Inleiding tot het recht 2025-2026
,Deel 1: Het recht en zijn bronnen
1. Het begrip recht
A. Het recht is een geheel van bindende regels
Geen eenvoudige definitie voor wat recht is -> context-, tijds- en plaatsgebonden
Door dit karakter niet mogelijk definitie te geven die bepaalde maatschappelijke achtergrond
overstijgt, maar die anderzijds nog voldoende precies is om recht te onderscheiden van andere
normensystemen.
“HET” recht onderscheidt zich van moraal – godsdienst – beleefdheid
- Vb.: handheld bellen: norm en beleefdheid
- Vb.: niet verwittigen deelnemen aan examen: beleefdheid
- Vb.: roken in auto: norm/beleefdheid
- Vb.: liegen: morele norm/rechtsnorm? /beleefdheid (rechter mag je niet bestraNen bij liegen,
enkel onder eed)
- => soms in “wet” en geen morele norm
- => soms “morele norm” en geen “wet”
A.1 Principe
• Geen universele definitie begrip “recht”
• Verschilt maatschappij tot maatschappij
• Onderscheid normensysteem als moraal, godsdienst, beleefdheid
• MAAR in het algemeen: bevat 3 elementen
Het begrip ‘recht’
A. Moeilijk te definiëren want tijds- en plaatsgebonden
B. Gemeenschappelijke elementen: de kern van het recht
• Iedereen moet zich eraan houden die er aan is onderworpen/ geen suggesties of keuze
• INDELING: 4 categorieën
- 1° Gebods-, verbods- en verlofbepalingen
- 2° Rechtsregels (r.r.) toepasbaar na keuze en Wilsaanvullende regels
- 3° Ondersteunende regels
- 4° Technische regels en formalisme
,A.2 Onderverdelingen
A.2.1 Gebods-, verbods- en verlofbepalingen
Indeling 1: 1° Gebods-, verbods- en verlofbepalingen:
è Algemeen toepasselijke rechtsregels (rr) van toepassing op ieder rechtssubjet
Gebodsbepalingen = Legt aan rechtssubject verplicht gedrag op - gedrag kan positief of negatief
omschreven zijn.
è Verplichtingen opgelegd aan het rechtssubject
Toepassingen:
è Positief:[huwelijksplichten] Art. 213 Oud BW. Echtgenoten zijn jegens
elkaar tot samenwoning verplicht; zij zijn elkaar getrouwheid, hulp en
bijstand verschuldigd.
è Negatief: [schuldig verzuim van bijstand aan iemand die in groot gevaar
verkeert] Art. 299 Sw. Schuldig verzuim is het opzettelijk nalaten hulp te
verlenen of te verschaNen aan iemand die in groot gevaar verkeert nadat
de verzuimer deze toestand zelf heeft vastgesteld of nadat die toestand
aan hem is beschreven door diegenen die zijn hulp inroepen. Dit misdrijf
wordt bestraft met een straf van niveau 2..”
Verbodsbepalingen = Verbieden een bepaald gedrag of het stellen van een bepaalde handeling
è Verboden opgelegd aan het rechtssubject
Toepassingen:
è [Handeling] verbod bigamie of dubbel huwelijk. Art. 366 Sw. Bigamie is
het opzettelijk aangaan van een ander huwelijk vóór de ontbinding van
het voorgaande wettige huwelijk. Dit misdrijf wordt bestraft met een straf
van niveau 1.
è [Handeling] verbod tot diefstal Art. 461 Sw.: “Diefstal is het bedrieglijk
wegnemen, zelfs kortstondig, van een zaak die aan een ander
toebehoort.”
è [Gedrag] verbod Gewoonlijk gebruiken van een grond (bv als parking) :
art. 4.2.1. VCRO: Niemand mag zonder voorafgaande
omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen: […] 5° een
grond gewoonlijk gebruiken, aanleggen of inrichten voor :[…] b) het
parkeren van voertuigen, wagens of aanhangwagens,
è [Gedrag] verbod gebruik maken van een vals stuk (bv diploma): art. 451,
§ 2 Sw. :Het gebruik van valse stukken is het met bedrieglijk opzet of met
het oogmerk om te schaden gebruiken van de valsheid in geschriften of
op andere duurzame dragers. Dit misdrijf wordt bestraft met een straf
van niveau 3
Verlofbepalingen = laten toe bepaalde handeling te stellen, doch rechtssubject is daartoe niet
verplicht
Toepassing:
è Art. 47, § 2 Sv.: § 2. Vooraleer wordt overgegaan tot het verhoor van een
verdachte, wordt aan de te ondervragen persoon op beknopte wijze
kennisgegeven van de feiten waarover hij zal worden verhoord en wordt
hem meegedeeld dat:
, 1) Hij als verdachte wordt verhoord en dat hij het recht heeft om voor
het verhoor een vertrouwelijk overleg te hebben met een advocaat
naar keuze of een hem toegewezen advocaat, en zich door hem kan
laten bijstaan tijdens het verhoor, in zoverre de feiten die hem ten
laste kunnen worden gelegd een misdrijf betreNen waarvoor een
vrijheidsstraf kan worden opgelegd; en, in geval hij niet van zijn
vrijheid is benomen, hij zelf de nodige maatregelen moet nemen om
zich te laten bijstaan”;
[= Bijstand advocaat bij SALDUZ-verhoor van een verdachte]
è Kan worden verwezen naar de bijstand van een advocaat bij Salduz-
verhoor van een verdachte, deze beschikt over het recht tot bijstand door
een advocaat tijdens het verhoor, maar verdachte niet verplicht zich te
laten bijstaan
A.2.2 Regels toepasbaar na keuze en wilsaanvullende regels
Indeling 2 : 2° Rr toepasselijk na keuze en wilsaanvullende regels
è het recht is geen rigide systeel dat alleen voorschrijft wat moet of niet mag
Rechtsregel = toepasselijk als een rechtssubject (r.s.) in een bepaalde toestand keuze heeft
toepasselijk na gemaakt voor bepaald gedrag
keuze:
= r.s. heeft keuze tussen verschillende vormen van gedrag. Recht laat keuze vrij,
maar eens gekozen is die keuze bindend : “Electa una via non
datur recursus ad alteram»
Toepassing
è Keuze om te huwen of niet. Maar als een rechtssubject huwt is die keuze
bindend en moeten de gevolgen daarvan worden nageleefd (bv.
huwelijksplichten, herroepbaar karakter van een schenking aan
echtgenoot, ontbinding door echtscheiding (bv niet door verstoting of
verlating) …)
Wilsaanvullende = hebben uitwerking als rechtssubjecten geen eigen regeling hebben voorzien.
rechtsregels: Geldt dus niet als er een eigen regeling is
Slechts uitwerking indien partijen geen eigen regeling hebben voorzien
Toepassing:
è Art. 1583 Oud BW. “Hij [= de verkoop] is tussen partijen voltrokken, en de
koper verkrijgt van rechtswege de eigendom ten aanzien van de verkoper,
zodra er overeenkomst is omtrent de zaak en de prijs, hoewel de zaak nog
niet geleverd en de prijs nog niet betaald is.” [koop is voltrokken zodra
overeenkomst over prijs en voorwerp] Maar partijen kunnen contractueel
anders bepalen (bv bij levering)
A.2.3 Ondersteunende regels
Indeling 3 : 3° Ondersteunende regels
,Deel 1: Het recht en zijn bronnen
1. Het begrip recht
A. Het recht is een geheel van bindende regels
Geen eenvoudige definitie voor wat recht is -> context-, tijds- en plaatsgebonden
Door dit karakter niet mogelijk definitie te geven die bepaalde maatschappelijke achtergrond
overstijgt, maar die anderzijds nog voldoende precies is om recht te onderscheiden van andere
normensystemen.
“HET” recht onderscheidt zich van moraal – godsdienst – beleefdheid
- Vb.: handheld bellen: norm en beleefdheid
- Vb.: niet verwittigen deelnemen aan examen: beleefdheid
- Vb.: roken in auto: norm/beleefdheid
- Vb.: liegen: morele norm/rechtsnorm? /beleefdheid (rechter mag je niet bestraNen bij liegen,
enkel onder eed)
- => soms in “wet” en geen morele norm
- => soms “morele norm” en geen “wet”
A.1 Principe
• Geen universele definitie begrip “recht”
• Verschilt maatschappij tot maatschappij
• Onderscheid normensysteem als moraal, godsdienst, beleefdheid
• MAAR in het algemeen: bevat 3 elementen
Het begrip ‘recht’
A. Moeilijk te definiëren want tijds- en plaatsgebonden
B. Gemeenschappelijke elementen: de kern van het recht
• Iedereen moet zich eraan houden die er aan is onderworpen/ geen suggesties of keuze
• INDELING: 4 categorieën
- 1° Gebods-, verbods- en verlofbepalingen
- 2° Rechtsregels (r.r.) toepasbaar na keuze en Wilsaanvullende regels
- 3° Ondersteunende regels
- 4° Technische regels en formalisme
,A.2 Onderverdelingen
A.2.1 Gebods-, verbods- en verlofbepalingen
Indeling 1: 1° Gebods-, verbods- en verlofbepalingen:
è Algemeen toepasselijke rechtsregels (rr) van toepassing op ieder rechtssubjet
Gebodsbepalingen = Legt aan rechtssubject verplicht gedrag op - gedrag kan positief of negatief
omschreven zijn.
è Verplichtingen opgelegd aan het rechtssubject
Toepassingen:
è Positief:[huwelijksplichten] Art. 213 Oud BW. Echtgenoten zijn jegens
elkaar tot samenwoning verplicht; zij zijn elkaar getrouwheid, hulp en
bijstand verschuldigd.
è Negatief: [schuldig verzuim van bijstand aan iemand die in groot gevaar
verkeert] Art. 299 Sw. Schuldig verzuim is het opzettelijk nalaten hulp te
verlenen of te verschaNen aan iemand die in groot gevaar verkeert nadat
de verzuimer deze toestand zelf heeft vastgesteld of nadat die toestand
aan hem is beschreven door diegenen die zijn hulp inroepen. Dit misdrijf
wordt bestraft met een straf van niveau 2..”
Verbodsbepalingen = Verbieden een bepaald gedrag of het stellen van een bepaalde handeling
è Verboden opgelegd aan het rechtssubject
Toepassingen:
è [Handeling] verbod bigamie of dubbel huwelijk. Art. 366 Sw. Bigamie is
het opzettelijk aangaan van een ander huwelijk vóór de ontbinding van
het voorgaande wettige huwelijk. Dit misdrijf wordt bestraft met een straf
van niveau 1.
è [Handeling] verbod tot diefstal Art. 461 Sw.: “Diefstal is het bedrieglijk
wegnemen, zelfs kortstondig, van een zaak die aan een ander
toebehoort.”
è [Gedrag] verbod Gewoonlijk gebruiken van een grond (bv als parking) :
art. 4.2.1. VCRO: Niemand mag zonder voorafgaande
omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen: […] 5° een
grond gewoonlijk gebruiken, aanleggen of inrichten voor :[…] b) het
parkeren van voertuigen, wagens of aanhangwagens,
è [Gedrag] verbod gebruik maken van een vals stuk (bv diploma): art. 451,
§ 2 Sw. :Het gebruik van valse stukken is het met bedrieglijk opzet of met
het oogmerk om te schaden gebruiken van de valsheid in geschriften of
op andere duurzame dragers. Dit misdrijf wordt bestraft met een straf
van niveau 3
Verlofbepalingen = laten toe bepaalde handeling te stellen, doch rechtssubject is daartoe niet
verplicht
Toepassing:
è Art. 47, § 2 Sv.: § 2. Vooraleer wordt overgegaan tot het verhoor van een
verdachte, wordt aan de te ondervragen persoon op beknopte wijze
kennisgegeven van de feiten waarover hij zal worden verhoord en wordt
hem meegedeeld dat:
, 1) Hij als verdachte wordt verhoord en dat hij het recht heeft om voor
het verhoor een vertrouwelijk overleg te hebben met een advocaat
naar keuze of een hem toegewezen advocaat, en zich door hem kan
laten bijstaan tijdens het verhoor, in zoverre de feiten die hem ten
laste kunnen worden gelegd een misdrijf betreNen waarvoor een
vrijheidsstraf kan worden opgelegd; en, in geval hij niet van zijn
vrijheid is benomen, hij zelf de nodige maatregelen moet nemen om
zich te laten bijstaan”;
[= Bijstand advocaat bij SALDUZ-verhoor van een verdachte]
è Kan worden verwezen naar de bijstand van een advocaat bij Salduz-
verhoor van een verdachte, deze beschikt over het recht tot bijstand door
een advocaat tijdens het verhoor, maar verdachte niet verplicht zich te
laten bijstaan
A.2.2 Regels toepasbaar na keuze en wilsaanvullende regels
Indeling 2 : 2° Rr toepasselijk na keuze en wilsaanvullende regels
è het recht is geen rigide systeel dat alleen voorschrijft wat moet of niet mag
Rechtsregel = toepasselijk als een rechtssubject (r.s.) in een bepaalde toestand keuze heeft
toepasselijk na gemaakt voor bepaald gedrag
keuze:
= r.s. heeft keuze tussen verschillende vormen van gedrag. Recht laat keuze vrij,
maar eens gekozen is die keuze bindend : “Electa una via non
datur recursus ad alteram»
Toepassing
è Keuze om te huwen of niet. Maar als een rechtssubject huwt is die keuze
bindend en moeten de gevolgen daarvan worden nageleefd (bv.
huwelijksplichten, herroepbaar karakter van een schenking aan
echtgenoot, ontbinding door echtscheiding (bv niet door verstoting of
verlating) …)
Wilsaanvullende = hebben uitwerking als rechtssubjecten geen eigen regeling hebben voorzien.
rechtsregels: Geldt dus niet als er een eigen regeling is
Slechts uitwerking indien partijen geen eigen regeling hebben voorzien
Toepassing:
è Art. 1583 Oud BW. “Hij [= de verkoop] is tussen partijen voltrokken, en de
koper verkrijgt van rechtswege de eigendom ten aanzien van de verkoper,
zodra er overeenkomst is omtrent de zaak en de prijs, hoewel de zaak nog
niet geleverd en de prijs nog niet betaald is.” [koop is voltrokken zodra
overeenkomst over prijs en voorwerp] Maar partijen kunnen contractueel
anders bepalen (bv bij levering)
A.2.3 Ondersteunende regels
Indeling 3 : 3° Ondersteunende regels
