CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE samenvatting

Jasmijn Gagroo
Crossculturele psychologie (2e bach@KUL)


CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE
DEEL 1 GEBIEDSOMSCHRIJVING EN METHODOLOGIE
HOOFDSTUK 1 INLEIDING IN DE CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE
WAT IS CULTUUR?
Mens is een culturele soort  vanaf het begin v/d mensheid deden we aan migratie
 Cultuurcontact is zo oud als de mens
 Cultuele diversiteit is eigen aan de mens
o We hebben een uitzonderlijk aanpassingsvermogen aan heterogene
omstandigheden, we kunnen ons aanpassen aan …
 … natuurlijke & mensgemaakte situaties
 … sociale organisatie & levensonderhoud
 … menselijke kennis & kunde
o Hoe komt dit? Neuroplasticiteit v/h menselijk brein (‘hardware’)
 Cultuuroverdracht als uniek evolutionair voordeel (‘software’)

De vraag ‘wat is cultuur’ is een moeilijke vraag, waar geen eenduidig antwoord op
is!
 Heel wat verschillende definities, classificaties en benaderingen
 Wel consensus over een aantal elementen (zie definitie)

‘Cultuur = door gemeenschap gedeeld systeem v waarden, normen, ideeën,
attitudes, gedragingen, communicatiemiddelen + producten ervan die van generatie
op generatie worden overgeleverd’
1.
1.2
1




1.1 piramide v/h begrip van cultuur
 onderste laag: menselijke natuur: universeel voor alle mensen (aangeboren)
 middelste laag: cultuur: dingen die specifiek zijn voor bep. groep van mensen
(aangeleerd)
 bovenste laag: persoonlijkheid: specifiek voor een individu (aangeboren +
aangeleerd)

1.2 ‘onion-model’ van cultuur
 Buitenste laag: materieële cultuur  valt als eerste op (uiterlijke kenmerken)
 Middelste laag: sociale cultuur (taal, begroeting, omgangsvormen, … )
 Binnenste laag: sujectieve cultuur (interessegebied psychologen)  hoe
mensen zich voelen, wat de verschillende gedragingen zijn,..
+ ajuin groeit + verandert doorheen de tijd (cultuur staat NIET
stil)

Ander metafoor: cultuur als ijsberg
 het zichtbare topje = oppervlakkige kenmerken
 Grootste deel ligt onder water = diepere, minder zichtbare kenmerken.
 verborgen laag heeft vaak de meeste invloed

 3 belangrijke kenmerken van cultuur: cultuur is …
o Gedeeld
o Overgeleverd
o Dynamisch

1

,Jasmijn Gagroo
Crossculturele psychologie (2e bach@KUL)




CULTUUR IS GEDEELD (1)
Cultuur heeft altijd betrekking op een groep mensen, je kan geen cultuur hebben in je
eentje
 Elke groep die iets gemeenschappelijk heeft, deelt een gemeenschappelijke
cultuur
o Kan ontstaan binnen (1) een kleine groep, of binnen een (2) grotere
groep
o Een individu behoort dus tot meerdere culturen, die allemaal versch.
gebruiken heeft

Cultuur is niet alles bepalend, de mate waarin het gedeeld is varieert
 Het heeft betrekking op zaken die we in meerdere/ mindere mate met andere
delen
 Hiernaast spelen PH + levenservaring ook een grote rol
 combinatie PH x levenservaring x versch. culturen waartoe je behoort 1 zorgt
voor uniek individu

Verder zijn er ook verschillen tussen culturen: tight  loose cultures
 Tight cultures: regels, zaken die vastliggen, …  voospelbaar wat mensen zullen
doen
 Loose cultures: minder regels  minder voorspelbaar gedrag

CULTUUR IS OVERGELEVERD (2)
= dit betekent dat cultuur iets is dat we aanleren ( aangeboren via genen ouders)
 Geen biologische/fysieke eigenschappen, maar dingen die we doorheen ons leven
leren
o ‘datgene dat bovenop cultuur komt’, alles wat gemaakt/ verworven is door
de mens
o Kennis van hoe men zich moet gedragen + waarom we ons op een bep.
manier gedragen

Zelfs de meest eenvoudige dingen zijn cultuur gebonden
 Voorbeeld: neus snuiten, iemand begroeten, …
 Als je dit op een andere manier doet  verbaasde reacties  cultuur kan dus ook
dwingend zijn

Cultuur wordt via een levenslang proces van de ene naar de andere generatie
overgedragen ((on)bewust)
Primaire socialisatie Secundaire socialisatie Tertiaire socialisatie
Socialisatie door directe Socialisatie door omgang Socialisatie via media
fam. met anderen op school, - Vb. TV, internet, …
- Vb. ouders hobby’s, … Stelt ons bloot aan
- Bourdieu: school gedragingen  zo leren we
belangrijkste bron wat verwachtingen zijn +
(vnl de eerste jaren) cultuurpatroon wordt zo
- Later ook overgedragen (kan
secundaire geïnternaliseerd worden)
socialisatie op het
werk
Enculturatie  acculturatie
 enculturatie: cultuuroverdracht doorheen levensloop (eerste cultuur die je
aanleert)
 acculturatie: cultuuroverdracht door contact met andere culturen (op latere
leeftijd)

1
En dus eigenschappen die je in meerdere/ mindere mate bezit

2

, Jasmijn Gagroo
Crossculturele psychologie (2e bach@KUL)

CULTUUR IS DYNAMISCH (3)
Ookal wordt cultuur van generatie op generatie doorgegeven, betekent dit niet dat
het niet verandert
 Cultuur is dynamisch + verandert over de tijd
o Veranderingen zijn adaptief
o Verandering op ecologische, socio-politieke en biologische factoren
o Kader dat richting geeft aan handelen, MAAR in situaties waarin dit
kader niet opgaat  nieuwe denkwijze

!! Cultuur verandert dus over de tijd door zich aan te passen aan maatschappelijke
ontwikkelingen
 Voorbeeld: communicatie met andere
o Vroeger: communiceren met brieven (+ langte teksten)
o Nu: communiceren via 1 klik (+ kortere teksten)
o Ook andere verwachtingen: snel antwoorden
 Cultuur verandert via mensen: constante wederkerigheid (= cultuur heeft
invloed op ons, maar wij hebben ook invloed op cultuur)
o Grote groepen: geleidelijke veranderingen (bep. factoren kunnen dit
versnellen)
o Voorbeeld snelle verandering: COVID-19

WAT IS CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE?
Cross-culturele psychologie = wetenschappelijke studie v
gelijkenissen/verschillen in het menselijk psychologisch functioneren in versch.
culturele groepen, daarbij onderzoekend hoe ons denken, voelen/doen beïnvloed
wordt door een culturele context
 Het gaat hierbij over de wisselwerking tussen individu & culturele omgeving
 Doel: nagaan in hoeverre cultuur ons denken, voelen en handelen beïnvloedt
 bij het beantwoorden van deze vraag zijn er 2 standpunten
Absolutisme (~ universalisme, ‘mainstream Relativisme (‘cultural psychology’)
psychology’)  Cultuur heeft een enorm grote invloed op
 Menselijke psychologie is universeel denken/ psychologie (voelen/ denken kan
hetzelfde over culturen heen (niet enkel begrepen worden binnen de context
beïnvloedt door cultuur) v/d cultuur)
 Culturele verschillen = ruis waar we door  Er bestaat GEEN contextvrij gedrag
moeten kijken om universele psychologie te o Cultuur is ingebakken!
vinden o Menselijke psychologie kan enkel
 Brein=machinemaker, hardware menselijke begrepen worden binnen de context
psycho. v/d cultuur waarin het verschijnt

Basiskenmerken Voorbeeld: numerisch redeneren door te tellen op
 Sensorische, motorische functies je vingers (vinger toevoegen  vinger
(vb. Ishihara test voor verwijderen)
kleurenblindheid)  Te verschillend om te kunnen interageren?
 Functies van op jonge leeftijd  Algemene morele standaarden/
(vb. objectpermanentie) wetgevingen?
 Zeer abstracte functies  Niet vergeten dat we over culturen heen
Hoe veralgemeenbaar/ cultuurspecifiek het menselijk gedrag is = empirische vraag
 De realiteit ligt tussen de 2 benaderingen (afhankelijk van welk aspect we
bestuderen)
o Bewijs voor absolutisme zit vooral in zaken die we al van jongs af aan
ontwikkelen OF meer biologisch/ lichamelijk van aard zijn
 voorbeeld onderzoek: mensen in West-Europa & Oost-Azië
hebben gelijkaardige lichamelijke gewaarwordingen bij emoties




3

, Jasmijn Gagroo
Crossculturele psychologie (2e bach@KUL)

 Emoties gaan gepaard met (de)activatie in specifieke
lichaamszones
 Kwaadheid → activatie bovenlichaam
 Depressie → deactivatie ledematen
→ aanwijzing voor absolutisme
 MAAR: ook emotie-aspecten die cultureel beïnvloed
worden
→ aanwijzing relativisme

DE GESCHIEDENIS VAN DE CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE
Verleden: weinig aandacht aan mogelijke verschillen tussen mensen uit
verschillende culturen
 1960-1970: eerste crossculturele studies
 20ste eeuw: bloeiend domein  maar wel al een langere
voorgeschiedenis!

BELANGRIJKE VOORLOPERS (DATA NIET KENNEN)
Völkerenpsychologie (1850) ontstond vanuit het idee dat men de mens in relatie
tot de gewoonten/ gebruiken van de samenleving moest bestuderen (+ niet
beperken tot individuele bewustzijn)

Wundt: één van de grondleggers van de moderne psychologie
 1870: experimenteel onderzoek
 Hield zich ook sterk bezig met crossculturele psychologie!
o Schreef 10 boeken over denken, taal, gewoonten, … in de samenleving
o ‘zoals je in een experiment variabele kan variëren om hun effect op
gedrag te meten, kan je rol v cultuur bestuderen door samenlevingen
met elkaar te gaan vergelijken’
o ‘Where deliberate experimentation ends is where history has
experimented on the behalf of psychologists’
 Het vergelijken v vershillende samenlevingen = 1 groot
natuurlijk experiment

Rivers: baanbrekend onderzoek naar waarnemingen bij bewoners in Papua Nieuw-
Guinea
 Conclusie: bewoners zijn veel minder gevoelig voor visuele illusies dan mensen uit
Europa
 Conclusie pt2: in sommige gevallen zijn kleuren in hun taal minder
gedifferentieerd
 zijn bevindingen werden later bevestigd in verder onderzoek

Freud (1920/30): groeiende interesse in zijn werk in de VS (deels door vlucht geleerden
voor Nazi-regime)
 Zijn psycho-analyse oefende invloed uit op de culturele antropologie2
 Zo kwam Mead tot de conclusie dat de puberteit op het eiland Samoa veel minder
heftig was dan in de Westerse samenleving (cultuur beïnvloed ontwikkeling)
 Kardiner: vroege kindertijd is cruciaal is PH-vorming
o Culture and personality-stroming: opzoek naar basis-PH in elke
samenleving
 gelijkaardige socio-eco. status → gelijkaardige opvoeding →
gelijkaardige PH
 Binnen één cultuur zouden kinderen dus een gedeelde basis-PH
ontwikkelen
 Kritiek
 Te veel overgeneralisatie/ stereotypering
2
Wetenschap die niet Westerse samenlevingen bestudeerde

4