Psychologie Samenvatting | Sociaal Juridische Dienstverlening | InHolland | 2025/26

PSYGOLOGIE

HOOFDSTUK 1: INTRODUCTIE. WAAR GAAN WE HET OVER HEBBEN?

1.1 Wat is psychologie?
Psychologie is de studie van geest en gedrag. Dit gaat dan niet specifiek over de mens maar
ook over andere objecten of dieren. Psychologie is een breed veld, met veel disciplines, veel
verschillende doelen en andere benaderingswijzen. Psychologen hebben gemeen dat ze
uitspraken willen doen over de mens. Veel uitspraken spreken elkaar tegen.

1.2 Wat is gek?
in de samenleving hebben wij mensen die wij gek vinden. Psychologen spreken dan van een
stoornis. We zijn allemaal gek. Wat ons gek maakt is dat wij allemaal wat vinden, er
natuurlijk iets niet klopt. Uit veel Psychologisch onderzoek blijkt dat we de werkelijkheid
graag zien zoals we hem willen zien, niet per se zoals de wereld ook daadwerkelijk is.

1.3 Het beste van de mens:
Seligman en andere Psychologen hebben onderzoek gedaan naar de positieve psychologie
en wat nou een mens wel leuk maakt, in plaats van alle negatieve dingen die wij doen.

1.4 Gekkenwerk:
een belangrijke taak van een dienstverlener is het praten met mensen. Er is kans dat er een
persoon met een stoornis tussen zit. Kennis hiervan kan je dus helpen om in het gedrag van
die mensen te plaatsen.

HOOFDSTUK 2: WAT ER MIS IS MET SOMMIGE MENSEN (EN SOMS OOK MET
MIJ)?

2.1 Wat is een stoornis:
deze definitie heeft zeven punten om het goed te omschrijven:

1. Er moet iets niet ‘kloppen’ aan het denken, voelen, het beheersen van gevoelens of
het gedrag van een persoon;
2. Die persoon heeft er vaak zelf ook last van (maar kan soms ook vinden dat hij de
normaalste persoon ter wereld is);
3. Het beperkt die persoon in zijn leven;
4. Als je tijdelijk de weg kwijt bent omdat je vriend(in) je gedumpt heeft, is het geen
stoornis;
5. Tenzij je je zo gestoord gaat gedragen, dat anderen dat ook niet meer normaal
vinden;
6. Afwijkend gedrag in de slaapkamer, in de politiek of in de
kerk/moskee/tempel/heksenkring is ook geen stoornis;
7. Tenzij je op andere plekken datzelfde rare gedrag laat zien.

2.2 DSM-5
Diagnostisch en Statistisch handboek voor Psychische Stoornissen. Om de zoveel jaar komt
er een vernieuwde versie, omdat we er anders naar kijken. Er komen steeds meer
stoornissen in te staan. Psychologen en psychiaters gebruiken het om naslagwerk om op te
zoeken welke stoornis hun patiënten mogelijk zou kunnen hebben.

,2.3 Kritiek op DSM-5:
er zou weinig transparantie zijn in het boek (personen willen hier geld mee verdienen),
daarnaast zou de DSM-5 Psychische symptomen gebruiken als indicator of je een stoornis
hebt en we bij tijd een wijle allemaal wel eens last hebben van die symptomen.

2.4 Wat moet de dienstverlener met DSM-5:
Helemaal niets, we zijn geen Psycholoog of hulpverlener. Je kan wel alert zijn op de
symptomen, voorzichtigheid, en misschien doorverwijzen.

2.5 Stoornissen:
In dit hoofdstuk gaan we er een paar behandelen. In 10 categorieën, niet alle 300. De
categorieën zijn:

 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen;

Hieronder ga ik stoornissen noemen die een neurobiologische oorzaak blijken te hebben (er
in de ontwikkeling van iemand iets mis gegaan is met chemische stoffen, de interactie van
die stoffen in de hersenen. Dit kan tijdens zwangerschap of later. Erfelijk of niet. Ook mensen
met een verstandelijke beperking vallen hieronder. Ook sommige beweging, leer en
communicatiestoornissen vallen eronder. We stil bij 2 stoornissen:

- Autisme:

De symptomen: 1. Niet handig in sociale communicatie.

2. een routinedwang

Autisme wordt vaak geassocieerd met savant syndroom: mensen met een beperking of
stoornis in een klein deelgebied bovengemiddeld goed zijn. Sommige mensen die autisme
hebben het savant syndroom, dit komt wel weinig voor.

Hoe belemmert het? Een autistisch persoon maakt moeilijk vrienden, vanwege
onhandigheden in sociale communicatie. Niet flexibel en voldoen dus niet precies aan de
eisen die werkgevers stellen aan hun werknemers. Hierdoor hebben ze moeite met banen
vinden. Veel autisten zijn beter geschikt voor routinematige taken.

Wat moet je vooral niet doen? Doorverwijzen. Of grapjes maken over autisme als het aan jou
ligt.

- Aandacht deficiëntie / hyperactiviteit stoornis (ADHD):

Voor je 12 weet je vaak dat je ADHD hebt. Deze heeft verschillende verschijningsvormen.
ADD is hetzelfde maar dan zonder de hyperactiviteit.

Aandacht deficiëntie: moeilijk vinden om je aandacht ergens bij te houden (onoplettendheid).
De symptomen: - Geen aandacht kunnen geven aan details, slordig in taal en rekenen;
- Snel afgeleid, weinig concentratie;
- Lijkt niet goed te kunnen luisteren als hij of zij wordt aangesproken;
- Volgt aanwijzingen niet op en/of maakt taken niet af;
- Moeite met organiseren, opruimen, halen van deadlines;
- Vermijdt taken die aandacht nodig hebben;

, - Raakt dingen vaak kwijt;
- Vergeetachtigheid.


hyperactiviteit stoornis: te veel energie. Hoge impulsiviteit.
De symptomen: - Vaak onrustig bewegen;
- Niet stil kunnen zitten:
- Rusteloosheid;
- Praat vaak erg veel;
- Praten voordat er gedacht wordt;
- Moeite met op zijn beurt wachten
- Dringt zich op in gesprekken, leent spullen zonder toestemming.

Hoe belemmert het? Druk zijn met negatieve reacties, instructies hoe ze zich wel moeten
gedragen, concentratieproblemen die kunnen zorgen voor negatief effect schoolprestaties,
onvermogen om goed te organiseren en plannen. Jobhoppers, kan moeilijker zijn om een
langdurige verbintenis aan te gaan met een partner.

Wat valt er aan te doen? Het is niet geneesbaar. Je kan er mee leren om te gaan. Er zijn
medicijnen, maar die hebben ook bijwerkingen. Veel ADHD mensen doen aan zelfmedicatie
met bijvoorbeeld roken van marihuana, terwijl ze juist verslavend gevoed zijn. ADHD
personen zijn erg gemotiveerd.

Wat moet je vooral niet doen? Vragen of ze willen stil zitten, hun best doen of hun aandacht
erbij houden.

 Schizofreniespectrum en andere psychotische stoornissen;
- Schizofrenie en psychose:

Het is een mentale toestand waar de werkelijkheid op een afwijkende manier wordt beleefd.
Iemand met Schizofrenie heeft last van episodes van alternatieve werkelijkheidsbeleving
regelmatig gedurende langere tijd. Dit word ook wel een psychose genoemd. Zo kan je dit
ook eenmaal ervaren. Het gebruik van hasj of wiet of LSD kan je psychose in gang zetten.
De symptomen: - persoon heeft last van wanen en/of
- persoon heeft last van hallucinaties, en/of;
- persoon praat onsamenhangend.
- Iemand kan last hebben van katatoon gedrag (onnatuurlijke houding)

Er zijn ook een paar manifestaties van wanen: denken dat iemand verliefd op je is,
grootheidswaan, jaloersheid, achtervolgingswaan.
Hallucinaties kunnen worden onderverdeeld in:
- Auditieve of geluidshallucinaties: je hoort dingen of stemmen die er niet zijn;
- Visuele hallucinaties – Je ziet dingen die er niet zijn;
- Tactiele of gevoelshallucinaties – Je voelt dingen die er niet zijn;
- Smaakhallucinaties – Je proeft andere dingen dan die er in werkelijkheid zijn;
- Reukhallucinaties – Je ruikt dingen die er niet zijn.

Hoe belemmert het? Kan een beangstigende, overweldigende ervaring zijn. Structureel
angstig blijven. Werken of studeren gaat niet of moeilijk. Het is een eenzame ervaring. Veel