Samenvatting moleculaire biologie h3: DNA fouten en
herstel mechanismen
Mutaties = Veranderingen in DNA sequenties
Puntmutaties: Veranderingen van basen
Deletie Nucleotide(n) worden verwijderd
Verandering in sequentie ter hoogte van meerdere
basenparen (stukje DNA valt weg).
Aantal basenparen kan tien, duizend, miljoen zijn
Insertie Nucleotide(n) worden ingevoegd
Duplicatie Meerdere kopieën van DNA fragment ontstaan
Translocatie Een fragment wordt verplaatst naar elders in het genoom
Wat gebeurt er als er een mutatie optreedt in het DNA? Het hangt af van waar de
mutatie zich bevindt
1. Voortplantingscel: De fout wordt doorgegeven aan alle dochtercellen → Alle
cellen zijn gemuteerd
Mutatie komt in telomeer, niet-coderend DNA terecht: heeft geen effect
Mutatie komt in een belangrijk gen: eiwit dat gecodeerd wordt kan niet meer
werken → Geen leven mogelijk
Mutatie komt in een gen terecht waarbij het gen niet levensbelangrijk is:
Individu heeft een genetische afwijking (= Congenitale aandoening)
2. Lichaamscel
Mutatie komt in telomeer, niet-coderend DNA terecht: heeft geen effect
Mutatie komt in een belangrijk gen: dan sterft de cel af → Geen effect want
er zijn genoeg andere cellen
Mutatie in een gen dat de celcyclus controleert (Mutatie in de
communicatie): De cel gaat te veel delen → Aanleiding geven tot kanker
Mutaties in de Androgeenreceptor → Treedt op in voortplantingscellen
Er ontstaat een mutatie in de Androgeenreceptor
De Receptor geeft het signaal van de androgenen door aan het genoom →
Cel zal ontwikkelen tot mannelijke cellen
Bij een mutatie in R: kan het zijn dat de R nog steeds blijft werken → Geen
effect
De mutatie kan ook leiden tot Fertiliteitsproblemen = Voortplantingsorganen
zijn nog niet goed ontwikkelt
Mutatie kan ook meer effect hebben → R werkt maar een klein beetje
Dit leidt tot problemen met de mannelijke ontwikkeling
46 XY = Biologisch een man → Maar door ongevoeligheid van de Androgeen
R wordt er een meisje ontwikkelt (Mannelijk hormoon kan niet
geïnterpreteerd worden)
= Complete Androgen insensitivity syndrome (CAIS)
, PAIS = Partial Androgen Insensitivity Syndrome
De R is deels uitgeschakeld
Mannelijke ontwikkeling is niet volledig
Androgeen R Mutatie in lichaamscellen worden enkel bij Prostaatkanker
terug gevonden
Prostaatkanker is afhankelijk van androgenen om te overleven
Behandeling van Prostaatkanker = Anti-Androgenen → Kankercellen
overleven niet
Bij AR mutatie in het geval van prostaatkanker = Therapie van Anti-
Androgenen werkt niet meer → Overgaan naar andere therapie
Fouten die ontstaan kunnen onafhankelijk of afhankelijk zijn van de DNA
replicatie
Mutaties kunnen ontstaan tijdens het replicatieproces
Ze zijn afhankelijk van de replicatie = Fouten worden gemaakt door DNA
polymerase
Mismatch = Inbouw van foute bouwstenen of base analogen
Het is een foute basenparing door DNA polymerase
Nicleotide- De inbouw van iets wat lijkt op dNTP
analogen De moleculen lijken op nucleotiden maar zijn het niet
Voorbeeld: Bromouracil
Intercallatie = Deleties kunnen ontstaan doordat bepaalde stoffen zich
tussen de basenparen
invoegen
De DNA helix kan niet goed functioneren → DNA
polymerase gaat hierdoor fouten maken
Het is kankerverwekkend
Komt door vlakke aromatische verbindingen
Voorbeeld: Acridine Orange → Zit in sigarettenrook
Slippen = Verlenging of verkorting van repetitieve sequenties
(VNTR’s)
Voorbeeld: (CAG)n: Glutamine code (Het is een veel
voorkomende
herhaling)
herstel mechanismen
Mutaties = Veranderingen in DNA sequenties
Puntmutaties: Veranderingen van basen
Deletie Nucleotide(n) worden verwijderd
Verandering in sequentie ter hoogte van meerdere
basenparen (stukje DNA valt weg).
Aantal basenparen kan tien, duizend, miljoen zijn
Insertie Nucleotide(n) worden ingevoegd
Duplicatie Meerdere kopieën van DNA fragment ontstaan
Translocatie Een fragment wordt verplaatst naar elders in het genoom
Wat gebeurt er als er een mutatie optreedt in het DNA? Het hangt af van waar de
mutatie zich bevindt
1. Voortplantingscel: De fout wordt doorgegeven aan alle dochtercellen → Alle
cellen zijn gemuteerd
Mutatie komt in telomeer, niet-coderend DNA terecht: heeft geen effect
Mutatie komt in een belangrijk gen: eiwit dat gecodeerd wordt kan niet meer
werken → Geen leven mogelijk
Mutatie komt in een gen terecht waarbij het gen niet levensbelangrijk is:
Individu heeft een genetische afwijking (= Congenitale aandoening)
2. Lichaamscel
Mutatie komt in telomeer, niet-coderend DNA terecht: heeft geen effect
Mutatie komt in een belangrijk gen: dan sterft de cel af → Geen effect want
er zijn genoeg andere cellen
Mutatie in een gen dat de celcyclus controleert (Mutatie in de
communicatie): De cel gaat te veel delen → Aanleiding geven tot kanker
Mutaties in de Androgeenreceptor → Treedt op in voortplantingscellen
Er ontstaat een mutatie in de Androgeenreceptor
De Receptor geeft het signaal van de androgenen door aan het genoom →
Cel zal ontwikkelen tot mannelijke cellen
Bij een mutatie in R: kan het zijn dat de R nog steeds blijft werken → Geen
effect
De mutatie kan ook leiden tot Fertiliteitsproblemen = Voortplantingsorganen
zijn nog niet goed ontwikkelt
Mutatie kan ook meer effect hebben → R werkt maar een klein beetje
Dit leidt tot problemen met de mannelijke ontwikkeling
46 XY = Biologisch een man → Maar door ongevoeligheid van de Androgeen
R wordt er een meisje ontwikkelt (Mannelijk hormoon kan niet
geïnterpreteerd worden)
= Complete Androgen insensitivity syndrome (CAIS)
, PAIS = Partial Androgen Insensitivity Syndrome
De R is deels uitgeschakeld
Mannelijke ontwikkeling is niet volledig
Androgeen R Mutatie in lichaamscellen worden enkel bij Prostaatkanker
terug gevonden
Prostaatkanker is afhankelijk van androgenen om te overleven
Behandeling van Prostaatkanker = Anti-Androgenen → Kankercellen
overleven niet
Bij AR mutatie in het geval van prostaatkanker = Therapie van Anti-
Androgenen werkt niet meer → Overgaan naar andere therapie
Fouten die ontstaan kunnen onafhankelijk of afhankelijk zijn van de DNA
replicatie
Mutaties kunnen ontstaan tijdens het replicatieproces
Ze zijn afhankelijk van de replicatie = Fouten worden gemaakt door DNA
polymerase
Mismatch = Inbouw van foute bouwstenen of base analogen
Het is een foute basenparing door DNA polymerase
Nicleotide- De inbouw van iets wat lijkt op dNTP
analogen De moleculen lijken op nucleotiden maar zijn het niet
Voorbeeld: Bromouracil
Intercallatie = Deleties kunnen ontstaan doordat bepaalde stoffen zich
tussen de basenparen
invoegen
De DNA helix kan niet goed functioneren → DNA
polymerase gaat hierdoor fouten maken
Het is kankerverwekkend
Komt door vlakke aromatische verbindingen
Voorbeeld: Acridine Orange → Zit in sigarettenrook
Slippen = Verlenging of verkorting van repetitieve sequenties
(VNTR’s)
Voorbeeld: (CAG)n: Glutamine code (Het is een veel
voorkomende
herhaling)
