overkoepelende principes (1 t/m 4) zijn gebaseerd op onderzoek
waaruit blijkt dat straffen alleen niet werkt. De RNR-beginselen hebben op
zichzelf een effect maar het beste resultaat wordt bereikt bij een
combinatie.
2
,6.3.3 Het Good Lives-model (Tony Ward)
GLM gaat meer uit van wat iemand kan en wil (positieve factoren), wat
meer ruimte laat voor het ontwikkelen van een nieuwe identiteit wat
belangrijk is voor het daadwerkelijk stoppen met criminaliteit.
Delinquenten helpen om een beter leven te ontwikkelen motiveert hen
meer dan een nadruk leggen op het verminderen van risico's, wat een doel
is dat vooral andere/ de samenleving ten goede komt. Ook is geprobeerd
om het belang van een goede werkrelatie tussen de professional en de
cliënt te integreren.
GLM is gebaseerd op de positieve psychologie en gaat uit van de aanname
dat mensen bepaalde levensbehoeften/doelen nastreven. Deze doelen zijn
universeel en geworteld in de menselijke natuur:
- Gezondheid en fysiek - Verbondenheid
functioneren - Gemeenschapszin
- Kennis - Spiritualiteit
- Excellentie in werk/vrije tijd (betekenisgeving)
(iets presteren) - Geluk
- Autonomie - Creativiteit
- Innerlijke rust
Instrumentele/secundaire doelen: middelen die gebruikt worden om
de primaire doelen te realiseren (zoals een baan of een relatie).
Door een gebrek aan vaardigheden, middelen en/ of omstandigheden om
deze doelen op een prosociale wijze te realiseren, kan het streven naar
deze doelen leiden tot antisociaal gedrag. Delinquent gedrag wordt dus
beschouwd als het gevolg van obstakels (denk aan beperkte
emotieregulatie) die mensen ervaren bij het realiseren van persoonlijke, op
zichzelf legitieme doelen.
Volgens GLM moeten forensische sociale professionals werken aan een
combinatie van het ondersteunen van de relatie van individuele doelen
van de delinquent en het beheersen van risico’s voor de samenleving met
behulp van evidence-based methoden.
Het realiseren van individuele doelen op een prosociale wijze zal
automatisch leiden tot het verminderen van criminogene
factoren/antisociaal gedrag en dus vermindering van risico’s. Risico is
daarbij niet alleen een kenmerk van de persoon maar ook een kenmerk
dat wordt beïnvloed door de context waarin iemand zich bevindt.
3
, De werkwijze is nog niet helemaal uitgewerkt. Deels wordt gebruikt
gemaakt van instrumenten voor risicotaxatie en evidence-based
interventies (basis in RNR). Daarnaast ligt de aandacht bij screening,
analyse, interventieplan en uitvoering daarvan (zie artikel p. 90/91).
Een centrale taak van de professional is het helpen ontwikkelen van een
positief levensplan, waarbij de balans gevonden moet worden tussen de
persoonlijke levensdoelen van de delinquent en het verminderen van
risico’s.
Er is nog weinig onderzoek beschikbaar waarin de effectiviteit van het GLM
wordt aangetoond.
Week 1
College 1
Probation in Europe – The Netherlands (Marco Kok, Leo Tigger en Anton
van Kalmthout)
1.1 Nederlandse reclassering in het kort
- Reclassering in Nederland kent een lange geschiedenis van bijna
200 jaar.
- De reclassering bestaat uit 3 particuliere organisaties, elk met
een eigen raad van Toezicht. De 3RO worden bijna volledig
gefinancierd door het Ministerie van Justitie en Veiligheid, welke
tevens politiek verantwoordelijk is voor de reclassering.
- Reclassering is voornamelijk gericht op volwassen delinquenten,
voor delinquenten onder 18 bestaat een aparte dienst.
- De reclassering is actief in alle fasen van het strafrechtelijk
proces. De reclassering is daarom een continue en stabiele factor in
het gehele strafrechtproces, niet alleen voor het rechtssysteem
(openbaar ministerie, rechtbanken, gevangenissen, enz.), maar ook
voor de daders.
- De belangrijkste taken van de reclassering zijn:
Het opstellen van rapporten voorafgaand aan de veroordeling
en andere adviesrapporten voor de rechterlijke instanties
Het toezicht houden op straffen, maatregelen of bijzondere
voorwaarden opgelegd door de rechtbank of het openbaar
ministerie (inclusief het ondersteunen van daders bij hun
rehabilitatieproces)
Het uitvoeren van gedragstrainingen
Het uitvoeren en begeleiden van taakstraffen.
à Adviesrapporten en reclasseringstoezicht worden uitgevoerd in
de fase voorafgaand aan het proces en in de uitvoeringsfase
- In 2019 hebben de drie reclasseringsorganisaties 42.141
rapporten opgesteld ter ondersteuning van rechterlijke beslissingen
in het gehele strafrechtsysteem. In 2019 werden 31.562
afzonderlijke overtreders onder toezicht van de reclassering
geplaatst en 25.313 taakstraffen uitgevoerd!
- Over het algemeen wordt aangenomen dat het aantal gevangenen
laag is vanwege het frequente gebruik van taakstraffen en
4
