Samenvatting Publiekrecht | Staatsrecht & Bestuursrecht | 2025/2026

A. Inleiding en staatsrecht

Recht kan verdeeld worden in:
- Privaat recht
- Publiek recht:
o Strafrecht
o Staatsrecht
o Bestuursrecht

Privaatrecht (civiel/burgerlijk recht):
- Regelt de verhoudingen tussen personen onderling, burgers en bedrijven
- Horizontale relatie met elkaar, zijn principieel gelijk
- Veelal aanvullend van aard, afwijken mag veelal
- Enkele voorbeelden van privaatrecht:
o Aansprakelijkheid
o Arbeid
o Goederen
o Ondernemingen/rechtspersonen
o Personen en familie
o Verbintenissen

Publiekrecht:
- Regelt de verhoudingen tussen overheden en onderdanen
- Verticale relatie met elkaar, zijn ongelijk
- Dwingend van aard, afwijken mag veelal niet
- Enkele voorbeelden van publiekrecht:
o Fiscaal/belasting
o Bestuur
o Omgeving
o Onderwijs
o Sociale zekerheid
o Staat
o Straf

Verschijningsvormen overheid
- Nederlandse overheid is verdeeld in:
o Centrale rijksoverheid (12 ministeries)
o Provincies
o Gemeenten

,Functionele indeling van de overheid:
- Hoge colleges van staat:
o Raad van State (RvS)
o Algemene rekenkamer
- Adviesorganen
- Waterschappen
- Openbare lichamen voor beroep en bedrijf
o Deurwaarders
o Notarissen
o Accountants
- Zelfstandig bestuursorganen (SVB, CBR, KVK etc.)

Rechtsbescherming:
- Privaatrecht:
o Geschil aanvechten bij:
 Strafrechter  zaken waarbij strafbare feiten zijn gepleegd
 Kantonrechter  zaken tot € 25.000 (arbeidszaken, huurzaken,
consumentenkoopzaken en consumentenkredietzaken)
 Civiel rechter (zaken die niet tot de kantonrechter zijn bevoegd
horen, een advocaat inschakelen hierbij is verplicht)
o Hoger beroep bij de rechtbank en daarna Cassatie (Hoge raad)
- Publiekrecht:
o Geschil aanvechten bij:
 Bestuursrechter
o Beroep bij afdeling bestuursrechtspraak rechtbank, daarna Hoger beroep
bij Raad van State (RvS)

Onderscheid in het recht:
- Dwingend  hiervan mag niet worden afgeweken
- Facultatief  te kiezen, slechts geldig als dit bepaald is door desbetre end
orgaan
- Regelend  algemene regels, meestal met ‘tenzij’ in tekst
- Aanvullend  artikelen die in principe niet gelden, tenzij de wetgever bepaald dat
artikelen van kracht zijn

Codificatie (definitie)
- Het op schrift stellen van recht, bijvoorbeeld het publiek- of privaatrecht

,Vormen van nationale rechtsbronnen (in volgorde van hoog naar laag)
- Internationale regelingen
- Wetten
- Jurisprudentie
- Gebruiken en gewoonten

Gewoonterecht kan worden uitgelegd als:
- Dat doen wij altijd zo
- Dat hoort zo te gebeuren over het algemeen

Voorrangsregels bij conflicten:
- Hoog gaat voor laag
- Jong gaat voor oud
- Bijzonder gaat voor algemeen

Hiërarchische opbouw van staats- en bestuursrechtelijke regels (hoog naar laag):
- Verdragen/secundair verdragsrecht (EU)
- Het statuut voor het koninkrijk
- Grondwet
- Wetten in formele zin
- Koninklijke besluiten die regels bevatten (bijv. Algemene maatregel van Bestuur)
- Ministeriële regelingen (verordeningen)
- Provinciale verordeningen
- Gemeentelijke- en waterschapsverordeningen
- Beleidsregels
- Voorschriften/verbonden aan een beschikking

Staatsrecht
- Deel bewoond oppervlak met een eigen overheid, met navolgende voorwaarden:
o Bevolking/gemeenschap
o Grondgebied
o Overheid/gezag

Koninkrijk der Nederlanden bestaat uit:
- Nederland
- Aruba
- Sint-Maarten
- Curaçao
‘Binnenlandse zaken en koninklijke relaties’ (BZK) is verantwoordelijk voor de relaties
van deze landen.

, Naast het koninkrijk der Nederlanden kennen we ook het Caribisch deel (openbare
lichamen/bijzondere gemeenten):
- Bonaire
- Saba
- Sint-Eustatius

Staatsvormen:
- Gecentraliseerde eenheidsstaat (bijv. Frankrijk, voormalig Sovjet-Unie)
o Centralisatie van het overheidsgezag
o Lagere overheden kennen geen bevoegdheden
- Gedecentraliseerde eenheidsstaat (bijv. Nederland)
o Overheidsgezag is verspreid
o Bevoegdheden overgedragen aan bijvoorbeeld:
 Provincies
 Waterschappen
 Gemeenten
o Overal gelden dezelfde wetten en regels
- Bondsstaat/Federatie (bijv. België, Duitsland of de Verenigde Staten)
o Samengesteld uit meerdere deelstaten
o Federale grondwet verdeelt de bevoegdheden tussen:
 Centrale regering
 Deelstaten
 Bondsorganen

Decentralisatie:
- Territoriaal  gebiedsdelen (gemeenten en provincies)
- Functioneel  openbare lichamen voor beroep en bedrijf met een specifieke
taak (notarissen, accountant en juristen)
Waterschappen zijn voorbeelden van bestuursorganen die een combinatie hebben van
territoriaal en functioneel (zowel specifiek als op gebied gericht)