Filosofie Samenvatting | Hogeschool Gent | 2025/26

lOMoARcPSD|3527391




Filosofie-samenvatting


Filosofie (Hogeschool Gent)




StuDocu wordt niet gesponsord of ondersteund door een hogeschool of universiteit
Gedownload door Lien Vandorpe ()

, lOMoARcPSD|3527391




Les 1: de oorsprong van de filosofie
1.1 Inleiding
Filosofie? Filein = houden van, Sophia = wijsheid

Oorsprong in het Westen?
 Zo oud als de mens zelf
 Begint volgens Plato met verwondering
 7de eeuw voor Christus
 Streek rond de Egeïsche Zee

Oorsprong in het Oosten?
 India: Shiva en Shakti  Upanishaden1
 Boeddha (kern van de oorspronkelijke wijsheid), boeddhisme, het lijden viel min of meer weg
door het besef dat er geen “ik” is
 Mahavira (jainisme)
 Confucius (taoïsme  Lao Tse)

Ontstaan van de Westerse filosofie:Overgang van mythos naar logos
 Mythos = wereldbeeld gekleurd door goden en fantasierijke verhalen. Bv.: De Zondeval (Adam en
Eva), Odysseus  beiden bevatten meerdere lagen van diepe en meervoudige wijsheid.
 Logos = een meer rationele verklaring zoeken  de natuur wordt door de natuur verklaard
en observatie en argumentatie worden belangrijker dan geloven.
 Mogelijke verklaringen van deze shift: mondialisering, verstedelijking en botsing van visies

1.2 Omschrijving van de indeling van de filosofie
1.2.1 Tussen religie en wetenschap
Filosofie, wat is dat nu eigenlijk?
 Tussen religie en wetenschap
o Religie: zoekt naar innerlijke drang van de menselijke geest, iets absoluuts.
o Wetenschap: grijpt terug naar de ratio
 Filosofie zit daar tussen  plukt van elke kant een beetje
 1543 is hét jaar van die “splitsing”: Copernicus’ “Over bewegingen van de hemelsferen” en
Vesalius’ “Over de samenstelling van het menselijke lichaam” kwamen toen uit.

1.2.2 De drie grote vragen en domeinen
 Volgens Kant (de Verlichting)
o Hoe kunnen we kennen?  ons DENKEN
o Hoe moeten we handelen?  ons HANDELEN
o Wat mogen we hopen?  onze VERWACHTINGEN
 Volgens Ferry (hedendaagse filosoof)
o Kennis  WERKELIJKHEID
o Ethiek  RECHTVAARDIGHEID
o Wijsheid  HEIL/GELUK
Wijsheid zit in het hart, niet in het brein.


1.2.3 Het huis van de filosofie
1 Beschrijven de mystieke en metafysische betekenis en waarde van de hymen (lofzang) en voorschriften in de 4
Veda’s (= oudste en heiligste geschriften van het hindoeïsme). Upanishad betekent letterlijk “zitten bij”: het zitten van de
leerling aan de voeten van de meester.




Gedownload door Lien Vandorpe ()

, lOMoARcPSD|3527391




Ontologie = de leer van het zijn

De drie grote waarden van Plato: het goede, het ware en het schone

1.2.3.1 Ontologische vragen: vragen naar het “Zijnde”
 Kosmologie
o Werking kosmos en natuur
o Fysica of natuurfilosofie, chemie, biologie, …
 Metafysica
o Datgene die boven de natuur staat
o Aard van en orde achter wat is
o Is deze aard God?  theologie
 (Wijsgerige) antropologie
o De mens  wat drijft mij, wie ben ik, … ?
o Sociologie, culturele antropologie, agogiek, …

1.2.3.2 Vragen naar “de drie waarden”
 Waarheid
o Epistemologie (= kennisleer)
 Wat is waarheid?
 Wat is kennis?
o Logica: wat is geldig redeneren?
o Wetenschapsfilosofie: Basis van de kennis van de afzonderlijke wetenschappen
o Taalfilosofie: Ontstaan, ontwikkeling, betekenis en functie van taal
 Goedheid / rechtvaardigheid
o Ethiek: Het goede
o Sociale en politieke filosofie: Rechtvaardige samenleving
o Rechtsfilosofie
 Aard en oorsprong van recht en haar verhouding tot ethiek
 Hangt samen met deontologie (= plichtenleer) en criminologie
 Schoonheid
o Esthetica
 Wat is schoonheid?
 Wat is kunst?
 Kunst- en cultuurfilosofie

1.3 De voorsocratische filosofie
Weinig van bewaard gebleven

1.3.1 Thales van Milete
 Eerste filosoof
 1 beginsel  arché
 Oorsprong van alles is water
 Wiskundige stelling
 “Ken uzelf”

1.3.2 Anaximander van Milete
 Thales’ leerling
 Betwijfelde of de arché water was
 A-peiron / onbepaalde
 1ste poging van een verklaring voor het ontstaan van de wereld  “deeltjes die botsen”




Gedownload door Lien Vandorpe ()

, lOMoARcPSD|3527391




 Het is zoals het is

1.3.3 Pythagoras
 Gebruikte als eerste de term philosophos
 Perfecte wereld is uit te drukken in getallen en hun onderlinge verhoudingen
 Strikt vegetarisch
 Reïncarnatie van de ziel

1.3.4 Parmenides en Herakleitos
2 tijdsgenoten
 Parmenides
o Het eeuwige “Zijn”
o De vraag naar het zijn  ontologie
o Alles is 1, alles is vergankelijk en aan zichzelf gelijk: al het tijdelijke verdwijnt in het
eeuwige zijn
 Herakleitos
o Voortdurende wording of verandering
o De “Duistere”: diepe uitspraken
o Logos is het principe achter de steeds veranderlijke waarheid/werkelijkheid
o Gelijkenissen met het Chinese taoïsme
o “je kunt nooit twee keer in dezelfde rivier stappen”, “alles vloeit”, “oorlog is de vader van
alles”, …
 Plato zal de eerste zijn om deze 2 visies met elkaar te verbinden

1.3.5 Democritos
Eerste materialist  alles bestaat uit niet deelbare partikels: a-tomos

1.4Thema: filosofie binnen de opleiding
We worden allemaal specialisten in het bestuderen van andere mensen en hun gedrag, maar
vergeten onszelf: “wie ben ik?”.


Les 2: Socrates en de Sofisten (universalisme
vs relativisme)
2.1 Situering
 Nieuw thema: de mens
 5de eeuw voor Christus
 Athene
 Gouden eeuw van Pericles  Socrates en de Sofisten

2.2 De sofisten ( geen ultieme waarheid die voor iedereen geldt)
2.2.1 Rondtrekkende leraars
 Boden hun diensten aan
 Sofistès: beoefenaren van wijsheid
 Pragmatisch: Waarheid is wat in de praktijk bruikbaar en nuttig is.
 Vooral toeleggen op
o Grammatica: de kunst van het spreken
o Dialectica: de kunst van het argumenteren




Gedownload door Lien Vandorpe ()