Aantekeningen hoorcolleges psychologie als
wetenschap
Hoorcollege 1a – de cursus psychologie als wetenschap
Een psycholoog houdt zicht bezig met het gedrag van mensen op verschillende
niveaus, van verschillende mensen in verschillende contexten.
Kennis en perspectief van psycholoog zijn gebaseerd op psychologische wetenschap.
Deze kent regels en wordt bedreven in een wetenschapssysteem.
Deze psychologische wetenschap staat in de maatschappij die een beeld en
verwachting heeft van de psychologie en de wetenschap.
Dit vindt allemaal plaats in een snel veranderende wereld.
Infodemic → wij worden de hele dag overspoeld met informatie (via verschillende
kanalen over verschillende thema’s). Soms wordt het lastig om waarde van informatie
in te kunnen schatten. Soms is het lastig te onderscheiden wat wetenschappelijk
onderbouwd is en wat niet.
Uitdaging: terrein van wetenschappelijke psychologie goed en zorgvuldig te bewaken.
Maar psychologische wetenschap op zichzelf heeft het ook niet zo makkelijk →
bijvoorbeeld: replicatiecrisis, polarisatie (mensen of wel helemaal eens of helemaal
niet eens, wetenschapper moet middelen maar wordt soms lastig), mogelijk minder
vertrouwen in wetenschap (→ minder mensen laten kinderen vaccineren).
Psychologie is een beetje van iedereen en overal, er zijn veel schemergebieden binnen
de psychologie (en omgeving, wie is nou therapeut, of coach?). Psychologische
processen spelen een belangrijke rol en de wetenschap is niet zo simpel als we dat
zouden willen.
In de wetenschap zijn de bewijzen nooit uitsluitend, wetenschap is complex.
,Twijfel is een belangrijk aspect van wetenschap, geen zwakte. Wetenschap is prachtig,
maar het werkende systeem eromheen zit niet zo goed in elkaar.
Er zijn binnen de wetenschap van psychologie een aantal pijlers:
• Tests
• Bias
• Onzekerheid
• Transparantie
• Communicatie
Wetenschap betreft waarheidsvinding en vraagt om objectiviteit.
Bias = systematische vertekening die een objectieve interpretatie van de realiteit in de
weg staat. Een vooroordeel of vooringenomenheid die de perceptie kleurt.
• Persoonlijke biases → die ons als mens en onderzoeker in de weg staan om
objectief waar te nemen.
o Er zit subjectiviteit in onze individuele waarneming van de wereld.
▪ Confirmation bias = we bevestigen wat we al denken door alleen
naar die informatie te kijken,
▪ Hindsight bias = dat je achteraf een ander (aangepast) idee hebt
dan dat je vooraf dacht (ik dacht het al (terwijl je alleen dacht er is
een mogelijkheid dat). Overschatten van hoe zeker we iets al
wisten.
▪ Overconfidence bias = heel erg zeker worden van alles wat we
doen en zeggen en geen kritische vragen meer stellen.
▪ Bias blind spot = als je van jezelf denkt dat je minder bias hebt ben
je juist meer vertekend.
o Nut van bias → mentale shortcuts bij problemen oplossen, een coherente
werkelijkheid is cognitief minder belastend. Ongevoelig voor kansen.
o Nut van persoonlijke biases:
▪ Vinden van duidelijke en spannende onderzoeksresultaten.
▪ Ondersteuning vinden voor een eigen theorie waar jij erg op gesteld
bent.
▪ Een rivaliserende theorie ontkrachten met onderzoeksresultaten.
Als onderzoekers proberen we zo systematisch mogelijk te werk te gaan: empirische
cyclus, mertoniaanse normen (wetenschap moet bereikbaar zijn, wetenschappers
moeten altijd van kritiek worden voor zien (en dit zelf organiseren) onderzoeker heeft
geen baat bij resultaten) en heersende onderzoek paradigma’s.
,Verschillende stappen van wetenschap:
1. Lezen van de literatuur.
2. Een studie opzetten
3. Data verzamelen
4. Analyseren van de resultaten
5. Interpreteren bevindingen
6. Keuze voor publicatie
• Bias in de onderzoeksmethode → die invloed hebben op de methode en
middelen waarmee we iets objectief onderzoeken.
o Opzet van het onderzoek: hoe veelbelovend schrijf je onderzoek op?
Onderzoeksvraag en hypothesen al vooraf vast of open? Beslis je al vooraf
of je descriptief en exploratief of conformatief onderzoek gaat doen.
o Selectiebias → veel wetenschappelijke kennis gebaseerd op selecte
groep.
▪ Grote behoefte aan diversiteit op alle niveaus, populaties en
studenten.
o Operationaliseren:
o Ook tests en metingen kennen vertekeningen die vaak invloed hebben op
de betrouwbaarheid en validiteit van de tests.
• Systemische biases → die de objectiviteit van het wetenschapssysteem
beïnvloeden.
o Effecten worden sneller gepubliceerd dan 0-resultaten.
o Spannende resultaten worden nog sneller gepubliceerd.
o Academische publicaties en hun impact tellen mee inde academische
carrières van wetenschappers.
o P-hacking = het gebruiken van verschillende technieken om maar een
significant resultaat te vinden.
o Garden of forking paths: er is maar 1 afslag die een significant resultaat
geeft, waardoor effect veel groter lijkt dan het is (in 20 andere paden niks
gevonden)
▪ Hindsight bias kan ontstaan.
, Publication bias: binnen psychologie: het ontbreekt aan kleine studies met weinig
effecten en aan grote studies met sterke effecten.
Hoe gaan we de bias te lijft:
• Ons bewust zijn van de potentiële bias
• Kritische tegenspraak organiseren
• Peer-review-procedures hanteren
• Pre-registreren van de studie
• Transparant en systematisch handelen
• Open science
• Streven naar diversiteit in perspectieven
Hc 2 - wetenschapsfilosofie
Pseudowetenschappelijke claim = als bekend is dat de claim niet op waarheid kan
berusten
Geloof kan af en toe botsen met gangbare ideeën in de wetenschap.
Mertoniaanse normen:
• Communisme → wetenschap doe je samen, je communiceert en praat met
elkaar
• Universalisme → maakt niet uit wie de claim maakt, ze zijn allemaal even
bruikbaar
• Belangeloosheid → onafhankelijk, niet laten sturen door bepaalde interesses of
belangen.
• Sceptisch → altijd met elkaar in discussie gaan en kritisch te evalueren wat er
gezegd wordt.
Doel van de wetenschap: het vermeerderen van kennis, het beschrijven en begrijpen van
de wereld. Een wetenschapper wil ware uitspraken doen.
Gebruik van logica: Deductie → de gevolgtrekking is logisch en dus valide, maar het
hoeft niet gelijk waar te zijn. (de inhoud van de premissen hoeft niet altijd waar te zijn) →
hoe weet je of premissen waar zijn? We moeten de wereld in en kijken of deze premissen
waar zijn. Hoe beter de observatie, hoe groter de waarheid van je uitspraak.
Inductie → elementen met dezelfde kenmerken in het algemeen. Meerdere keren testen
onder verschillende omstandigheden.
Positivisme: elke waarneming die klopt met theorie, versterkt de theorie. Er is een
waarheid en die kunnen we achterhalen via observatie.
Realisme:
wetenschap
Hoorcollege 1a – de cursus psychologie als wetenschap
Een psycholoog houdt zicht bezig met het gedrag van mensen op verschillende
niveaus, van verschillende mensen in verschillende contexten.
Kennis en perspectief van psycholoog zijn gebaseerd op psychologische wetenschap.
Deze kent regels en wordt bedreven in een wetenschapssysteem.
Deze psychologische wetenschap staat in de maatschappij die een beeld en
verwachting heeft van de psychologie en de wetenschap.
Dit vindt allemaal plaats in een snel veranderende wereld.
Infodemic → wij worden de hele dag overspoeld met informatie (via verschillende
kanalen over verschillende thema’s). Soms wordt het lastig om waarde van informatie
in te kunnen schatten. Soms is het lastig te onderscheiden wat wetenschappelijk
onderbouwd is en wat niet.
Uitdaging: terrein van wetenschappelijke psychologie goed en zorgvuldig te bewaken.
Maar psychologische wetenschap op zichzelf heeft het ook niet zo makkelijk →
bijvoorbeeld: replicatiecrisis, polarisatie (mensen of wel helemaal eens of helemaal
niet eens, wetenschapper moet middelen maar wordt soms lastig), mogelijk minder
vertrouwen in wetenschap (→ minder mensen laten kinderen vaccineren).
Psychologie is een beetje van iedereen en overal, er zijn veel schemergebieden binnen
de psychologie (en omgeving, wie is nou therapeut, of coach?). Psychologische
processen spelen een belangrijke rol en de wetenschap is niet zo simpel als we dat
zouden willen.
In de wetenschap zijn de bewijzen nooit uitsluitend, wetenschap is complex.
,Twijfel is een belangrijk aspect van wetenschap, geen zwakte. Wetenschap is prachtig,
maar het werkende systeem eromheen zit niet zo goed in elkaar.
Er zijn binnen de wetenschap van psychologie een aantal pijlers:
• Tests
• Bias
• Onzekerheid
• Transparantie
• Communicatie
Wetenschap betreft waarheidsvinding en vraagt om objectiviteit.
Bias = systematische vertekening die een objectieve interpretatie van de realiteit in de
weg staat. Een vooroordeel of vooringenomenheid die de perceptie kleurt.
• Persoonlijke biases → die ons als mens en onderzoeker in de weg staan om
objectief waar te nemen.
o Er zit subjectiviteit in onze individuele waarneming van de wereld.
▪ Confirmation bias = we bevestigen wat we al denken door alleen
naar die informatie te kijken,
▪ Hindsight bias = dat je achteraf een ander (aangepast) idee hebt
dan dat je vooraf dacht (ik dacht het al (terwijl je alleen dacht er is
een mogelijkheid dat). Overschatten van hoe zeker we iets al
wisten.
▪ Overconfidence bias = heel erg zeker worden van alles wat we
doen en zeggen en geen kritische vragen meer stellen.
▪ Bias blind spot = als je van jezelf denkt dat je minder bias hebt ben
je juist meer vertekend.
o Nut van bias → mentale shortcuts bij problemen oplossen, een coherente
werkelijkheid is cognitief minder belastend. Ongevoelig voor kansen.
o Nut van persoonlijke biases:
▪ Vinden van duidelijke en spannende onderzoeksresultaten.
▪ Ondersteuning vinden voor een eigen theorie waar jij erg op gesteld
bent.
▪ Een rivaliserende theorie ontkrachten met onderzoeksresultaten.
Als onderzoekers proberen we zo systematisch mogelijk te werk te gaan: empirische
cyclus, mertoniaanse normen (wetenschap moet bereikbaar zijn, wetenschappers
moeten altijd van kritiek worden voor zien (en dit zelf organiseren) onderzoeker heeft
geen baat bij resultaten) en heersende onderzoek paradigma’s.
,Verschillende stappen van wetenschap:
1. Lezen van de literatuur.
2. Een studie opzetten
3. Data verzamelen
4. Analyseren van de resultaten
5. Interpreteren bevindingen
6. Keuze voor publicatie
• Bias in de onderzoeksmethode → die invloed hebben op de methode en
middelen waarmee we iets objectief onderzoeken.
o Opzet van het onderzoek: hoe veelbelovend schrijf je onderzoek op?
Onderzoeksvraag en hypothesen al vooraf vast of open? Beslis je al vooraf
of je descriptief en exploratief of conformatief onderzoek gaat doen.
o Selectiebias → veel wetenschappelijke kennis gebaseerd op selecte
groep.
▪ Grote behoefte aan diversiteit op alle niveaus, populaties en
studenten.
o Operationaliseren:
o Ook tests en metingen kennen vertekeningen die vaak invloed hebben op
de betrouwbaarheid en validiteit van de tests.
• Systemische biases → die de objectiviteit van het wetenschapssysteem
beïnvloeden.
o Effecten worden sneller gepubliceerd dan 0-resultaten.
o Spannende resultaten worden nog sneller gepubliceerd.
o Academische publicaties en hun impact tellen mee inde academische
carrières van wetenschappers.
o P-hacking = het gebruiken van verschillende technieken om maar een
significant resultaat te vinden.
o Garden of forking paths: er is maar 1 afslag die een significant resultaat
geeft, waardoor effect veel groter lijkt dan het is (in 20 andere paden niks
gevonden)
▪ Hindsight bias kan ontstaan.
, Publication bias: binnen psychologie: het ontbreekt aan kleine studies met weinig
effecten en aan grote studies met sterke effecten.
Hoe gaan we de bias te lijft:
• Ons bewust zijn van de potentiële bias
• Kritische tegenspraak organiseren
• Peer-review-procedures hanteren
• Pre-registreren van de studie
• Transparant en systematisch handelen
• Open science
• Streven naar diversiteit in perspectieven
Hc 2 - wetenschapsfilosofie
Pseudowetenschappelijke claim = als bekend is dat de claim niet op waarheid kan
berusten
Geloof kan af en toe botsen met gangbare ideeën in de wetenschap.
Mertoniaanse normen:
• Communisme → wetenschap doe je samen, je communiceert en praat met
elkaar
• Universalisme → maakt niet uit wie de claim maakt, ze zijn allemaal even
bruikbaar
• Belangeloosheid → onafhankelijk, niet laten sturen door bepaalde interesses of
belangen.
• Sceptisch → altijd met elkaar in discussie gaan en kritisch te evalueren wat er
gezegd wordt.
Doel van de wetenschap: het vermeerderen van kennis, het beschrijven en begrijpen van
de wereld. Een wetenschapper wil ware uitspraken doen.
Gebruik van logica: Deductie → de gevolgtrekking is logisch en dus valide, maar het
hoeft niet gelijk waar te zijn. (de inhoud van de premissen hoeft niet altijd waar te zijn) →
hoe weet je of premissen waar zijn? We moeten de wereld in en kijken of deze premissen
waar zijn. Hoe beter de observatie, hoe groter de waarheid van je uitspraak.
Inductie → elementen met dezelfde kenmerken in het algemeen. Meerdere keren testen
onder verschillende omstandigheden.
Positivisme: elke waarneming die klopt met theorie, versterkt de theorie. Er is een
waarheid en die kunnen we achterhalen via observatie.
Realisme:
