H9 : how genes and genomes evolve
o Mobiel genetische elementen coderen de componenten die ze nodig hebben voor verplaatsing
Mobiel genetische elementen
Bacterie DNA Tn (= transposon)
Humane cel retro Tn
virussen
(rechts)
Een transposon heeft altijd een transposase gen, deze gaat coderen voor eiwitten die je nodigt hebt voor het herkennen
van je transposon, knippen van je transposon en verplaatsen van je transposon
AB^R gen (antibioticaresistentie genen) deze produceren eiwitten (meestal gaat het om enzymen) die je AB gaan
afbreken
bv ampicilline
(A) We hebben bacterie 1 en die heeft een transposon
Target DNA = bacterie 2
Transposons kunnen worden uitgeknipt uit bacterie 1 en kan ingewerkt worden in bacterie 2 (cut & paste)
Dan krijgen we een bacterie 1 die dat niet meer heeft maar een bacterie 2 die dat wel heeft
= geen gevaarlijke situatie want transposon is gewoon verplaatst
Maar we hebben ook een andere mechanisme
(B) Replicatievetranspositie
Transposon van bacterie 1 gaat gerepliceerd worden en gaan we inbrengen in bacterie 2 dus nu hebben ze allebei dat
identieke transposon
= WEL gevaarlijk want op deze manier gaan we dan AB^R gen op heel korte tijd gaan verspreiden over een
generatie/populatie
Retrotransposons hebben NIKS met bacteriën te maken deze zitten bij ons, onze humane cellen
, o Het menselijk genoom bevat 2 grote families van transposabele sequenties
We hebben retro Tn en GEEN transposase gen!
Eerst proces van transcriptie (1 van de strengen omzetten naar RNA)
Reverse transcriptase en daar ga je een RNA-DNA hybride streng maken
RNA is basis en daarop wordt een DNA streng op aangemaakt
Retro duidt op omgekeerde weg van genexpressie (RNA DNA ipv DNA
RNA)
Op basis van die DNA template kunnen we de dubbelstreng aanmaken
Deze wordt dan op andere plaats in genoom geïnsereerd
Niet veel retro Tn gaan zich gaan verplaatsen (nu) veel in stille modus en
soms gebeurt dat toch nog en als ze dat doen kunnen ze terecht komen in
een gen die belangrijk is voor het aanmaken van een eiwit in je lichaam
Bv een bloedstollingsfactor als dat hier terecht komt kan dit zorgen voor
een bloedstollingsproblematiek
Een bacterie kan zelfstandig leven, die heeft geen humane cel nodig om
zich bv te repliceren
Een virus daarentegen heeft altijd een humane cel nodig
o Virussen kunnen zich verplaatsen tussen cellen en organismen
Types van virussen
Onthouden:
o Herpes = dubbelstrengig DNA virus (koortsblaasjes)
eenmaal dit gehad blijft dit levenslang in je lichaam en bij
verzwakte immuniteit kan deze terug de kop opsteken
o Epstein-Barr virus (EBV) = dubbelstrengig DNA virus en deze
gaat ons immuunsysteem gaan aanvallen de lymfocyten
(behoren tot de groep van witte bloedcellen) kenmerk is
klierkoorts = aanhoudende vermoeidheid
o Hepatitis B virus = deeltje enkelstrengig en deeltje
dubbelstrengig DNA deze A B en C virussen zijn allen
gevaarlijk voor onze lever
o HIV virus = enkelstrengig RNA virus en deze veroorzaakt
AIDS vroeger was dat doodvonnis op termijn en nu kan je
dat perfect overleven als je medicatie voldoende en
goed/trouw gaan innemen
o Influenze virus = enkelstengig RNA virus en veroorzaakt
griep
o Poliovirus = enkelstrengig RNA virus en veroorzaakt
poliomerites = beschadiging zenuwstelsel = enige verplichte
vaccin in België
o Rhino virus = enkelstrengig RNA virus = verkoudheid
o SARS-Cov-2 virus = enkelstrengig RNA en veroorzaakte covid
Structuur virus: kan eenvoudige of complexe bouw hebben
o Mobiel genetische elementen coderen de componenten die ze nodig hebben voor verplaatsing
Mobiel genetische elementen
Bacterie DNA Tn (= transposon)
Humane cel retro Tn
virussen
(rechts)
Een transposon heeft altijd een transposase gen, deze gaat coderen voor eiwitten die je nodigt hebt voor het herkennen
van je transposon, knippen van je transposon en verplaatsen van je transposon
AB^R gen (antibioticaresistentie genen) deze produceren eiwitten (meestal gaat het om enzymen) die je AB gaan
afbreken
bv ampicilline
(A) We hebben bacterie 1 en die heeft een transposon
Target DNA = bacterie 2
Transposons kunnen worden uitgeknipt uit bacterie 1 en kan ingewerkt worden in bacterie 2 (cut & paste)
Dan krijgen we een bacterie 1 die dat niet meer heeft maar een bacterie 2 die dat wel heeft
= geen gevaarlijke situatie want transposon is gewoon verplaatst
Maar we hebben ook een andere mechanisme
(B) Replicatievetranspositie
Transposon van bacterie 1 gaat gerepliceerd worden en gaan we inbrengen in bacterie 2 dus nu hebben ze allebei dat
identieke transposon
= WEL gevaarlijk want op deze manier gaan we dan AB^R gen op heel korte tijd gaan verspreiden over een
generatie/populatie
Retrotransposons hebben NIKS met bacteriën te maken deze zitten bij ons, onze humane cellen
, o Het menselijk genoom bevat 2 grote families van transposabele sequenties
We hebben retro Tn en GEEN transposase gen!
Eerst proces van transcriptie (1 van de strengen omzetten naar RNA)
Reverse transcriptase en daar ga je een RNA-DNA hybride streng maken
RNA is basis en daarop wordt een DNA streng op aangemaakt
Retro duidt op omgekeerde weg van genexpressie (RNA DNA ipv DNA
RNA)
Op basis van die DNA template kunnen we de dubbelstreng aanmaken
Deze wordt dan op andere plaats in genoom geïnsereerd
Niet veel retro Tn gaan zich gaan verplaatsen (nu) veel in stille modus en
soms gebeurt dat toch nog en als ze dat doen kunnen ze terecht komen in
een gen die belangrijk is voor het aanmaken van een eiwit in je lichaam
Bv een bloedstollingsfactor als dat hier terecht komt kan dit zorgen voor
een bloedstollingsproblematiek
Een bacterie kan zelfstandig leven, die heeft geen humane cel nodig om
zich bv te repliceren
Een virus daarentegen heeft altijd een humane cel nodig
o Virussen kunnen zich verplaatsen tussen cellen en organismen
Types van virussen
Onthouden:
o Herpes = dubbelstrengig DNA virus (koortsblaasjes)
eenmaal dit gehad blijft dit levenslang in je lichaam en bij
verzwakte immuniteit kan deze terug de kop opsteken
o Epstein-Barr virus (EBV) = dubbelstrengig DNA virus en deze
gaat ons immuunsysteem gaan aanvallen de lymfocyten
(behoren tot de groep van witte bloedcellen) kenmerk is
klierkoorts = aanhoudende vermoeidheid
o Hepatitis B virus = deeltje enkelstrengig en deeltje
dubbelstrengig DNA deze A B en C virussen zijn allen
gevaarlijk voor onze lever
o HIV virus = enkelstrengig RNA virus en deze veroorzaakt
AIDS vroeger was dat doodvonnis op termijn en nu kan je
dat perfect overleven als je medicatie voldoende en
goed/trouw gaan innemen
o Influenze virus = enkelstengig RNA virus en veroorzaakt
griep
o Poliovirus = enkelstrengig RNA virus en veroorzaakt
poliomerites = beschadiging zenuwstelsel = enige verplichte
vaccin in België
o Rhino virus = enkelstrengig RNA virus = verkoudheid
o SARS-Cov-2 virus = enkelstrengig RNA en veroorzaakte covid
Structuur virus: kan eenvoudige of complexe bouw hebben
