DEEL I - STRAFRECHT
JURIDISCHE SITUERING
BEGRIP
Strafrecht (juridische definitie) = geheel van rechtsregels over dader, misdrijf & straf
1. Onder welke voorwaarden gedragingen misdrijf zijn & welke gedragingen misdrijven zijn
2. Wie dader is & wie verantwoordelijkheid draagt
3. Welke straffen bestaan & op welke misdaden straffen bestaan
4. Onder welke voorwaarden straffen opgelegd & uitgevoerd worden
5. Hoe bevoegde personen oordelen
Misdrijf = afwijkingen van de norm die als reactie straf verantwoorden
LET OP: afhankelijk van tijd & ruimte -> niet universeel
Dader = iemand die strafrechtelijke verantwoordelijkheid draagt
LET OP: sommige schuldonbekwaam bv. Minderjarige
Straf = wettelijk bepaalde vorm van leed dat door de rechterlijke macht wordt opgelegd als sanctie voor misdrijf
Beveiligingsmaatregel = een maatregel voor onbekwame personen die misdaden hebben begaan maar waarbij kans
groot is dat ze misdaad opnieuw gaan plegen. Maatregel om gevaar te voorkomen
LET OP: eigenlijk buiten strafrecht, er is een misdaad, maar geen straf
Procedureregels = formele regels over hoe de bevoegde instanties oordelen
PUBLIEK RECHT
Strafrecht is een vorm van publiekrecht !
= recht voor geschil tussen staat en burger <-> privaatrecht = recht voor geschil tussen burgers onderling
Openbare orde = wettelijke orde die is opgelegd door de staat en niet kan worden opgepast (dwingend recht)
● Gevolg van publiekrechtelijk karakter => strafwetten zijn van openbare orde
● Burgers hebben GEEN inspraak
● Er is ook een misdrijf als slachtoffer geen klacht indient (<-> klachtmisdrijf)
LET OP: overeenkomsten waarin staat dat bepaalde gevallen van strafrecht niet gelden, zijn niet rechtsgeldig
Verticale rechtsverhouding = de relatie tussen dader en staat na misdrijf waarbij staat recht om te straffen heeft
● Publiek recht is ook een verticale rechtsverhouding
Slachtoffers = Iemand die buiten zijn schuld lichamelijke, financiële of geestelijke schade lijdt
● Geen recht om straffen, MAAR kan burgerlijke partij stellen (deelnemen aan procedure)
● Slachtofferrechten (meer rechten als slachtoffer)
○ Inzage/onderzoekshandelingen/wordt gehoord en gevraagd/ geïnformeerd worden
Integriteitsschending = schending van een wet die een bedreiging vormt het algemeen algemeen belang
Bv. Mensen die afspreken en instemmen om te vechten is ook strafbaar
1
,MATERIEEL & FORMEEL STRAFRECHT
Materieel strafrecht = rechtsregels die betrekking hebben op de omschrijving van strafbare gedragingen, straffen
en voorwaarden om straffen op te leggen en uit te voeren
formeel strafrecht = procedureregels over toepassing van het materieel strafrecht
strafuitvoeringsrecht = zowel het materieel en het formeel strafrecht
NATIONAAL EN INTERNTIONAAL STRAFRECHT
Nationaal strafrecht = recht waar strafbaarstellingen en straffen nationaal zijn bepaald over een land
● Federaal strafrecht, strafrecht van gemeenschappen, gewesten, provincies en gemeente
Internationaal strafrecht = hybride rechtstak tussen internationaal recht en strafrecht
● Nationaal materieel strafrecht met internationale achtergrond
○ Internationale organisaties en samenwerkingsverbanden stimuleren staten om misdrijven en straffen op
elkaar af te stemmen
● Internationale strafbaarstellingen
○ Internationale strafrechtbanken hebben eigen regels over misdrijven/straffen/daders
● Rechtsmachtrecht
○ Bevoegdheid om toepassingsbereik strafwet te bepalen (soms geldt in buitenland Belgische recht)
● Formeel internationaal strafrecht
○ Procedureregels voor behandeling van internationale misdrijven voor internationale strafrechtbanken en
rechtszaken
ALGEMEEN EN BIJZONDER STRAFRECHT
Algemeen strafrecht Bijzonder/specifiek strafrecht
Onder welke voorwaarden gedragingen misdrijven zijn Welke gedragingen misdrijven zijn
Wie dader is en verantwoordelijkheid draagt
Welke straffen bestaan Welke straffen op misdrijven worden gesteld
Onder welke voorwaarden straffen aan daders worden
opgelegd en uitgevoerd
Algemeen (materieel) strafrecht = algemene regels van het strafrecht
MET: Complementaire wetten = aanvulling van de algemene regels, bekeken vanuit een andere visie
Bv. Internering = iemand opsluiten die geen controle hebben over acties
Bv. Probatie = voorwaardelijke straf, dit kan zowel zonder als met probatiemaatregelen
○ Nu in het algemeen strafrecht geschreven
Bv. Strafuitvoeringsweten
Bijzonder (materieel) strafrecht = geheel van regels waarin specifieke gedragen strafbaar gesteld worden
● Zowel in wetten, decreten, ordonnanties, provinciale en gemeentelijke vorderingen
2
,SITUEREN IN WETBOEK
● 2 boeken
○ Boek I: algemeen strafrecht + complementaire wetten -> geeft systeem
○ Boek II: bijzonder strafrecht -> wordt toegepast
TOEPASSING ALGMEEN STRAFRECHT OP HET BIJZONDER STRAFRECHT
● Art. 77 Nieuw SW.
○ Laat afwijkijkingen op algemene wet toe
● Toepassing complementaire wetten op bijzonder strafrecht
● Toepassing op bijzondere wetten in de vorm van decreten/ordonnanties
○ MAAR: wanneer bij decreet/ordonnantie vormen van strafbaarstellingen worden ingevoerd die boek II
niet ken is advies van federale minsisterraad verreist
FUNCTIES EN ACHTERGRONDEN
WORTELS (ONTSTAAN VAN STRAFRECHT)
Straffen is geen exclusief menselijk gedrag, maar elke groep wezens straft bv. Poetsvis
Ontstaan menselijk strafrecht
● Jagers-verzamelaars (150.000 jaar geleden)
○ Autoritair geweld is niet functioneel in egalitaire gemeenschap
=> regels om ongewenst gedrag te kanaliseren
● Landbouwers (10.00 jaar geleden)
○ Eerste rechtssysteem met regels en formele handhaving
● Strafrecht als beperking en toelating van intern geweld
○ Beperking: Eerste strafrecht als wraakrecht (wat niet strafbaar is mag niet bestraft worden)
○ Toelating: het toelaten van geweld uitvoeren in vorm van een straf
INSTRUMENTAILITEIT EN RECHTSBESCHERMING
Instrument van de macht Instrument tegen de macht
Men kan via het recht bepaalde dingen afdwingen in Bescherming tegen te veel macht, als overheid zegt
voordeel van de macht zelf dat je iets niet mag doen maar het staat niet in de
wet dan mag je het wel doen
=> overheid verliest macht
VAN WRAAKRECHT NAAR PUBLIEK STRAFRECHT
1. Van strafrecht naar publiek (11de – 15de eeuw)
Recht Wraakrecht/vuistrecht = ontstaan reels over uitoefening en beperking van de wraak
MAAR: risico op escalatie
DUS bloed-en vredegeld = oplossing gezorgd door afkoop waarbij familie van dader de
familie van het slachtoffer geld geeft als compensatie
EN steeds meer tussenkomt overheid => tussenkomst verplicht & wraakrecht afgebouwd
3
, 2. Strafrecht van en voor vorst (15de -18de eeuw)
○ Lokaal vastgelegd materieel strafrecht
○ Centrale aanvullingen met weinig materieel strafrecht
○ Strafrechtspraak: formele beslissingen bijgehouden als inspiratie
○ Strafrechtsleer over de praktijk
■ Veel aandacht studie strafrecht met vooral beschrijving van rechtspraktijk
○ Instrumenteel strafrecht
■ Overheid en vorst bepalen wat misdrijven en toepasselijke straffen zijn
○ Straffen op het lichaam
■ Groeiende macht en forse straffen
Sociaal contract = de macht wordt gegeven door burgers (door bv. Stemmingen) -> macht komt van onder
3. Daad-en schuldstrafrecht – klassieke leer (18de eeuw – 19de eeuw)
○ Legitiem en effectief strafrecht
■ In die tijd: gelijke rationele mensen (homo economicus) die zelf beslissingen nemen
misdrijf plegen is een keuze die je maakt => strafrecht moet slechte keuze voorkomen
■ Beginselen!
● Legaliteitsbeginsel/proportionaliteitsbeginesl/subsidiariteitsbeginsel/
personaliteitsbeginsel/ gelijkheidsbeginsel/publiciteitsbeginsel
○ Klassieke strafrecht/ klassieke leer
= strafrecht met klemtoon op daad, legaliteit (= enkel wat wet zegt is strafbaar) & proportionaliteit
■ belangrijke personen
● Beccaria
● Bentham
● Von Feuerbach
● Howard
● Goswin de Fierlant
● Vilain XIIII
■ Periode van (eerste) strafzaken (neerschrijven van wetten)
● Code Merlin (1795) + Code lepeletier (1791) -> Franse revolutionaire periode
○ Lepeltier: de straf staat vast, niet afhankelijk van persoon
● Franse code Pénal (1810): legaliteit en proportionaliteit, min. & max. straffen
● Franse code (1815-1830) -> Nederlandse periode -> F. Code Pénal toepasselijk
● Belgische code Pénal (1867): met doodstraf -> geïnspireerd op Code Pénal
MAAR: doodstraf in 1868 niet meer uitgevuld buiten in uitzonderlijke gevallen
LET OP: kijk boek WANT wetten en personen kennen!!!
○ Strafrecht dat mensen kan veranderen
■ Generaal-preventieve werking
= strenge straffen maken zodat niet zouden kiezen om misdrijf te plegen
■ Individueel preventieve werking
= door straf beseft dader dat hij foute keuze heeft gemaakt
● Soorten straf:
○ Isolatie
= mensen worden opgesloten zonder sociaal contact
○ Panopticon Gevangenissen
4
JURIDISCHE SITUERING
BEGRIP
Strafrecht (juridische definitie) = geheel van rechtsregels over dader, misdrijf & straf
1. Onder welke voorwaarden gedragingen misdrijf zijn & welke gedragingen misdrijven zijn
2. Wie dader is & wie verantwoordelijkheid draagt
3. Welke straffen bestaan & op welke misdaden straffen bestaan
4. Onder welke voorwaarden straffen opgelegd & uitgevoerd worden
5. Hoe bevoegde personen oordelen
Misdrijf = afwijkingen van de norm die als reactie straf verantwoorden
LET OP: afhankelijk van tijd & ruimte -> niet universeel
Dader = iemand die strafrechtelijke verantwoordelijkheid draagt
LET OP: sommige schuldonbekwaam bv. Minderjarige
Straf = wettelijk bepaalde vorm van leed dat door de rechterlijke macht wordt opgelegd als sanctie voor misdrijf
Beveiligingsmaatregel = een maatregel voor onbekwame personen die misdaden hebben begaan maar waarbij kans
groot is dat ze misdaad opnieuw gaan plegen. Maatregel om gevaar te voorkomen
LET OP: eigenlijk buiten strafrecht, er is een misdaad, maar geen straf
Procedureregels = formele regels over hoe de bevoegde instanties oordelen
PUBLIEK RECHT
Strafrecht is een vorm van publiekrecht !
= recht voor geschil tussen staat en burger <-> privaatrecht = recht voor geschil tussen burgers onderling
Openbare orde = wettelijke orde die is opgelegd door de staat en niet kan worden opgepast (dwingend recht)
● Gevolg van publiekrechtelijk karakter => strafwetten zijn van openbare orde
● Burgers hebben GEEN inspraak
● Er is ook een misdrijf als slachtoffer geen klacht indient (<-> klachtmisdrijf)
LET OP: overeenkomsten waarin staat dat bepaalde gevallen van strafrecht niet gelden, zijn niet rechtsgeldig
Verticale rechtsverhouding = de relatie tussen dader en staat na misdrijf waarbij staat recht om te straffen heeft
● Publiek recht is ook een verticale rechtsverhouding
Slachtoffers = Iemand die buiten zijn schuld lichamelijke, financiële of geestelijke schade lijdt
● Geen recht om straffen, MAAR kan burgerlijke partij stellen (deelnemen aan procedure)
● Slachtofferrechten (meer rechten als slachtoffer)
○ Inzage/onderzoekshandelingen/wordt gehoord en gevraagd/ geïnformeerd worden
Integriteitsschending = schending van een wet die een bedreiging vormt het algemeen algemeen belang
Bv. Mensen die afspreken en instemmen om te vechten is ook strafbaar
1
,MATERIEEL & FORMEEL STRAFRECHT
Materieel strafrecht = rechtsregels die betrekking hebben op de omschrijving van strafbare gedragingen, straffen
en voorwaarden om straffen op te leggen en uit te voeren
formeel strafrecht = procedureregels over toepassing van het materieel strafrecht
strafuitvoeringsrecht = zowel het materieel en het formeel strafrecht
NATIONAAL EN INTERNTIONAAL STRAFRECHT
Nationaal strafrecht = recht waar strafbaarstellingen en straffen nationaal zijn bepaald over een land
● Federaal strafrecht, strafrecht van gemeenschappen, gewesten, provincies en gemeente
Internationaal strafrecht = hybride rechtstak tussen internationaal recht en strafrecht
● Nationaal materieel strafrecht met internationale achtergrond
○ Internationale organisaties en samenwerkingsverbanden stimuleren staten om misdrijven en straffen op
elkaar af te stemmen
● Internationale strafbaarstellingen
○ Internationale strafrechtbanken hebben eigen regels over misdrijven/straffen/daders
● Rechtsmachtrecht
○ Bevoegdheid om toepassingsbereik strafwet te bepalen (soms geldt in buitenland Belgische recht)
● Formeel internationaal strafrecht
○ Procedureregels voor behandeling van internationale misdrijven voor internationale strafrechtbanken en
rechtszaken
ALGEMEEN EN BIJZONDER STRAFRECHT
Algemeen strafrecht Bijzonder/specifiek strafrecht
Onder welke voorwaarden gedragingen misdrijven zijn Welke gedragingen misdrijven zijn
Wie dader is en verantwoordelijkheid draagt
Welke straffen bestaan Welke straffen op misdrijven worden gesteld
Onder welke voorwaarden straffen aan daders worden
opgelegd en uitgevoerd
Algemeen (materieel) strafrecht = algemene regels van het strafrecht
MET: Complementaire wetten = aanvulling van de algemene regels, bekeken vanuit een andere visie
Bv. Internering = iemand opsluiten die geen controle hebben over acties
Bv. Probatie = voorwaardelijke straf, dit kan zowel zonder als met probatiemaatregelen
○ Nu in het algemeen strafrecht geschreven
Bv. Strafuitvoeringsweten
Bijzonder (materieel) strafrecht = geheel van regels waarin specifieke gedragen strafbaar gesteld worden
● Zowel in wetten, decreten, ordonnanties, provinciale en gemeentelijke vorderingen
2
,SITUEREN IN WETBOEK
● 2 boeken
○ Boek I: algemeen strafrecht + complementaire wetten -> geeft systeem
○ Boek II: bijzonder strafrecht -> wordt toegepast
TOEPASSING ALGMEEN STRAFRECHT OP HET BIJZONDER STRAFRECHT
● Art. 77 Nieuw SW.
○ Laat afwijkijkingen op algemene wet toe
● Toepassing complementaire wetten op bijzonder strafrecht
● Toepassing op bijzondere wetten in de vorm van decreten/ordonnanties
○ MAAR: wanneer bij decreet/ordonnantie vormen van strafbaarstellingen worden ingevoerd die boek II
niet ken is advies van federale minsisterraad verreist
FUNCTIES EN ACHTERGRONDEN
WORTELS (ONTSTAAN VAN STRAFRECHT)
Straffen is geen exclusief menselijk gedrag, maar elke groep wezens straft bv. Poetsvis
Ontstaan menselijk strafrecht
● Jagers-verzamelaars (150.000 jaar geleden)
○ Autoritair geweld is niet functioneel in egalitaire gemeenschap
=> regels om ongewenst gedrag te kanaliseren
● Landbouwers (10.00 jaar geleden)
○ Eerste rechtssysteem met regels en formele handhaving
● Strafrecht als beperking en toelating van intern geweld
○ Beperking: Eerste strafrecht als wraakrecht (wat niet strafbaar is mag niet bestraft worden)
○ Toelating: het toelaten van geweld uitvoeren in vorm van een straf
INSTRUMENTAILITEIT EN RECHTSBESCHERMING
Instrument van de macht Instrument tegen de macht
Men kan via het recht bepaalde dingen afdwingen in Bescherming tegen te veel macht, als overheid zegt
voordeel van de macht zelf dat je iets niet mag doen maar het staat niet in de
wet dan mag je het wel doen
=> overheid verliest macht
VAN WRAAKRECHT NAAR PUBLIEK STRAFRECHT
1. Van strafrecht naar publiek (11de – 15de eeuw)
Recht Wraakrecht/vuistrecht = ontstaan reels over uitoefening en beperking van de wraak
MAAR: risico op escalatie
DUS bloed-en vredegeld = oplossing gezorgd door afkoop waarbij familie van dader de
familie van het slachtoffer geld geeft als compensatie
EN steeds meer tussenkomt overheid => tussenkomst verplicht & wraakrecht afgebouwd
3
, 2. Strafrecht van en voor vorst (15de -18de eeuw)
○ Lokaal vastgelegd materieel strafrecht
○ Centrale aanvullingen met weinig materieel strafrecht
○ Strafrechtspraak: formele beslissingen bijgehouden als inspiratie
○ Strafrechtsleer over de praktijk
■ Veel aandacht studie strafrecht met vooral beschrijving van rechtspraktijk
○ Instrumenteel strafrecht
■ Overheid en vorst bepalen wat misdrijven en toepasselijke straffen zijn
○ Straffen op het lichaam
■ Groeiende macht en forse straffen
Sociaal contract = de macht wordt gegeven door burgers (door bv. Stemmingen) -> macht komt van onder
3. Daad-en schuldstrafrecht – klassieke leer (18de eeuw – 19de eeuw)
○ Legitiem en effectief strafrecht
■ In die tijd: gelijke rationele mensen (homo economicus) die zelf beslissingen nemen
misdrijf plegen is een keuze die je maakt => strafrecht moet slechte keuze voorkomen
■ Beginselen!
● Legaliteitsbeginsel/proportionaliteitsbeginesl/subsidiariteitsbeginsel/
personaliteitsbeginsel/ gelijkheidsbeginsel/publiciteitsbeginsel
○ Klassieke strafrecht/ klassieke leer
= strafrecht met klemtoon op daad, legaliteit (= enkel wat wet zegt is strafbaar) & proportionaliteit
■ belangrijke personen
● Beccaria
● Bentham
● Von Feuerbach
● Howard
● Goswin de Fierlant
● Vilain XIIII
■ Periode van (eerste) strafzaken (neerschrijven van wetten)
● Code Merlin (1795) + Code lepeletier (1791) -> Franse revolutionaire periode
○ Lepeltier: de straf staat vast, niet afhankelijk van persoon
● Franse code Pénal (1810): legaliteit en proportionaliteit, min. & max. straffen
● Franse code (1815-1830) -> Nederlandse periode -> F. Code Pénal toepasselijk
● Belgische code Pénal (1867): met doodstraf -> geïnspireerd op Code Pénal
MAAR: doodstraf in 1868 niet meer uitgevuld buiten in uitzonderlijke gevallen
LET OP: kijk boek WANT wetten en personen kennen!!!
○ Strafrecht dat mensen kan veranderen
■ Generaal-preventieve werking
= strenge straffen maken zodat niet zouden kiezen om misdrijf te plegen
■ Individueel preventieve werking
= door straf beseft dader dat hij foute keuze heeft gemaakt
● Soorten straf:
○ Isolatie
= mensen worden opgesloten zonder sociaal contact
○ Panopticon Gevangenissen
4
