Begrippen boek ‘Ethiek de basis’
Hoofdstuk 1
- intuïtief moreel oordeel —> Een intuïtief moreel oordeel is een moreel oordeel dat kant- en klaar
ontstaat in je bewustzijn zonder dat je erover na hoeft te denken
- Universaliteitsprincipe —> Dit houd in dat morele oordelen inherent te veralgemeniseren zijn,
als de een een snoepje mag, mag de ander het ook.
- Morele verontwaardiging — > Specifiek soort emotie wat morele oordelen kan losmaken bij
mensen
- Subjectief —>Wat je voelt in je binnenste, wat je ervaart
- Objectief —> Juist buiten jou, onafhankelijk van jou en voor iedereen hetzelfde zoals kennis
- Normatief —> Toekennen van een betekenis aan het gedrag waarover je oordeelt, door het te
vergelijken met de morele principes
- Morele principes —> Universele principes die over de hele wereld te herkennen zijn als
onderdeel van goed samenleven
- Moreel uitgangspunt —> Een moreel uitgangspunt is een omschrijving van iets wat op zichzelf
nastrevenswaardig is betreffende menselijk samenleven
- Moreel oordeel —> Een moreel oordeel is een waardering van menselijk gedrag aan de hand van
morele uitgangspunten
- Moraal —> Moraal is het geheel van gedeelde morele oordelen van een groep dat ontstaat in een
gesprek. Het is het geheel van morele regels waaraan wij onszelf en andere in redelijkheid
gehouden achten
- Ethiek —> Ethiek is de wetenschap die moraal bestudeert en die tracht de moraal verder te
helpen door nieuwe argumenten te ontwikkelen en te gebruiken in afwegingen
- Normen en waarden —> Het moraal van een familie, organisatie of cultuur wordt vaak
aangeduid met normen en waarden
- Moreel vertoog —> Het moreel vertoog is het geheel aan communicatie en interactie waarin
mensen hun morele oordelen, en daarmee hun moraal vormen en op elkaar afstemmen
- Morele vraag —> Een hulpmiddel om een proces op gang te krijgen waarin je je oordeel beter
onderbouwt
- Integriteit —> Jezelf verbinden aan je professionele handelen, wanneer je dit durft, noem je dat
integriteit
- Moed —> Moed is het onder ogen zien van je angsten, ze omwille van een morele overweging
overwinnen en dit omzetten in gedrag
Hoofdstuk 2
- Morele norm —> Een morele norm, kortweg norm, is een zelf opgelegde regel die gedrag
voorschrijft betreffende goed samenleven
- Gedragsregels —> onderscheiden zich van morele normen doordat het regels zijn die ons
worden opgelegd zoals verkeersregels. We hoeven het er niet mee eens te zijn om ze op te volgen
- Morele waarde —> Een morele waarde is een ideaal, een principe betreffende goed samenleven
dat we proberen te realiseren door middel van ons gedrag
- Waarden —> Abstracte idealen of doelen die men door middel van bepaald gedrag nastreeft
- Normen —> Concrete regels die als praktische richtlijn voor het handelen functioneren
- Deugd —> Een deugd is een karaktereigenschap betreffende goed samenleven
- Ethische theorie —> Biedt principes om complexe morele dilemma’s te analyseren en te
rechtvaardigen waarom een bepaalde beslissing de juiste is
- Plichtethiek —> Ethische theorie waarbij je alleen normen gebruikt als morele argumenten
, - Gevolgenethiek —> Hierbij gaat het erom dat je gedrag goede gevolgen moet hebben, gebruikt
alleen waarden als morele argumenten
- Deugdethiek —> Wanneer je de vraag ‘wat is goed handelen?’ Benadert met deugden als morele
argumenten
- Doel-middel-argumentatie —> Een manier van redeneren waarbij wordt geargumenteerd dat een
bepaalde handeling of maatregel (het middel) nodig is om een gewenst resultaat (het doel) te
bereiken
Hoofdstuk 3
- Verantwoordelijkheid —> Verantwoordelijkheid betekent de plicht zorg te dragen voor iets of
iemand (vooraf) en de plicht daarover rekenschap af te leggen (achteraf)
- Aansprakelijkheid —> vorm van verantwoordelijkheid waarbij het verantwoorden bestaat uit het
beschrijven van gedrag en dit vergelijken met de norm.
- Taakverantwoordelijkheid —> Het proces van verantwoorden bestaat uit het beschrijven van je
inspanningen en deze vergelijken met wat het heeft opgeleverd. Veelal geregeld door afspraken
in organisaties te maken over taken en verantwoordelijkheden.
- Deugd verantwoordelijkheid —> De juiste bedoelingen waarmaken in je gedrag, ethische theorie
dat je een goed persoon wilt zijn met de juiste karaktereigenschappen.
- Smoezen van de categorie K —> Een rechtvaardiging die niet moreel houdbaar is, bijv. Wanneer
een sporter een overtreding maakt en het rechtvaardigt met: “De scheidsrechter ziet het toch niet”
- Kwade trouw —> Kwade trouw is het ontkennen van de verantwoordelijkheid dat jij het bent die
handelt
- Verantwoordelijk voelen —> Iemand moet zijn/haar taken opvatten als iets wat hij of zij behoort
te doen
- Beroepsethiek —> Het draait hierbij om de deugdverantwoordelijkheid die je vooraf op je neemt
en waarmee je je werk verricht
- Verontschuldigende omstandigheden —> Omstandigheden die iemand vrijpleiten van
verantwoordelijkheid. Er zijn er 4: Onwetendheid over de aard of de consequenties van een
handeling, er is sprake van een vorm van dwang, je het geen invloed op de gang van zaken
(overmacht) of de afwezigheid van de vaardigheid om te handelen.
- Verzachtende omstandigheden —> Omstandigheden die iemand gedeeltelijk vrijpleiten.
Bijvoorbeeld wanneer je slechts zijdelings betrokken bent bij een moreel verkeerde daad
- Morele smoes —> wanneer verontschuldigende of verzachtende omstandigheden uit hun verband
worden gerukt of onredelijk groot worden gemaakt, dan krijgt ernaar verwijzen de vorm van een
morele smoes.
Hoofdstuk 4
- Recht —> Een recht is een norm die stelt dat anderen iets moeten doen of laten met als doel een
bepaalde vrijheid van een individu te garanderen. Een recht is zo geformuleerd dat het resultaat,
de vrijheid van een individu centraal staat. Een recht verplicht anderen.
- Macht —> Mensen met een bepaald beroep, zoals een kassier, hebben op een bepaalde manier
macht om keuzes te maken waarin jij tekort gedaan wordt.
- Menselijke waardigheid —> Om deze veilig te stellen worden er rechten geformuleerd
- Algemene rechten —> Wanneer ze niet zijn toegewezen aan aanwijsbare personen, ze komen
ieder mens toe.
- Specifieke rechten —> Zijn toegewezen aan een bepaald persoon op basis van een afspraak, een
belofte of een contract.
- Morele rechten —> Een recht dat gebaseerd is op een verzameling morele uitgangspunten.
Hoofdstuk 1
- intuïtief moreel oordeel —> Een intuïtief moreel oordeel is een moreel oordeel dat kant- en klaar
ontstaat in je bewustzijn zonder dat je erover na hoeft te denken
- Universaliteitsprincipe —> Dit houd in dat morele oordelen inherent te veralgemeniseren zijn,
als de een een snoepje mag, mag de ander het ook.
- Morele verontwaardiging — > Specifiek soort emotie wat morele oordelen kan losmaken bij
mensen
- Subjectief —>Wat je voelt in je binnenste, wat je ervaart
- Objectief —> Juist buiten jou, onafhankelijk van jou en voor iedereen hetzelfde zoals kennis
- Normatief —> Toekennen van een betekenis aan het gedrag waarover je oordeelt, door het te
vergelijken met de morele principes
- Morele principes —> Universele principes die over de hele wereld te herkennen zijn als
onderdeel van goed samenleven
- Moreel uitgangspunt —> Een moreel uitgangspunt is een omschrijving van iets wat op zichzelf
nastrevenswaardig is betreffende menselijk samenleven
- Moreel oordeel —> Een moreel oordeel is een waardering van menselijk gedrag aan de hand van
morele uitgangspunten
- Moraal —> Moraal is het geheel van gedeelde morele oordelen van een groep dat ontstaat in een
gesprek. Het is het geheel van morele regels waaraan wij onszelf en andere in redelijkheid
gehouden achten
- Ethiek —> Ethiek is de wetenschap die moraal bestudeert en die tracht de moraal verder te
helpen door nieuwe argumenten te ontwikkelen en te gebruiken in afwegingen
- Normen en waarden —> Het moraal van een familie, organisatie of cultuur wordt vaak
aangeduid met normen en waarden
- Moreel vertoog —> Het moreel vertoog is het geheel aan communicatie en interactie waarin
mensen hun morele oordelen, en daarmee hun moraal vormen en op elkaar afstemmen
- Morele vraag —> Een hulpmiddel om een proces op gang te krijgen waarin je je oordeel beter
onderbouwt
- Integriteit —> Jezelf verbinden aan je professionele handelen, wanneer je dit durft, noem je dat
integriteit
- Moed —> Moed is het onder ogen zien van je angsten, ze omwille van een morele overweging
overwinnen en dit omzetten in gedrag
Hoofdstuk 2
- Morele norm —> Een morele norm, kortweg norm, is een zelf opgelegde regel die gedrag
voorschrijft betreffende goed samenleven
- Gedragsregels —> onderscheiden zich van morele normen doordat het regels zijn die ons
worden opgelegd zoals verkeersregels. We hoeven het er niet mee eens te zijn om ze op te volgen
- Morele waarde —> Een morele waarde is een ideaal, een principe betreffende goed samenleven
dat we proberen te realiseren door middel van ons gedrag
- Waarden —> Abstracte idealen of doelen die men door middel van bepaald gedrag nastreeft
- Normen —> Concrete regels die als praktische richtlijn voor het handelen functioneren
- Deugd —> Een deugd is een karaktereigenschap betreffende goed samenleven
- Ethische theorie —> Biedt principes om complexe morele dilemma’s te analyseren en te
rechtvaardigen waarom een bepaalde beslissing de juiste is
- Plichtethiek —> Ethische theorie waarbij je alleen normen gebruikt als morele argumenten
, - Gevolgenethiek —> Hierbij gaat het erom dat je gedrag goede gevolgen moet hebben, gebruikt
alleen waarden als morele argumenten
- Deugdethiek —> Wanneer je de vraag ‘wat is goed handelen?’ Benadert met deugden als morele
argumenten
- Doel-middel-argumentatie —> Een manier van redeneren waarbij wordt geargumenteerd dat een
bepaalde handeling of maatregel (het middel) nodig is om een gewenst resultaat (het doel) te
bereiken
Hoofdstuk 3
- Verantwoordelijkheid —> Verantwoordelijkheid betekent de plicht zorg te dragen voor iets of
iemand (vooraf) en de plicht daarover rekenschap af te leggen (achteraf)
- Aansprakelijkheid —> vorm van verantwoordelijkheid waarbij het verantwoorden bestaat uit het
beschrijven van gedrag en dit vergelijken met de norm.
- Taakverantwoordelijkheid —> Het proces van verantwoorden bestaat uit het beschrijven van je
inspanningen en deze vergelijken met wat het heeft opgeleverd. Veelal geregeld door afspraken
in organisaties te maken over taken en verantwoordelijkheden.
- Deugd verantwoordelijkheid —> De juiste bedoelingen waarmaken in je gedrag, ethische theorie
dat je een goed persoon wilt zijn met de juiste karaktereigenschappen.
- Smoezen van de categorie K —> Een rechtvaardiging die niet moreel houdbaar is, bijv. Wanneer
een sporter een overtreding maakt en het rechtvaardigt met: “De scheidsrechter ziet het toch niet”
- Kwade trouw —> Kwade trouw is het ontkennen van de verantwoordelijkheid dat jij het bent die
handelt
- Verantwoordelijk voelen —> Iemand moet zijn/haar taken opvatten als iets wat hij of zij behoort
te doen
- Beroepsethiek —> Het draait hierbij om de deugdverantwoordelijkheid die je vooraf op je neemt
en waarmee je je werk verricht
- Verontschuldigende omstandigheden —> Omstandigheden die iemand vrijpleiten van
verantwoordelijkheid. Er zijn er 4: Onwetendheid over de aard of de consequenties van een
handeling, er is sprake van een vorm van dwang, je het geen invloed op de gang van zaken
(overmacht) of de afwezigheid van de vaardigheid om te handelen.
- Verzachtende omstandigheden —> Omstandigheden die iemand gedeeltelijk vrijpleiten.
Bijvoorbeeld wanneer je slechts zijdelings betrokken bent bij een moreel verkeerde daad
- Morele smoes —> wanneer verontschuldigende of verzachtende omstandigheden uit hun verband
worden gerukt of onredelijk groot worden gemaakt, dan krijgt ernaar verwijzen de vorm van een
morele smoes.
Hoofdstuk 4
- Recht —> Een recht is een norm die stelt dat anderen iets moeten doen of laten met als doel een
bepaalde vrijheid van een individu te garanderen. Een recht is zo geformuleerd dat het resultaat,
de vrijheid van een individu centraal staat. Een recht verplicht anderen.
- Macht —> Mensen met een bepaald beroep, zoals een kassier, hebben op een bepaalde manier
macht om keuzes te maken waarin jij tekort gedaan wordt.
- Menselijke waardigheid —> Om deze veilig te stellen worden er rechten geformuleerd
- Algemene rechten —> Wanneer ze niet zijn toegewezen aan aanwijsbare personen, ze komen
ieder mens toe.
- Specifieke rechten —> Zijn toegewezen aan een bepaald persoon op basis van een afspraak, een
belofte of een contract.
- Morele rechten —> Een recht dat gebaseerd is op een verzameling morele uitgangspunten.
