FILOSOFIE: VOLLEDIGE SAMENVATTING: VIVES KORTRIJK BAMV TC & CVM

Filosofie samenvatting 25-26
GESCHIEDENIS EN KRITISCHE ANALYSE VAN DE HEDENDAAGSE
VEILIGHEIDSBEGEERTE (GEVAREN BEHEREN)
Belangrijk: waaromvragen, het vanzelfsprekende in vraag stellen,
meedenken en redeneringen maken, kritisch denken (= historisch
bewustzijn nodig), definities, …

H1: VEILIGHEIDSBEGEERTE EN HET PROBLEEM VAN DE WESTERSE
FILOSOFIE
Hoe kunnen we kritisch staan tegenover de heersende
narratieven van gevaarbeheersing? Hoe of op welke manier
kunnen we kritisch staan de wijze waarop we vandaag over
veiligheid denken?
- Die manier waarop we denken
- Komt voor vanuit het willen beheersen van gevaren die op ons afkomen
 Dus hoe daar kritisch tegenover te staan, tegen die hedendaagse
narratieven?
 Narratieven (verhaalstructuren) – veiligheidsbegeerte (gevaren
beheren) in onze SL

Wat hebben we nodig om deze vragen te begrijpen (filosofie gaat
hierover)
- Geschiedenis van de filosofie = waarheidsdenken
- Ons actuele veiligheidsdenken is gebouwd op waarheidsdenken in de
moderniteit
 Hybris, immunitas en apatheia
 Onze manier/blik om over veiligheid te denken is op waarheidsdenken
gebouwd
 Dit denken volgt uit onze Westerse cultuur, die manier van kijken
steunt daar op
 Onze Westerse cultuur is ook een waarheidsdenken = steunt op
specifieke manier van denken

 Waarheidsdenken = ervan uitgaan dat we ons richten met de
bedoeling om alle mogelijke gevaren uit de weg te ruimen alsof een
soort toestand mogelijk is waarin we volkomen veilig zijn = onze
moderne manier om bezig te zijn met veiligheid

- Kritiek vanuit Nietzsche en Arendt op de moderniteit
 Wanneer al die zaken uitgelegd zijn en duidelijk is hoe dat komt
 Dan kunnen we vragen beantwoorden i.v.m. kritiek op de moderniteit
 Wat is die Westerse filosofie, wat is waarheidsdenken, waarom levert
dat kritiek op

Heracles en de Hydra
Heracles  Hydra bestrijden (9-koppig monster) 1 kop afgehakt = 2
nieuwe verschijnen
De Hydra = gevaar (in de samenleving)
Heracles = wij, de mens
Proberen alle gevaren te ‘doden’, wanneer we bepaalde gevaren uitschakelen gaan er nieuwe
tevoorschijn komen. Uiteindelijk heeft Heracles een list verzonnen om de Hydra te verslaan d.m.v.

,haar eigen gif. Ze werd dus ingezet tegen zichzelf. Wij maken dus instrumenten die ons in staat
stellen gevaren te bestrijden, bedreigen, … in die zin zijn wij dus de Hydra aangezien die zaken
tegelijk ook een gevaar vormen voor onszelf. (= Verhouding tussen mens en gevaren)

Verhouding tussen mens en de gevaren die op ons afkomen + manieren waarop mens gevaren
probeert te bestrijden, brengen meer gevaren met zich mee. Zoeken dus steeds manieren om de
Hydra/ de gevaren te beheren/bestrijden, …

,Veiligheidsbegeerte en het probleem van de westerse filosofie:
- Wereld = werkelijkheid (bv. kinderzitje + regelgeving)
- Moderne manier van denken, eigen manier van denken = instrumenteel
denken
 Instrumenteel denken = denken vanuit een doel-middelen verhouding
 Er doet zich iets voor en onmiddellijk moet de ernst van situatie
worden ingeschat, proberen nagaan wat gevolgen zijn + onmiddellijk
oplossingen zoeken

- Vaak op korte termijn – zo kijken we dus naar onze wereld
- Hebben een (technische) controleverwachting, die vloeit voort uit onze
geschiedenis
- Vanuit de wetenschap en technologie: allerlei mogelijkheden gegeven
om gevaren te controleren, grip te verkrijgen, …

Onze blik ‘zegt’ dus dat we iets moeten creëren om dat (= gevaren) te
beheersen
Dat zorgt ervoor dat we korte termijn oplossingen hebben – dat
denken/doen = smalle, kleine veiligheidsbegeerte
- Begeerte – verlangen: zijn angstig + verlangen naar absolute, totale
veiligheid/controle
- We leven in een wereld, die in teken van angst staat
- Zo benaderen we de werkelijkheid als iets dat continu gevaar inhoudt,
en risico
- Wij willen rust/controle, alle mogelijke pijn vermijden, vanuit een
overlevingsreflex


Veiligheidsbegeerte
- Instrumenteel denken
- Angstig mensbeeld
 Geeft weer hoe wij omgaan met politiek, onze bestuurders, wat we
verwachten
 Wij willen dat de politiek oplossingen geeft voor de problemen die er
zijn
 Dat creëert dat de politiek vandaag verarmd is naar
risicomanagement

- Wat met de vrijheid?
 Er is een aparte relatie ontstaan tussen burger en politiek op vandaag
 Vanuit Franse revolutie (18e eeuw) met resultaat = rechten voor de
mens, vrijheden

- Verlichtingswaarden: men had ultieme vrijheidsgevoel, vrije
meningsuiting, religie, …
 Die vrijheden staan haaks op veiligheidsbegeerte die we hebben
 Burger wil niet continu gecontroleerd worden: maar tegelijk is
overheid verengd
 Ze denkt eveneens ook economisch, en wil alles onder controle
krijgen/houden
 DUS: regels opleggen aan de burgers om zoveel mogelijk risico’s te
vermijden

,  D.w.z. een inperking van vrijheden = zekere spanning vanuit politiek
(mensbeeld) die een maatschappijbeeld geeft = risicomaatschappij

Risicomaatschappij = MS waar we gevoel hebben permanent bedreigt te
worden door risico’s die we zelf hebben veroorzaakt + tegelijk ervan
uitgaan dat onze technologie en wetenschap in staat is om die risico’s weg
te nemen
We hebben onszelf dus volledig afhankelijk gemaakt van bestuurlijke overheden
die moeten zorgen dat die risico’s gedekt zijn, dat we erop voorzien zijn. De
veiligheid die we willen staat dus haaks op onze vrijheid omdat we zekere
aanpassingen moeten doen.
Bv. Kind: rondspringen in auto –> regels kinderzitje = veilig en minimaal risico MAAR
vrijheid ingeperkt