Samenvatting Ontwerpgericht Juridisch Onderzoek - P.H. Hoekman 2e druk 2023 / 9789001022709 / + oefentoets + leerdoelen + kernbegrippen

,
,DEEL 1 – Karakter van het ontwerpgericht juridisch onderzoek

1. Onderzoeken en ontwerpen
Binnen de juridische beroepspraktijk ontstaan voortdurend situaties waarin bestaande regels,
procedures of werkwijzen onvoldoende functioneren. Denk aan onduidelijke interne protocollen,
inefficiënte klachtenprocedures, problemen rondom privacywetgeving of gebrekkige naleving van
regelgeving. Ontwerpgericht juridisch onderzoek probeert zulke handelingsproblemen niet alleen te
begrijpen, maar ook op te lossen.

De onderzoeker combineert hierbij juridische kennis met analytisch vermogen en praktische
creativiteit. Het gaat niet uitsluitend om de vraag wat juridisch juist is, maar ook om de vraag welke
oplossing in de praktijk uitvoerbaar, effectief en duurzaam is.

1.1 Wat is ontwerpgericht juridisch onderzoek?

Kenmerkend voor deze onderzoeksvorm is dat:

 het onderzoek praktijkgericht is;

 een concrete oplossing centraal staat;

 juridische kennis wordt gekoppeld aan praktijkinformatie;

 het resultaat leidt tot een beroepsproduct;

 zowel analyse als ontwerp een belangrijke rol spelen.

, De onderzoeker kijkt niet alleen naar wet- en regelgeving, maar onderzoekt ook hoe betrokkenen
handelen, welke belangen bestaan en welke praktische omstandigheden invloed hebben op het
probleem.

Een belangrijk verschil met puur theoretisch onderzoek is dat ontwerpgericht juridisch onderzoek
direct gericht is op verandering. Het onderzoek heeft dus een innovatief karakter. Dat betekent niet
altijd dat er iets volledig nieuws wordt ontwikkeld. Ook het verbeteren, aanpassen of optimaliseren
van bestaande werkwijzen kan een innovatie zijn.

1.2 Handelingsprobleem en innovatie

Het uitgangspunt van ontwerpgericht juridisch onderzoek is vrijwel altijd een handelingsprobleem.
Dat is een probleem dat zich voordoet in de dagelijkse praktijk en waarbij betrokkenen niet goed
weten hoe zij moeten handelen of waarbij bestaande oplossingen onvoldoende effectief zijn.

Voorbeelden van handelingsproblemen zijn:

 een organisatie voldoet onvoldoende aan privacywetgeving;

 burgers begrijpen gemeentelijke besluiten niet goed;

 interne klachtenprocedures verlopen traag;

 medewerkers passen regelgeving inconsistent toe;

 contractuele afspraken leiden regelmatig tot conflicten.

Innovatie vormt een belangrijk onderdeel van ontwerpgericht onderzoek. De onderzoeker ontwikkelt
namelijk een verbetering die aansluit bij de behoeften van de praktijk. Innovatie kan verschillende
vormen aannemen:

 verbetering van bestaande processen;

 ontwikkeling van nieuwe werkwijzen;

 aanpassing van beleidsregels;

 invoering van digitale hulpmiddelen;

 verduidelijking van juridische communicatie.

Bij innovatie is het essentieel dat de oplossing niet alleen juridisch correct is, maar ook uitvoerbaar.
Een juridisch perfecte oplossing heeft weinig waarde wanneer professionals deze in de praktijk niet
kunnen toepassen.

Daarom onderzoekt de ontwerper voortdurend:

 wat de behoeften van betrokkenen zijn;

 welke beperkingen bestaan;

 welke middelen beschikbaar zijn;

 hoe groot het draagvlak is;

 welke effecten de oplossing waarschijnlijk zal hebben.