2026
GERECHTELIJK
RECHT
,DEEL I. ALGEMENE BEGINSELEN ........................................................................... 2
HOOFDSTUK I. WEZEN EN FUNCTIE VAN HET GERECHTELIJK RECHT .......................... 2
HOOFDSTUK II. BASISBEGRIPPEN ......................................................................... 24
HOOFDSTUK III. RECHTERLIJKE ORGANISATIE ....................................................... 82
DEEL II. BEVOEGDHEID ...................................................................................... 92
HOOFDSTUK I. BEGRIPSOMSCHRIJVING ................................................................ 92
HOOFDSTUK II. BEVOEGDSHEIDSREGELING ......................................................... 104
HOOFDSTUK III. BEVOEGDHEIDSINCIDENTEN ...................................................... 124
DEEL III. RECHTSPLEGING................................................................................ 128
HOOFDSTUK I. PROCESVERLOOP ........................................................................ 128
HOOFDSTUK II. INCIDENTEN .............................................................................. 154
HOOFDSTUK III. RECHTSMIDDELEN .................................................................... 162
HOOFDSTUK IV. BEWIJSRECHT ........................................................................... 184
HOOFDSTUK V. BESLAG EN EXECUTIE ................................................................. 194
1
,DEEL I. ALGEMENE BEGINSELEN
HOOFDSTUK I. WEZEN EN FUNCTIE VAN HET GERECHTELIJK RECHT
AFD 1. BEGRIPSOMSCHRIJVING ........................................................................... 4
AFD 2. BRONNEN .................................................................................................. 5
§1 GRONDWET .................................................................................................... 5
§2 VERDRAGSRECHT EN RECHT VAN DE EUROPESE UNIE .......................................... 5
§3 GERECHTELIJK WETBOEK ................................................................................. 6
§4 BIJZONDERE WETTEKSTEN ............................................................................... 6
§5 RECHTSPRAAK................................................................................................. 7
§6 RECHTSLEER ................................................................................................... 7
AFD 3. KARAKTERTREKKEN VAN HET GERECHTELIJK RECHT ................................. 8
§1 NATIONAAL RECHT .......................................................................................... 8
§2 GEMENGD KARAKTER ....................................................................................... 9
§3 DYNAMISCH KARAKTER .................................................................................... 9
§4 FORMALISTISCH KARAKTER .............................................................................. 9
§5 DWINGEND KARAKTER?................................................................................... 10
§6 DIENENDE FUNCTIE ........................................................................................ 10
§7 AUTONOOM RECHT ......................................................................................... 10
AFD 4. BASISBEGINSELEN VAN HET GERECHTELIJK RECHT ................................ 11
§1 GRONDRECHTEN (VERVAT IN ART. 6 EVRM) ....................................................... 11
A. Inleiding ...................................................................................................... 11
B. Recht op een eerlijk proces ............................................................................ 11
§2 TOEGANG TOT HET GERECHT ........................................................................... 12
§3 ONAFHANKELIJKHEID & ONPARTIJDIGHEID GERECHT ......................................... 14
§4 EERLIJK & OPENBAAR PROCES ......................................................................... 16
A. Recht op een eerlijk proces: eerlijke & gelijke behandeling ................................. 16
B. Recht op openbaarheid van het proces ............................................................. 17
§5 PROCESGELIJKHEID ........................................................................................ 19
§6 PARTIJAUTONOMIE ......................................................................................... 19
AFD 5. TOEPASSINGSGEBIED .............................................................................. 20
§1 RATIONE TEMPORIS (TEMPREEL) ...................................................................... 20
§2 RATIONE LOCI (TERRITORIAAL)........................................................................ 22
§3 RATIONE PERSONAE (PERSONEEL) ................................................................... 22
§4 RATIONE MATERIAE (MATERIEEL) ..................................................................... 22
2
,3
,AFD 1. BEGRIPSOMSCHRIJVING
- Gerechtelijk recht = “het geheel van rechtsregels die betrekking hebben op de
effectuering van de materieelrechtelijke aanspraken van de rechtssubjecten”
à Stel ik beweer een bepaald recht te hebben, ander rechtssubject betwist dit: conflict
à Wat moet ik nu doen om dit conflict te doen beslechten?
o Om subjectieve / materiële rechten te realiseren moet je een beroep doen op
de rechter (eigenrichting = verboden (ARB))
§ Het geheel aan regelen over hoe u een beroep moet doen op de rechter om
uw materieelrechtelijke aanspraak die door iemand wordt miskend te doen
naleven wordt bestudeerd i/h Gerechtelijk recht.
- > Proces; ook rechtsvordering van de rechtssubjecten, de rechtsmacht en de
bevoegdheid van de rechtbanken en hoven, het geschil
o MEER dan louter procesrecht (regels over geschil & geding)
à Ook: regels over rechtsvordering v/d rechtssubjecten, rechterlijke organisatie,
bevoegdheid v/d rechtbanken en hoven
§ De rechtsvordering: Wanneer kan ik mij tot de rechter wenden?
§ De rechtsmacht & bevoegdheid v/d rechtbanken: Hebben de Belgische
hoven en rechtbanken rechtsmacht? Welke rechter is bevoegd? Dit is
eigenlijk ook publiekrecht.
§ Geschil: Gerechtelijk wetboek bevat ook regelen over andere manieren
om een geschil op te lossen bv. bemiddeling in burgerlijke zaken (7e deel
Ger.W.) en arbitrage, …
- > Gerechtelijk privaatrecht; ook strafprocesrecht
o Het is RUIMER & overstijgt privaatrecht
§ Ger.R = gemeen recht over rechtspleging i/h burgerlijk, straf, sociaal, …
recht (art. 2 Ger.W.)
§ à VB: alles wat niet wordt geregeld i/e procedure voor de RvS door de
bijzondere RvS-wetten of door het wetboek van Strafvordering voor de
strafprocedure, daarvoor gaat u kijken in Ger.W. à aanvullend procesrecht
voor alle andere bijzondere procesrechtelijke problemen die zich kunnen
voordoen (in strafprocesrecht, administratief procesrecht)
o Artikel 6 EVRM is de belangrijkste bron van het procesrecht
- Nauwe band met materieel recht
4
,AFD 2. BRONNEN
§1 GRONDWET
- Art. 13 GW: recht op toegang tot de rechter
o Als u overeenkomstig een wettelijke regel het geschil kan voorleggen aan een
rechter, kan daar NIET van worden afgeweken
o Dit is geen absoluut recht
- Art. 23, 2° GW: recht op juridische bijstand (sociale grondrechten)
- Art. 40, 144-159 GW: rechterlijk macht à ook scheiding der machten
Onze grondwet moet in overeenstemming zijn met de hogere normen.
§2 VERDRAGSRECHT EN RECHT VAN DE EUROPESE UNIE
- Art. 6 EVRM en art. 14 BUPO
o Het recht op een eerlijk proces is algemeen fundamenteel beginsel.
- Verordening (EU) Nr.1215/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 12
december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de ten
uitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (= Brussel I bis
Verordening: regelt wat er gebeurt in grensoverschrijdende geschillen waarbij
onderdanen van verschillende EU-lidstaten betrokken zijn)
o Samengevat: Als je een geschil hebt met aanknopingspunten over verschillende
landen, dan zegt die verordening in de eerste plaats welke rechter bevoegd is en
in welke mate je een vonnis dat je hebt bekomen in een ander Europees land ten
uitvoer kan laten leggen. Antwoord daarop is dat je dat op dezelfde manier kunt
tenuitvoerleggen als een vonnis van het land zelf.
- Verordening nr. 2201/2003 van de Raad van 27 november 2003 betreffende de
bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in
huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid
- Verordening (EG) Nr. 1896/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 12
december 2006 tot invoering van een Europese betalingsbevelprocedure (zorgen ook
voor ontwikkelingen in onze orde)
o Ging over klanten die hun facturen niet op tijd betaalden à vroeger: je moest
deze voor de rechtbank slepen à te veel tijd & moeite à systeem werd bijna
omgekeerd à je kan nu heel snel een uitvoerbare titel krijgen à en er komt pas
een proces als je tegenpartij deze uitvoerbare titel protesteert à gold alleen voor
grensoverschrijdend geschil à B schuldeisers zijn dus gediscrimineerd (want hier
gold nog de oude procedure) à men gaat dan een soortgelijk systeem opnemen
in het intern recht à Vgl. Invordering van onbetwiste geldschulden (art. 1394/20
Ger.W.) = IOG-procedure
- Verordening (EG) nr. 861/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 11 juli
2007 tot vaststelling van een Europese procedure voor geringe vorderingen
5
,§3 GERECHTELIJK WETBOEK
- Wet 10 oktober 1967, in werking 1 november 1970
o Ontwerp van Charles van Reepinghen, Koninklijke commissaris voor de
gerechtelijke hervorming (opgevolgd door Ernest Krings)
EX: Wie heeft het gerechtelijk wetboek geschreven?
- Taken van Ger.W.
o Eenheid van rechtsmacht creëren
o Eenheid van rechtspleging
o Versnelling en vereenvoudiging van procedure
- Belangrijke recente hervormingen:
o Wet 21 april 2007 verhaalbaarheid erelonen advocaat + KB 26 oktober 2007
o Wet 26 april 2007 tot wijziging van het Gerechtelijk Wetboek met het oog op het
bestrijden van de gerechtelijke achterstand
o Wet van 30 juli 2013 betreffende de invoering van een familie- en
jeugdrechtbank
o Wet van 1 december 2013 tot hervorming van de gerechtelijke
arrondissementen en tot wijziging van het Gerechtelijk Wetboek met het oog
op een grotere mobiliteit van de leden van de rechterlijke orde
o Wet 22 mei 2014 Wet natuurlijke rechter
- Potpourri I: Wet van 19 oktober 2015 houdende wijziging van het burgerlijk
procesrecht en houdende diverse bepalingen inzake justitie, BS 22 oktober 2015.
- Potpourri V: Wet van 6 juli 2017 houdende vereenvoudiging, harmonisering,
informatisering en modernisering van bepalingen van burgerlijk recht en van burgerlijk
procesrecht alsook van het notariaat, en houdende diverse bepalingen inzake justitie
12 nieuwe gerechtelijke arrondissementen = provinciegrenzen
§4 BIJZONDERE WETTEKSTEN
- Gevolg: geen eenheid van rechtspleging
à Één uniforme procedure wordt niet bereikt aangezien de wetgever er vaak voor kiest
om van die uniforme rechtspleging af te wijken en dat in andere wetten/ wetboeken te
regelen
- BV Handelshuur: altijd hoger beroep wat bedrag dan ook is (Ger.W kan nt onder de 1K)
6
,§5 RECHTSPRAAK
- Feitelijk gezag van de cassatierechtspraak; zie nochtans art. 6 Ger. W. (geen
bindend precedentenrecht) à Art 149 Gw: motiveringsplicht
o Iedere rechter beoordeelt het geschil dat voor hem wordt gebracht opnieuw.
§ Je kan andere vonnissen van andere rechters bijbrengen ter overtuiging
o “De rechters mogen in de zaken die aan hun oordeel onderworpen zijn, geen
uitspraak doen bij wege van algemene en als regel geldende beschikking”
o Oorspronkelijke invulling
o Thans: motiveringsplicht: De rechter mag niet motiveren door alleen te verwijzen
naar een andere uitspraak v/e andere rechtscollege (schending art. 6), of zijn
eigen eerdere uitspraak. Dus telkens opnieuw moet hij een nieuwe motivering
ontwikkelen, ook al is het de 200ste keer dat hij dezelfde motivatie geeft à zo
leest het HvC dit art. 6 Ger.W.
§ VB: u bent vrederechter & er zijn 100 mensen die niet
hebben betaald à algemene sanctie: 2000 euro
schadebeding à niet verwijzen naar zaak 1 voor andere 99
zaken.
§ Wij kijken niet meer naar rechter als “la bouche de la loi”:
ze geven het recht vorm
- Erkennen van algemene rechtsbeginselen (ARB)
o ARB volgens hetwelk de partijen verplicht zijn mee te werken aan de
bewijsvoering
o Autonomie van de procespartijen (beschikkingsbeginsel)
o Verbod van eigenrichting
§ Staat nergens, maar wel algemeen erkend RB
o Onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechter
§6 RECHTSLEER
- Ger. W. stimulans voor nieuw wetenschappelijk onderzoek inzake gerechtelijk
recht
o BV: taak van de rechter, collectieve rechtsvordering (class action)
- Rechtsvergelijking met Nederland en Frankrijk
o Kort geding, dwangsom, contradictoir verzoekschrift, betekening van exploten
7
,AFD 3. KARAKTERTREKKEN VAN HET GERECHTELIJK RECHT
§1 NATIONAAL RECHT
- Territorialiteitsbeginsel en eigen rechterlijke organisatie hebben
- Historisch te verklaren: gegroeid uit plaatselijke costuymen (/gewoonten)
à eerst gecodificeerd, daarna gepubliceerd. Het gerechtelijk wetboek
gaat enkel over het nationale recht.
- Internationalisering van de rechtsbetrekkingen
- Europees procesrecht
o Bijv. EEX en andere Europese Verordeningen
o Verdragsautonome interpretatie Hof van Justitie te Luxemburg: gwn rechtsmiddel
Naar Belgisch recht zijn de gewone rechtsmiddelen: hoger beroep
& verzet. Vraag was hoe het begrip “gewoon rechtsmiddel” moet
worden uitgelegd.:
§ In Belgische context: verzet & hoger beroep <--> Hof van
Justitie: “elk rechtsmiddel dat je bij normaal procedureverloop
kan verwachten”. Hieronder valt dus ook de voorziening in
Cassatie. In de Belgische context valt die voorziening niet
onder het begrip gewoon rechtsmiddel.
§ Op Europees niveau kennen we een andere invulling van
bepaalde begrippen, we moeten deze begrippen een
uniforme invulling geven op Europees niveau.
- Benelux procesrecht
o Bijv. dwangsom kan enkel worden opgelegd bij hoofdveroordeling (=
bijkomende veroordeling tot een geldsom naast de
hoofdveroordeling). Deze is overal in Benelux hetzelfde. Ze kan enkel
worden gekoppeld a/e veroordeling om iets te doen of iets niet te
doen. Ze kan nooit worden gekoppeld aan het betalen van een prijs.
o Verdragsautonome interpretatie: “hoofdveroordeling”
EX: in welke mate is de RS van de Nederlandse hoge raad een bron van recht voor
Belgisch procesrecht?
- Belgisch procesrecht is in wezen nationaal recht, RS van buitenlandse rechtscolleges is
doorgaans niet belangrijk niet belangrijk gelet op de staatssoevereiniteit zelfs al zou de
Belgische huurwetgeving gelijksoortig zou zijn aan die van Nederland. Soms is ze echter
wel van belang
o 1. Benelux procesrecht: bv de dwangsom, dan zal arrest van hoge raad wel
belangrijk zijn
o Als bv de Nederlandse hoge raad beoordeelt over een belangrijke Europese
verordening. Geen bindende bron, wel ‘een’ bron van recht.
In welke mate is hoge raad in Duitsland van belang als bron van recht?
• Voor de Europese verordeningen, niet voor Benelux
In welke mate is HvJ ….?
• O.g.v. verdragsautonome interpretatie
8
, §2 GEMENGD KARAKTER
- Deels publiek- en deels privaatrecht
o Publiek: rechterlijke organisatie à Wie werkt hier? Voorwaarden? Hoe werkt de
organisatie? … regels over hoe een openbare dienst is geregeld
o Privaat: conflictoplossing / effectuering van materiële belangen private personen
§3 DYNAMISCH KARAKTER
- Invloed v/d evolutie v/h materieel recht: als het materieel recht
evolueert, evolueert het procesrecht. (is a/d MS evolutie onderworpen)
- Invloed van maatschappelijke evolutie
o VB: consumentenbescherming
- Omgekeerd: het gerechtelijk recht kan (uit zijn eigen aard) ook het
maatschappelijk gedrag beïnvloeden of creëren.
o VB: sturen met gerechtskosten, verhoging griffierechten,
rechtsplegingsvergoeding
o VB: De kostprijs v/e procedure is omhooggegaan. Dit wordt gezien
als de grootste drempel voor mensen om naar de rechter te stappen.
De wet van 21 april 2007 gaat over de btw- regeling bij advocaten.
Voor de gemiddelde burger betekent dit dat de kosten v/e advocaat
21% zijn gestegen. Hieruit blijkt dat er minder procedures worden
ingesteld wanneer de kost stijgt.
- Gerechtelijk recht is voortdurend in beweging
§4 FORMALISTISCH KARAKTER
- Proceshandelingen zijn slechts geldig mits het naleven van de door de wet opgelegde
vormvereisten – meestal op straffe van nietigheid
à Wanneer de sanctie bij de niet-naleving van één van die vormen quasi- automatisch
de nietigheid tot gevolg heeft, spreekt men van formalisme
- Positief: rechtszekerheid; indien de vorm wordt nageleefd, heeft men de zekerheid dat
de proceshandeling gevolgen teweegbrengt zonder nog andere voorwaarden te moeten
nakijken
- Negatief: wanneer bij het niet-naleven van één van de vormen de proceshandeling
geen gevolgen teweegbrengt – zelfs als het doel, waarvoor de vorm is ingevoerd werd
bereikt
- Dus correctie: deformalisering door vereiste van belangenschade en mogelijkheid tot
regularisatie
CONCLUSIE: gerechtelijk recht blijft formalistisch recht, maar het blijft geen blind
formalistisch recht.
- De beoordeling of een RH geldig is, hangt af v/d naleving v/d vormvereiste i/h Ger.W.
9
GERECHTELIJK
RECHT
,DEEL I. ALGEMENE BEGINSELEN ........................................................................... 2
HOOFDSTUK I. WEZEN EN FUNCTIE VAN HET GERECHTELIJK RECHT .......................... 2
HOOFDSTUK II. BASISBEGRIPPEN ......................................................................... 24
HOOFDSTUK III. RECHTERLIJKE ORGANISATIE ....................................................... 82
DEEL II. BEVOEGDHEID ...................................................................................... 92
HOOFDSTUK I. BEGRIPSOMSCHRIJVING ................................................................ 92
HOOFDSTUK II. BEVOEGDSHEIDSREGELING ......................................................... 104
HOOFDSTUK III. BEVOEGDHEIDSINCIDENTEN ...................................................... 124
DEEL III. RECHTSPLEGING................................................................................ 128
HOOFDSTUK I. PROCESVERLOOP ........................................................................ 128
HOOFDSTUK II. INCIDENTEN .............................................................................. 154
HOOFDSTUK III. RECHTSMIDDELEN .................................................................... 162
HOOFDSTUK IV. BEWIJSRECHT ........................................................................... 184
HOOFDSTUK V. BESLAG EN EXECUTIE ................................................................. 194
1
,DEEL I. ALGEMENE BEGINSELEN
HOOFDSTUK I. WEZEN EN FUNCTIE VAN HET GERECHTELIJK RECHT
AFD 1. BEGRIPSOMSCHRIJVING ........................................................................... 4
AFD 2. BRONNEN .................................................................................................. 5
§1 GRONDWET .................................................................................................... 5
§2 VERDRAGSRECHT EN RECHT VAN DE EUROPESE UNIE .......................................... 5
§3 GERECHTELIJK WETBOEK ................................................................................. 6
§4 BIJZONDERE WETTEKSTEN ............................................................................... 6
§5 RECHTSPRAAK................................................................................................. 7
§6 RECHTSLEER ................................................................................................... 7
AFD 3. KARAKTERTREKKEN VAN HET GERECHTELIJK RECHT ................................. 8
§1 NATIONAAL RECHT .......................................................................................... 8
§2 GEMENGD KARAKTER ....................................................................................... 9
§3 DYNAMISCH KARAKTER .................................................................................... 9
§4 FORMALISTISCH KARAKTER .............................................................................. 9
§5 DWINGEND KARAKTER?................................................................................... 10
§6 DIENENDE FUNCTIE ........................................................................................ 10
§7 AUTONOOM RECHT ......................................................................................... 10
AFD 4. BASISBEGINSELEN VAN HET GERECHTELIJK RECHT ................................ 11
§1 GRONDRECHTEN (VERVAT IN ART. 6 EVRM) ....................................................... 11
A. Inleiding ...................................................................................................... 11
B. Recht op een eerlijk proces ............................................................................ 11
§2 TOEGANG TOT HET GERECHT ........................................................................... 12
§3 ONAFHANKELIJKHEID & ONPARTIJDIGHEID GERECHT ......................................... 14
§4 EERLIJK & OPENBAAR PROCES ......................................................................... 16
A. Recht op een eerlijk proces: eerlijke & gelijke behandeling ................................. 16
B. Recht op openbaarheid van het proces ............................................................. 17
§5 PROCESGELIJKHEID ........................................................................................ 19
§6 PARTIJAUTONOMIE ......................................................................................... 19
AFD 5. TOEPASSINGSGEBIED .............................................................................. 20
§1 RATIONE TEMPORIS (TEMPREEL) ...................................................................... 20
§2 RATIONE LOCI (TERRITORIAAL)........................................................................ 22
§3 RATIONE PERSONAE (PERSONEEL) ................................................................... 22
§4 RATIONE MATERIAE (MATERIEEL) ..................................................................... 22
2
,3
,AFD 1. BEGRIPSOMSCHRIJVING
- Gerechtelijk recht = “het geheel van rechtsregels die betrekking hebben op de
effectuering van de materieelrechtelijke aanspraken van de rechtssubjecten”
à Stel ik beweer een bepaald recht te hebben, ander rechtssubject betwist dit: conflict
à Wat moet ik nu doen om dit conflict te doen beslechten?
o Om subjectieve / materiële rechten te realiseren moet je een beroep doen op
de rechter (eigenrichting = verboden (ARB))
§ Het geheel aan regelen over hoe u een beroep moet doen op de rechter om
uw materieelrechtelijke aanspraak die door iemand wordt miskend te doen
naleven wordt bestudeerd i/h Gerechtelijk recht.
- > Proces; ook rechtsvordering van de rechtssubjecten, de rechtsmacht en de
bevoegdheid van de rechtbanken en hoven, het geschil
o MEER dan louter procesrecht (regels over geschil & geding)
à Ook: regels over rechtsvordering v/d rechtssubjecten, rechterlijke organisatie,
bevoegdheid v/d rechtbanken en hoven
§ De rechtsvordering: Wanneer kan ik mij tot de rechter wenden?
§ De rechtsmacht & bevoegdheid v/d rechtbanken: Hebben de Belgische
hoven en rechtbanken rechtsmacht? Welke rechter is bevoegd? Dit is
eigenlijk ook publiekrecht.
§ Geschil: Gerechtelijk wetboek bevat ook regelen over andere manieren
om een geschil op te lossen bv. bemiddeling in burgerlijke zaken (7e deel
Ger.W.) en arbitrage, …
- > Gerechtelijk privaatrecht; ook strafprocesrecht
o Het is RUIMER & overstijgt privaatrecht
§ Ger.R = gemeen recht over rechtspleging i/h burgerlijk, straf, sociaal, …
recht (art. 2 Ger.W.)
§ à VB: alles wat niet wordt geregeld i/e procedure voor de RvS door de
bijzondere RvS-wetten of door het wetboek van Strafvordering voor de
strafprocedure, daarvoor gaat u kijken in Ger.W. à aanvullend procesrecht
voor alle andere bijzondere procesrechtelijke problemen die zich kunnen
voordoen (in strafprocesrecht, administratief procesrecht)
o Artikel 6 EVRM is de belangrijkste bron van het procesrecht
- Nauwe band met materieel recht
4
,AFD 2. BRONNEN
§1 GRONDWET
- Art. 13 GW: recht op toegang tot de rechter
o Als u overeenkomstig een wettelijke regel het geschil kan voorleggen aan een
rechter, kan daar NIET van worden afgeweken
o Dit is geen absoluut recht
- Art. 23, 2° GW: recht op juridische bijstand (sociale grondrechten)
- Art. 40, 144-159 GW: rechterlijk macht à ook scheiding der machten
Onze grondwet moet in overeenstemming zijn met de hogere normen.
§2 VERDRAGSRECHT EN RECHT VAN DE EUROPESE UNIE
- Art. 6 EVRM en art. 14 BUPO
o Het recht op een eerlijk proces is algemeen fundamenteel beginsel.
- Verordening (EU) Nr.1215/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 12
december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de ten
uitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (= Brussel I bis
Verordening: regelt wat er gebeurt in grensoverschrijdende geschillen waarbij
onderdanen van verschillende EU-lidstaten betrokken zijn)
o Samengevat: Als je een geschil hebt met aanknopingspunten over verschillende
landen, dan zegt die verordening in de eerste plaats welke rechter bevoegd is en
in welke mate je een vonnis dat je hebt bekomen in een ander Europees land ten
uitvoer kan laten leggen. Antwoord daarop is dat je dat op dezelfde manier kunt
tenuitvoerleggen als een vonnis van het land zelf.
- Verordening nr. 2201/2003 van de Raad van 27 november 2003 betreffende de
bevoegdheid en de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in
huwelijkszaken en inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid
- Verordening (EG) Nr. 1896/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 12
december 2006 tot invoering van een Europese betalingsbevelprocedure (zorgen ook
voor ontwikkelingen in onze orde)
o Ging over klanten die hun facturen niet op tijd betaalden à vroeger: je moest
deze voor de rechtbank slepen à te veel tijd & moeite à systeem werd bijna
omgekeerd à je kan nu heel snel een uitvoerbare titel krijgen à en er komt pas
een proces als je tegenpartij deze uitvoerbare titel protesteert à gold alleen voor
grensoverschrijdend geschil à B schuldeisers zijn dus gediscrimineerd (want hier
gold nog de oude procedure) à men gaat dan een soortgelijk systeem opnemen
in het intern recht à Vgl. Invordering van onbetwiste geldschulden (art. 1394/20
Ger.W.) = IOG-procedure
- Verordening (EG) nr. 861/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 11 juli
2007 tot vaststelling van een Europese procedure voor geringe vorderingen
5
,§3 GERECHTELIJK WETBOEK
- Wet 10 oktober 1967, in werking 1 november 1970
o Ontwerp van Charles van Reepinghen, Koninklijke commissaris voor de
gerechtelijke hervorming (opgevolgd door Ernest Krings)
EX: Wie heeft het gerechtelijk wetboek geschreven?
- Taken van Ger.W.
o Eenheid van rechtsmacht creëren
o Eenheid van rechtspleging
o Versnelling en vereenvoudiging van procedure
- Belangrijke recente hervormingen:
o Wet 21 april 2007 verhaalbaarheid erelonen advocaat + KB 26 oktober 2007
o Wet 26 april 2007 tot wijziging van het Gerechtelijk Wetboek met het oog op het
bestrijden van de gerechtelijke achterstand
o Wet van 30 juli 2013 betreffende de invoering van een familie- en
jeugdrechtbank
o Wet van 1 december 2013 tot hervorming van de gerechtelijke
arrondissementen en tot wijziging van het Gerechtelijk Wetboek met het oog
op een grotere mobiliteit van de leden van de rechterlijke orde
o Wet 22 mei 2014 Wet natuurlijke rechter
- Potpourri I: Wet van 19 oktober 2015 houdende wijziging van het burgerlijk
procesrecht en houdende diverse bepalingen inzake justitie, BS 22 oktober 2015.
- Potpourri V: Wet van 6 juli 2017 houdende vereenvoudiging, harmonisering,
informatisering en modernisering van bepalingen van burgerlijk recht en van burgerlijk
procesrecht alsook van het notariaat, en houdende diverse bepalingen inzake justitie
12 nieuwe gerechtelijke arrondissementen = provinciegrenzen
§4 BIJZONDERE WETTEKSTEN
- Gevolg: geen eenheid van rechtspleging
à Één uniforme procedure wordt niet bereikt aangezien de wetgever er vaak voor kiest
om van die uniforme rechtspleging af te wijken en dat in andere wetten/ wetboeken te
regelen
- BV Handelshuur: altijd hoger beroep wat bedrag dan ook is (Ger.W kan nt onder de 1K)
6
,§5 RECHTSPRAAK
- Feitelijk gezag van de cassatierechtspraak; zie nochtans art. 6 Ger. W. (geen
bindend precedentenrecht) à Art 149 Gw: motiveringsplicht
o Iedere rechter beoordeelt het geschil dat voor hem wordt gebracht opnieuw.
§ Je kan andere vonnissen van andere rechters bijbrengen ter overtuiging
o “De rechters mogen in de zaken die aan hun oordeel onderworpen zijn, geen
uitspraak doen bij wege van algemene en als regel geldende beschikking”
o Oorspronkelijke invulling
o Thans: motiveringsplicht: De rechter mag niet motiveren door alleen te verwijzen
naar een andere uitspraak v/e andere rechtscollege (schending art. 6), of zijn
eigen eerdere uitspraak. Dus telkens opnieuw moet hij een nieuwe motivering
ontwikkelen, ook al is het de 200ste keer dat hij dezelfde motivatie geeft à zo
leest het HvC dit art. 6 Ger.W.
§ VB: u bent vrederechter & er zijn 100 mensen die niet
hebben betaald à algemene sanctie: 2000 euro
schadebeding à niet verwijzen naar zaak 1 voor andere 99
zaken.
§ Wij kijken niet meer naar rechter als “la bouche de la loi”:
ze geven het recht vorm
- Erkennen van algemene rechtsbeginselen (ARB)
o ARB volgens hetwelk de partijen verplicht zijn mee te werken aan de
bewijsvoering
o Autonomie van de procespartijen (beschikkingsbeginsel)
o Verbod van eigenrichting
§ Staat nergens, maar wel algemeen erkend RB
o Onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechter
§6 RECHTSLEER
- Ger. W. stimulans voor nieuw wetenschappelijk onderzoek inzake gerechtelijk
recht
o BV: taak van de rechter, collectieve rechtsvordering (class action)
- Rechtsvergelijking met Nederland en Frankrijk
o Kort geding, dwangsom, contradictoir verzoekschrift, betekening van exploten
7
,AFD 3. KARAKTERTREKKEN VAN HET GERECHTELIJK RECHT
§1 NATIONAAL RECHT
- Territorialiteitsbeginsel en eigen rechterlijke organisatie hebben
- Historisch te verklaren: gegroeid uit plaatselijke costuymen (/gewoonten)
à eerst gecodificeerd, daarna gepubliceerd. Het gerechtelijk wetboek
gaat enkel over het nationale recht.
- Internationalisering van de rechtsbetrekkingen
- Europees procesrecht
o Bijv. EEX en andere Europese Verordeningen
o Verdragsautonome interpretatie Hof van Justitie te Luxemburg: gwn rechtsmiddel
Naar Belgisch recht zijn de gewone rechtsmiddelen: hoger beroep
& verzet. Vraag was hoe het begrip “gewoon rechtsmiddel” moet
worden uitgelegd.:
§ In Belgische context: verzet & hoger beroep <--> Hof van
Justitie: “elk rechtsmiddel dat je bij normaal procedureverloop
kan verwachten”. Hieronder valt dus ook de voorziening in
Cassatie. In de Belgische context valt die voorziening niet
onder het begrip gewoon rechtsmiddel.
§ Op Europees niveau kennen we een andere invulling van
bepaalde begrippen, we moeten deze begrippen een
uniforme invulling geven op Europees niveau.
- Benelux procesrecht
o Bijv. dwangsom kan enkel worden opgelegd bij hoofdveroordeling (=
bijkomende veroordeling tot een geldsom naast de
hoofdveroordeling). Deze is overal in Benelux hetzelfde. Ze kan enkel
worden gekoppeld a/e veroordeling om iets te doen of iets niet te
doen. Ze kan nooit worden gekoppeld aan het betalen van een prijs.
o Verdragsautonome interpretatie: “hoofdveroordeling”
EX: in welke mate is de RS van de Nederlandse hoge raad een bron van recht voor
Belgisch procesrecht?
- Belgisch procesrecht is in wezen nationaal recht, RS van buitenlandse rechtscolleges is
doorgaans niet belangrijk niet belangrijk gelet op de staatssoevereiniteit zelfs al zou de
Belgische huurwetgeving gelijksoortig zou zijn aan die van Nederland. Soms is ze echter
wel van belang
o 1. Benelux procesrecht: bv de dwangsom, dan zal arrest van hoge raad wel
belangrijk zijn
o Als bv de Nederlandse hoge raad beoordeelt over een belangrijke Europese
verordening. Geen bindende bron, wel ‘een’ bron van recht.
In welke mate is hoge raad in Duitsland van belang als bron van recht?
• Voor de Europese verordeningen, niet voor Benelux
In welke mate is HvJ ….?
• O.g.v. verdragsautonome interpretatie
8
, §2 GEMENGD KARAKTER
- Deels publiek- en deels privaatrecht
o Publiek: rechterlijke organisatie à Wie werkt hier? Voorwaarden? Hoe werkt de
organisatie? … regels over hoe een openbare dienst is geregeld
o Privaat: conflictoplossing / effectuering van materiële belangen private personen
§3 DYNAMISCH KARAKTER
- Invloed v/d evolutie v/h materieel recht: als het materieel recht
evolueert, evolueert het procesrecht. (is a/d MS evolutie onderworpen)
- Invloed van maatschappelijke evolutie
o VB: consumentenbescherming
- Omgekeerd: het gerechtelijk recht kan (uit zijn eigen aard) ook het
maatschappelijk gedrag beïnvloeden of creëren.
o VB: sturen met gerechtskosten, verhoging griffierechten,
rechtsplegingsvergoeding
o VB: De kostprijs v/e procedure is omhooggegaan. Dit wordt gezien
als de grootste drempel voor mensen om naar de rechter te stappen.
De wet van 21 april 2007 gaat over de btw- regeling bij advocaten.
Voor de gemiddelde burger betekent dit dat de kosten v/e advocaat
21% zijn gestegen. Hieruit blijkt dat er minder procedures worden
ingesteld wanneer de kost stijgt.
- Gerechtelijk recht is voortdurend in beweging
§4 FORMALISTISCH KARAKTER
- Proceshandelingen zijn slechts geldig mits het naleven van de door de wet opgelegde
vormvereisten – meestal op straffe van nietigheid
à Wanneer de sanctie bij de niet-naleving van één van die vormen quasi- automatisch
de nietigheid tot gevolg heeft, spreekt men van formalisme
- Positief: rechtszekerheid; indien de vorm wordt nageleefd, heeft men de zekerheid dat
de proceshandeling gevolgen teweegbrengt zonder nog andere voorwaarden te moeten
nakijken
- Negatief: wanneer bij het niet-naleven van één van de vormen de proceshandeling
geen gevolgen teweegbrengt – zelfs als het doel, waarvoor de vorm is ingevoerd werd
bereikt
- Dus correctie: deformalisering door vereiste van belangenschade en mogelijkheid tot
regularisatie
CONCLUSIE: gerechtelijk recht blijft formalistisch recht, maar het blijft geen blind
formalistisch recht.
- De beoordeling of een RH geldig is, hangt af v/d naleving v/d vormvereiste i/h Ger.W.
9
