Wat is sociologie?
Socious (metgezel) + logos (studie)
Studie van de samenleving en sociale structuren
Studie naar menselijk handelen en gedrag
Kijkt naar groepen en structuren van mensen
Overkoepelende thema’s zijn ongelijkheid, cohesie en cultuur
C. Wright Mills (1959) maakte het onderscheid tussen personal problems en public
probems. Heel veel dingen waarvan wij denken dat het een persoonlijk probleem is heeft
maatschappelijke componenten, de positie van mensen in een samenleving heeft invloed
op deze problemen.
Sociologen proberen het volgende te begrijpen:
1. Het ontstaan van gedrag vanuit contextuele condities (public problems)
2. Het ontstaan van sociale fenomenen vanuit gedrag van individuen, wat is normaal? En
wat is abnormaal? (bv hoog BMI = obesitas, deze koppeling klopt niet altijd, een hoog BMI
kan ook ontstaan door spiermassa)
Durkheim ‘le suicide’: zelfdoding wordt vaak als een personal problem gezien, Durkheim
liet zien dat er patronen waren in de cijfers van zelfdoding, bv grote verschillen tussen
landen, periodes, mannen en vrouwen etc. Dit illustreert dat het niet alleen een personal
issue is, maar ook maatschappelijk
Hieruit volgt de eerste belangrijke les van de sociologie:
Sociale verschijnselen/ menselijk handelen wordt gezien als contingent (het staat niet
vast, niet door de natuur bepaald), maar niet als arbitrair (willekeurig, er zit wel
regelmaat en patroon in gedrag)
Gedrag had ook anders kunnen zijn (contingent), maar dat maakt het niet willekeurig
(arbitrair)
Probleem van ‘sociale orde’
Menselijk handelen, sociale fenomenen zijn sociaal bepaald, maar hoe is sociale orde
mogelijk? Door:
Rationaliteit?
Dwang?
Emotie/ geloof?
Dit zijn allemaal beweegredenen waarom mensen de sociale regels volgen. Dit geeft ook
de verschillende stromingen binnen de sociologie weer
De ‘founding fathers’ van de sociologie: Durkheim, Marx, Weber
Nog steeds prominent aanwezig in ieder inleidend boek van de sociologie. Sociologie is
ontstaan uit een koloniale context. Dus wees wel kritisch op de informatie die hierbinnen
is ontstaan. Doordat deze 3 keken vanuit de ogen van een witte Westerse man hebben ze
een beperkt perspectief, hun ideeën werden gebruikt om kolonialisme te rechtvaardigen.
Dit heeft ook gezorgd voor de huidige machtsverhoudingen.
Ook sociologische kennis is dus afhankelijk van de sociale context waarin het bestaat
(contingentie).
Welke vragen stellen sociologen?
Beschrijvende vragen, contextualiseren van problemen:
Klopt het? (bv over de scheidslijnen die zijn getrokken)
Is het een nieuw verschijnsel?
Is het overal in dezelfde mate?
Verklarende vragen:
Waarom?
Toepassende vragen
Wat gebeurt er in de toekomst?
Wat zijn mogelijke interventies?
Het stellen/ beantwoorden van deze 3 type vragen past bij de empirische analytische en
kritische taak van sociologen, kritische kanttekeningen maken van bestaande dingen.
,Sociologische verklaringen maken vaak verbindingen tussen verschillende niveaus:
Micro (individuen, niet per se 1 iemand maar algemene patronen)
Macro (sociale context, het collectief, bv overheidsbeleid, wat doet dat met
gedrag?)
Colemans het raamwerk dat helpt om de verbindingen tussen micro en macro
fenomenen te begrijpen
Geeft een verklaring voor de verbindingen tussen het individu en het sociale waarom is
het zo?
Sociale oorzaken individueel handelen (A, B)
Sociale consequenties individueel handelen (C)
Kort: patronen die er zijn hebben altijd onderliggende microniveaus en die moeten we
zien te begrijpen
Micro conditie: nooit over gedrag van individuen, maar de toestand (voorkeuren,
financiële situatie etc.)
Micro consequentie: de handelingen van mensen, het gedrag
A: situationele organisme: of dingen op macroniveau invloed heeft op de situatie waarin
mensen zich bevinden
B: actie formatie mechanisme: volledig individueel, hoe actoren handelen kiezen onder
de beperkingen/ mogelijkheden die ze hebben
C: transformatie mechanisme: hoe de acties van individuen zich vertalen naar sociale
fenomenen/ uitkomst op sociaal gebied (bv ongelijkheid, ontstaan normen etc.)
D: geen naam, het startpunt (hoe sociologen vaak kijken)
Voorbeeld:
De uitspraak dat het gratis maken van de kinderopvang de kansenongelijkheid vergroot
(kijkt via D)
Wat dit betekent via de boot:
A: voor rijke mensen veranderd de conditie, kinderopvang wordt aantrekkelijker, voor
arme mensen veranderd er niks (kregen al tegemoetkoming)
B: ouders met een hoog inkomen gaan meer gebruik maken van (kwalitatief goede)
kinderopvang
C: mensen met een lager inkomen kunnen niet meer terecht bij de kinderopvang omdat
de druk toeneemt (hebben vaak minder kennis en connecties om op tijd hun kind erbij te
hebben) en dus meer ongelijkheid
In werkelijkheid verschilt het per sociologische stroming en traditie op welk pijltje de
nadruk ligt, maar volgens Coleman moet wel geprobeerd worden om naar alle pijlen te
kijken.
Wat is een theoretisch traditie?
Theorie: beschrijft een relatie tussen concepten
Kan gebruikt worden om een verklaring te geven of een voorspelling
Theoretische traditie: stroming/ oriëntatie/ perspectief. Het is een kijk op de samenleving/
het sociale. Hier kunnen meerdere theorieën of denkers onder vallen.
, 1 van de 4 tradities: utilitaristisch individualisme (UI) microniveau
Focus: sociale consequenties individueel handelen (volgt pijl B, C. Micro conditie =
constant = state of nature). Belangrijke aannames:
1. Mensen zijn van nature redelijk/ rationeel nature is dus ook constant
2. Ze streven allemaal dezelfde doelen na (mensen handelen in eigen belang/ geluk
nutsmaximalisatie)
3. Doel = nut = plezier – pijn (plezier > pijn)
Thomas Hobbes (1588-1679) belangrijkste denker
Hij zegt we streven allemaal eigen belang na (state of nature), maar doordat
hulpbronnen schaars zijn krijg je een war of all against all, constante staat van
conflict tussen mensen
Niet de situatie met het meeste plezier (er ontstaat constante angst)
Hierdoor zullen mensen vrijheid opgeven in ruil voor veiligheid in de vorm van
een staat met geweldsmonopolie
Hierdoor is de samenleving een som van individuen, maar dit is geen simpele
som (de staat is een onbedoeld gevolg van individueel handelen)
Rationeel handelende individuen onbedoelde (irrationele) gevolgen op
macroniveau
Hoe zijn samenwerking en collectieve goederen mogelijk?
Een voorbeeld van onbedoelde irrationele gevolgen bij ontstaan segregatie:
Microconditie: men heeft voorkeur van min 1/3 van de buren uit dezelfde groep
Micro consequentie: men verhuist als ze niet bij 1/3 van hun groep wonen
Macro consequentie: er ontstaat onbedoelde extremen segregatie (doordat als 1 buur
verhuist andere ook weer verhuizen omdat de samenstelling veranderd)
Onbedoelde gevolgen van individueel handelen Mattheuseffect
‘Zij die hebben zullen krijgen, zij die niet hebben zal worden afgenomen’
Rijken worden steeds rijker, arme steeds armer (onbedoeld wordt het steeds ongelijker)
Origineel paste hij dit op de wetenschap toe: bekende wetenschappers kregen telkens
vergoeding, status, prijzen etc. Waardoor dezelfde onderzoeken door dezelfde groep
mensen werd gedaan. Beter om dit te verdelen, zo krijgen nieuwe/ jonge wetenschapper
ook een kans.
Waarom gebeurt dat niet? Rationeel handelen eerder geleverd (goed) onderzoek wordt
gezien als een succes signaal (hoeven geen tijd te stoppen om uit te zoeken wie er
kwaliteit levert).
Mattheuseffect kan op veel meer situatie worden toegepast dan alleen de wetenschap
Probleem van collectieve actie: iedereen kan gebruik maken van collectieve goederen,
ook zonder bij te dragen (op individueel niveau niet rationeel om bij te dragen)
Gevangen dilemma geeft het collectieve actieprobleem goed weer beste uitkomst is
altijd zelf niet meedoen
Hoe zijn collectieve goederen dan mogelijk?
Dwang, wetten (belastingsysteem)
Inspelen op het eigen belang van mensen (voordelen voor mensen die wel
bijdragen)
Normen (reputatiesysteem, uitsluiting)
Kritiek op het individualistisch utilitarisme (UI)
Handelen mensen wel altijd volledig rationeel? Bv altruïsme, is dat wel
rationeel? En zo ja is het dan niet meer een geloofskwestie wanneer iets
rationeel is dan een onderbouwing
Vaak zijn er meerdere dingen die gemaximaliseerd kunnen worden, mensen
hebben hier niet de capaciteit voor en gaan daarom vaak voor ‘goed genoeg’,
bv een werkgever, werknemers uitbuiten is het beste voor de winst maar niet
voor de werksfeer. Hoe bepalen mensen welke keuzes ze gaan maken als
verschillende dingen op verschillende manier worden gemeten, kunnen
mensen wel echt een goeie afweging maken?
Socious (metgezel) + logos (studie)
Studie van de samenleving en sociale structuren
Studie naar menselijk handelen en gedrag
Kijkt naar groepen en structuren van mensen
Overkoepelende thema’s zijn ongelijkheid, cohesie en cultuur
C. Wright Mills (1959) maakte het onderscheid tussen personal problems en public
probems. Heel veel dingen waarvan wij denken dat het een persoonlijk probleem is heeft
maatschappelijke componenten, de positie van mensen in een samenleving heeft invloed
op deze problemen.
Sociologen proberen het volgende te begrijpen:
1. Het ontstaan van gedrag vanuit contextuele condities (public problems)
2. Het ontstaan van sociale fenomenen vanuit gedrag van individuen, wat is normaal? En
wat is abnormaal? (bv hoog BMI = obesitas, deze koppeling klopt niet altijd, een hoog BMI
kan ook ontstaan door spiermassa)
Durkheim ‘le suicide’: zelfdoding wordt vaak als een personal problem gezien, Durkheim
liet zien dat er patronen waren in de cijfers van zelfdoding, bv grote verschillen tussen
landen, periodes, mannen en vrouwen etc. Dit illustreert dat het niet alleen een personal
issue is, maar ook maatschappelijk
Hieruit volgt de eerste belangrijke les van de sociologie:
Sociale verschijnselen/ menselijk handelen wordt gezien als contingent (het staat niet
vast, niet door de natuur bepaald), maar niet als arbitrair (willekeurig, er zit wel
regelmaat en patroon in gedrag)
Gedrag had ook anders kunnen zijn (contingent), maar dat maakt het niet willekeurig
(arbitrair)
Probleem van ‘sociale orde’
Menselijk handelen, sociale fenomenen zijn sociaal bepaald, maar hoe is sociale orde
mogelijk? Door:
Rationaliteit?
Dwang?
Emotie/ geloof?
Dit zijn allemaal beweegredenen waarom mensen de sociale regels volgen. Dit geeft ook
de verschillende stromingen binnen de sociologie weer
De ‘founding fathers’ van de sociologie: Durkheim, Marx, Weber
Nog steeds prominent aanwezig in ieder inleidend boek van de sociologie. Sociologie is
ontstaan uit een koloniale context. Dus wees wel kritisch op de informatie die hierbinnen
is ontstaan. Doordat deze 3 keken vanuit de ogen van een witte Westerse man hebben ze
een beperkt perspectief, hun ideeën werden gebruikt om kolonialisme te rechtvaardigen.
Dit heeft ook gezorgd voor de huidige machtsverhoudingen.
Ook sociologische kennis is dus afhankelijk van de sociale context waarin het bestaat
(contingentie).
Welke vragen stellen sociologen?
Beschrijvende vragen, contextualiseren van problemen:
Klopt het? (bv over de scheidslijnen die zijn getrokken)
Is het een nieuw verschijnsel?
Is het overal in dezelfde mate?
Verklarende vragen:
Waarom?
Toepassende vragen
Wat gebeurt er in de toekomst?
Wat zijn mogelijke interventies?
Het stellen/ beantwoorden van deze 3 type vragen past bij de empirische analytische en
kritische taak van sociologen, kritische kanttekeningen maken van bestaande dingen.
,Sociologische verklaringen maken vaak verbindingen tussen verschillende niveaus:
Micro (individuen, niet per se 1 iemand maar algemene patronen)
Macro (sociale context, het collectief, bv overheidsbeleid, wat doet dat met
gedrag?)
Colemans het raamwerk dat helpt om de verbindingen tussen micro en macro
fenomenen te begrijpen
Geeft een verklaring voor de verbindingen tussen het individu en het sociale waarom is
het zo?
Sociale oorzaken individueel handelen (A, B)
Sociale consequenties individueel handelen (C)
Kort: patronen die er zijn hebben altijd onderliggende microniveaus en die moeten we
zien te begrijpen
Micro conditie: nooit over gedrag van individuen, maar de toestand (voorkeuren,
financiële situatie etc.)
Micro consequentie: de handelingen van mensen, het gedrag
A: situationele organisme: of dingen op macroniveau invloed heeft op de situatie waarin
mensen zich bevinden
B: actie formatie mechanisme: volledig individueel, hoe actoren handelen kiezen onder
de beperkingen/ mogelijkheden die ze hebben
C: transformatie mechanisme: hoe de acties van individuen zich vertalen naar sociale
fenomenen/ uitkomst op sociaal gebied (bv ongelijkheid, ontstaan normen etc.)
D: geen naam, het startpunt (hoe sociologen vaak kijken)
Voorbeeld:
De uitspraak dat het gratis maken van de kinderopvang de kansenongelijkheid vergroot
(kijkt via D)
Wat dit betekent via de boot:
A: voor rijke mensen veranderd de conditie, kinderopvang wordt aantrekkelijker, voor
arme mensen veranderd er niks (kregen al tegemoetkoming)
B: ouders met een hoog inkomen gaan meer gebruik maken van (kwalitatief goede)
kinderopvang
C: mensen met een lager inkomen kunnen niet meer terecht bij de kinderopvang omdat
de druk toeneemt (hebben vaak minder kennis en connecties om op tijd hun kind erbij te
hebben) en dus meer ongelijkheid
In werkelijkheid verschilt het per sociologische stroming en traditie op welk pijltje de
nadruk ligt, maar volgens Coleman moet wel geprobeerd worden om naar alle pijlen te
kijken.
Wat is een theoretisch traditie?
Theorie: beschrijft een relatie tussen concepten
Kan gebruikt worden om een verklaring te geven of een voorspelling
Theoretische traditie: stroming/ oriëntatie/ perspectief. Het is een kijk op de samenleving/
het sociale. Hier kunnen meerdere theorieën of denkers onder vallen.
, 1 van de 4 tradities: utilitaristisch individualisme (UI) microniveau
Focus: sociale consequenties individueel handelen (volgt pijl B, C. Micro conditie =
constant = state of nature). Belangrijke aannames:
1. Mensen zijn van nature redelijk/ rationeel nature is dus ook constant
2. Ze streven allemaal dezelfde doelen na (mensen handelen in eigen belang/ geluk
nutsmaximalisatie)
3. Doel = nut = plezier – pijn (plezier > pijn)
Thomas Hobbes (1588-1679) belangrijkste denker
Hij zegt we streven allemaal eigen belang na (state of nature), maar doordat
hulpbronnen schaars zijn krijg je een war of all against all, constante staat van
conflict tussen mensen
Niet de situatie met het meeste plezier (er ontstaat constante angst)
Hierdoor zullen mensen vrijheid opgeven in ruil voor veiligheid in de vorm van
een staat met geweldsmonopolie
Hierdoor is de samenleving een som van individuen, maar dit is geen simpele
som (de staat is een onbedoeld gevolg van individueel handelen)
Rationeel handelende individuen onbedoelde (irrationele) gevolgen op
macroniveau
Hoe zijn samenwerking en collectieve goederen mogelijk?
Een voorbeeld van onbedoelde irrationele gevolgen bij ontstaan segregatie:
Microconditie: men heeft voorkeur van min 1/3 van de buren uit dezelfde groep
Micro consequentie: men verhuist als ze niet bij 1/3 van hun groep wonen
Macro consequentie: er ontstaat onbedoelde extremen segregatie (doordat als 1 buur
verhuist andere ook weer verhuizen omdat de samenstelling veranderd)
Onbedoelde gevolgen van individueel handelen Mattheuseffect
‘Zij die hebben zullen krijgen, zij die niet hebben zal worden afgenomen’
Rijken worden steeds rijker, arme steeds armer (onbedoeld wordt het steeds ongelijker)
Origineel paste hij dit op de wetenschap toe: bekende wetenschappers kregen telkens
vergoeding, status, prijzen etc. Waardoor dezelfde onderzoeken door dezelfde groep
mensen werd gedaan. Beter om dit te verdelen, zo krijgen nieuwe/ jonge wetenschapper
ook een kans.
Waarom gebeurt dat niet? Rationeel handelen eerder geleverd (goed) onderzoek wordt
gezien als een succes signaal (hoeven geen tijd te stoppen om uit te zoeken wie er
kwaliteit levert).
Mattheuseffect kan op veel meer situatie worden toegepast dan alleen de wetenschap
Probleem van collectieve actie: iedereen kan gebruik maken van collectieve goederen,
ook zonder bij te dragen (op individueel niveau niet rationeel om bij te dragen)
Gevangen dilemma geeft het collectieve actieprobleem goed weer beste uitkomst is
altijd zelf niet meedoen
Hoe zijn collectieve goederen dan mogelijk?
Dwang, wetten (belastingsysteem)
Inspelen op het eigen belang van mensen (voordelen voor mensen die wel
bijdragen)
Normen (reputatiesysteem, uitsluiting)
Kritiek op het individualistisch utilitarisme (UI)
Handelen mensen wel altijd volledig rationeel? Bv altruïsme, is dat wel
rationeel? En zo ja is het dan niet meer een geloofskwestie wanneer iets
rationeel is dan een onderbouwing
Vaak zijn er meerdere dingen die gemaximaliseerd kunnen worden, mensen
hebben hier niet de capaciteit voor en gaan daarom vaak voor ‘goed genoeg’,
bv een werkgever, werknemers uitbuiten is het beste voor de winst maar niet
voor de werksfeer. Hoe bepalen mensen welke keuzes ze gaan maken als
verschillende dingen op verschillende manier worden gemeten, kunnen
mensen wel echt een goeie afweging maken?
