KWALITATIEVE ONDERZOEKSMETHODEN
INHOUDSOPGAVE
Les 1: inleiding - welkom ......................................................................................................................6
Doelstelingen ...................................................................................................................................6
Lesmateriaal ....................................................................................................................................6
Examen ...........................................................................................................................................6
Planning ..........................................................................................................................................7
Les 2: kwalitatief onderzoek & paradigmas - Wat is kwalitatief onderzoek? ..............................................7
Vandaag…........................................................................................................................................7
Wat zijn stereotiepe kenmerken van kwalitatief onderzoek? ...............................................................7
Wat is kwalitatief onderzoek? ........................................................................................................7
subjectief .....................................................................................................................................8
soft ..............................................................................................................................................8
N=1 ..............................................................................................................................................9
Geen cijfers ..................................................................................................................................9
Wat is kwalitatief onderzoek dan wel? .............................................................................................9
Academici verschillen van mening over........................................................................................... 10
Waarom epistemologie en ontologie? ........................................................................................... 10
Directional Dependence Model (Hay 2002) ................................................................................... 11
Positivisme vs. interpretivisme = 2 uitersten ..................................................................................... 11
Nieuwe paradigmas ........................................................................................................................ 13
De Ontdekking van Grounded Theory ............................................................................................... 15
Wat is kwalitatief onderzoek? .......................................................................................................... 15
Waarom kwalitatief onderzoek? ...................................................................................................... 15
Samenvatting ................................................................................................................................. 15
Les 3: onderzoeksontwerp I - probleemstelling en onderzoeksvraag ..................................................... 16
Vorige keer… .................................................................................................................................. 16
Vandaag…...................................................................................................................................... 16
Wat is een onderzoeksontwerp? ...................................................................................................... 16
Wat is een Onderzoeksontwerp ................................................................................................... 17
Hoe kom je tot een onderzoeksdoel voor kwalitatief onderzoek? ....................................................... 17
4 types onderzoek .......................................................................................................................... 17
Hoe gebruiken we de literatuur in kwalitatief onderzoek? ................................................................. 18
De literatuurstudie als ‘status quastionis’ .................................................................................... 18
De literatuurstudie als conversatie .............................................................................................. 19
1
, Wat is een theorie? ........................................................................................................................ 19
Hoe gebruiken we theorieën in kwalitatief onderzoek? ...................................................................... 19
Deductief en inductief onderzoek ................................................................................................ 19
Abductief onderzoek ...................................................................................................................... 20
Theorie en kennis?.......................................................................................................................... 20
Wat is een goede onderzoeksvraag? - Wat soort onderzoeksvraag is geschikt voor kwalitatief
onderzoek? .................................................................................................................................... 21
Wat is geen goede onderzoeksvraag? ........................................................................................... 21
De zoektocht naar een onderzoeksvraag ...................................................................................... 21
Mee te nemen… ............................................................................................................................. 22
Les 4: onderzoeksontwerp II – operationalisering en methode .............................................................. 23
Vorige keer… .................................................................................................................................. 23
Vandaag…...................................................................................................................................... 23
Operationeel en methodologisch kader (1)....................................................................................... 23
Operationeel en methodologisch kader (2)....................................................................................... 24
Hoe kan je een theorie en concepten operationaliseren voor kwalitatief onderzoek .......................... 24
Oefening: operationalisering – wat is er fout met de onderzoeksvragen .............................................. 25
Welke soorten analyse kan je doen binnen kwalitatief onderzoek? = HOE .......................................... 26
‘grondvormen’ van onderzoek = 1 ................................................................................................. 26
‘grondvormen’ van onderzoek = 2 ................................................................................................. 26
‘grondvormen’ van onderzoek = 3 ................................................................................................. 26
‘grondvormen’ van onderzoek = 4 ................................................................................................. 27
Wat is een “case(studie)”? .......................................................................................................... 27
Hoe selecteer je cases in kwalitatief onderzoek? [wie en wanneer?] .................................................. 27
De steekproef of case-selectie (1) ................................................................................................ 27
Mill’s Method of agreement and difference (1) zie einde notities .................................................... 28
De steekproef of case-selectie ........................................................................................................ 31
Oefening: grondvorm en steekproef ................................................................................................. 31
Mee te nemen… ............................................................................................................................. 31
les 5: dataverzameling I - interviews en focusgroepen .......................................................................... 32
Algemene info ................................................................................................................................ 32
Vorige keer… .................................................................................................................................. 32
Vorige keer - Oefening: grondvorm en steekproef ............................................................................. 32
Vandaag…...................................................................................................................................... 32
Welke Soorten data beschikbaar/ kan je gebruiken voor kwalitatief onderzoek…................................ 33
Hoe verzamel je kwalitatief data? .................................................................................................... 33
Wat is een interview ........................................................................................................................ 33
2
, Het interview .............................................................................................................................. 33
Waarom (niet) interviewen? ......................................................................................................... 34
Stappenplan voor interviews ........................................................................................................... 34
Inhoudelijke voorbereiding .......................................................................................................... 34
Praktische voorbereiding ............................................................................................................. 35
Tijdens het interview ................................................................................................................... 35
Na het interview .......................................................................................................................... 35
Wat is een focusgroep?................................................................................................................... 36
focusgroepen ............................................................................................................................. 36
Oefening: het kwalitatieve interview ................................................................................................ 36
Mee te nemen… ............................................................................................................................. 36
les 6: Dataverzameling II - veldonderzoek en mixed-methods ............................................................... 37
Vorige keer… .................................................................................................................................. 37
Vandaag…...................................................................................................................................... 37
Wat is veldonderzoek? .................................................................................................................... 37
veldonderzoek en ‘participerende observatie’ .............................................................................. 37
oefening : participerende observatie ................................................................................................ 40
Welke andere databronnen zijn er nog? ........................................................................................... 40
Andere databronnen ................................................................................................................... 40
Vragen over bronnen ................................................................................................................... 40
Hoe en waarom combineer je verschillende soorten data? – mixed methods ................................... 41
Gemengde databronnen en ‘mixed methods’ ............................................................................... 41
Conclusie: kwalitatieve dataverzameling ......................................................................................... 41
Mee te nemen… ............................................................................................................................. 41
les 7: data-analyse I – casestudies en etnografie.................................................................................. 43
Vorige keer ..................................................................................................................................... 43
Vandaag…...................................................................................................................................... 43
Deel I: analyseren ........................................................................................................................... 43
Waarom analyseren? .................................................................................................................. 43
Wat is analyseren? ...................................................................................................................... 44
Deel II: casestudie / geval studie ..................................................................................................... 44
Wat is een “case(studie)? ............................................................................................................ 44
Waarom een casestudie? ............................................................................................................ 44
Casestudie als koepelterm? ........................................................................................................ 45
Oefening: welke grondvormen worden gebruikt? .............................................................................. 46
Deel III: etnografie .......................................................................................................................... 46
Wat is een etnografie? ................................................................................................................. 46
3
, Veldnota’s en thick description .................................................................................................... 46
Etnografie en theorie? ..................................................................................................................... 47
Thick description ........................................................................................................................ 48
Mee te nemen… ............................................................................................................................. 49
Les 8: dataanalyse II - inhoudsanalyse ................................................................................................ 50
Vorige keer ..................................................................................................................................... 50
Vandaag…...................................................................................................................................... 50
Wat is een inhoudsanalyse ............................................................................................................. 50
Inductie vs. deductie – inhoudsanalyse ........................................................................................... 50
Oefening: welke aanpak zouden jullie kiezen? .................................................................................. 51
artikel katja biedenkopf .................................................................................................................. 51
Coderen: wat en hoe? ..................................................................................................................... 51
Open, axiaal en selectief coderen ................................................................................................ 52
Open coderen............................................................................................................................. 52
Axiaal coderen ............................................................................................................................ 52
Selectief coderen ........................................................................................................................ 52
Oefening: hoe zou jij coderen? ........................................................................................................ 53
Wat is discoursanalyse? - Wat is narratieve analyse? ....................................................................... 53
discoursanalyse ......................................................................................................................... 53
Narratieve analyse ...................................................................................................................... 54
Mee te nemen… ............................................................................................................................. 54
les 9: Data-analyse III - causaliteit, process tracing en QCA.................................................................. 55
Vorige keer… .................................................................................................................................. 55
Vandaag…...................................................................................................................................... 55
Wanneer kunnen (kwalitatieve) onderzoekers een causale claim hard maken? .................................. 55
Recap: types onderzoek .................................................................................................................. 56
Recap: paradigma’s........................................................................................................................ 56
Het mechanistisch bewijs ........................................................................................................... 56
Het variantiebewijs ..................................................................................................................... 57
Noodzakelijke en voldoende voorwaarden.................................................................................... 57
Slechts één causaal verband ....................................................................................................... 57
Process-tracing .............................................................................................................................. 58
Wat is process tracing? ............................................................................................................... 58
Is elke stap een noodzakelijke of voldoende voorwaarde? ................................................................. 58
Wat is process tracing? ............................................................................................................... 58
Een goed causaal mechanisme voor PT ........................................................................................ 59
Wat is een vergelijkende casestudie? .............................................................................................. 60
4
INHOUDSOPGAVE
Les 1: inleiding - welkom ......................................................................................................................6
Doelstelingen ...................................................................................................................................6
Lesmateriaal ....................................................................................................................................6
Examen ...........................................................................................................................................6
Planning ..........................................................................................................................................7
Les 2: kwalitatief onderzoek & paradigmas - Wat is kwalitatief onderzoek? ..............................................7
Vandaag…........................................................................................................................................7
Wat zijn stereotiepe kenmerken van kwalitatief onderzoek? ...............................................................7
Wat is kwalitatief onderzoek? ........................................................................................................7
subjectief .....................................................................................................................................8
soft ..............................................................................................................................................8
N=1 ..............................................................................................................................................9
Geen cijfers ..................................................................................................................................9
Wat is kwalitatief onderzoek dan wel? .............................................................................................9
Academici verschillen van mening over........................................................................................... 10
Waarom epistemologie en ontologie? ........................................................................................... 10
Directional Dependence Model (Hay 2002) ................................................................................... 11
Positivisme vs. interpretivisme = 2 uitersten ..................................................................................... 11
Nieuwe paradigmas ........................................................................................................................ 13
De Ontdekking van Grounded Theory ............................................................................................... 15
Wat is kwalitatief onderzoek? .......................................................................................................... 15
Waarom kwalitatief onderzoek? ...................................................................................................... 15
Samenvatting ................................................................................................................................. 15
Les 3: onderzoeksontwerp I - probleemstelling en onderzoeksvraag ..................................................... 16
Vorige keer… .................................................................................................................................. 16
Vandaag…...................................................................................................................................... 16
Wat is een onderzoeksontwerp? ...................................................................................................... 16
Wat is een Onderzoeksontwerp ................................................................................................... 17
Hoe kom je tot een onderzoeksdoel voor kwalitatief onderzoek? ....................................................... 17
4 types onderzoek .......................................................................................................................... 17
Hoe gebruiken we de literatuur in kwalitatief onderzoek? ................................................................. 18
De literatuurstudie als ‘status quastionis’ .................................................................................... 18
De literatuurstudie als conversatie .............................................................................................. 19
1
, Wat is een theorie? ........................................................................................................................ 19
Hoe gebruiken we theorieën in kwalitatief onderzoek? ...................................................................... 19
Deductief en inductief onderzoek ................................................................................................ 19
Abductief onderzoek ...................................................................................................................... 20
Theorie en kennis?.......................................................................................................................... 20
Wat is een goede onderzoeksvraag? - Wat soort onderzoeksvraag is geschikt voor kwalitatief
onderzoek? .................................................................................................................................... 21
Wat is geen goede onderzoeksvraag? ........................................................................................... 21
De zoektocht naar een onderzoeksvraag ...................................................................................... 21
Mee te nemen… ............................................................................................................................. 22
Les 4: onderzoeksontwerp II – operationalisering en methode .............................................................. 23
Vorige keer… .................................................................................................................................. 23
Vandaag…...................................................................................................................................... 23
Operationeel en methodologisch kader (1)....................................................................................... 23
Operationeel en methodologisch kader (2)....................................................................................... 24
Hoe kan je een theorie en concepten operationaliseren voor kwalitatief onderzoek .......................... 24
Oefening: operationalisering – wat is er fout met de onderzoeksvragen .............................................. 25
Welke soorten analyse kan je doen binnen kwalitatief onderzoek? = HOE .......................................... 26
‘grondvormen’ van onderzoek = 1 ................................................................................................. 26
‘grondvormen’ van onderzoek = 2 ................................................................................................. 26
‘grondvormen’ van onderzoek = 3 ................................................................................................. 26
‘grondvormen’ van onderzoek = 4 ................................................................................................. 27
Wat is een “case(studie)”? .......................................................................................................... 27
Hoe selecteer je cases in kwalitatief onderzoek? [wie en wanneer?] .................................................. 27
De steekproef of case-selectie (1) ................................................................................................ 27
Mill’s Method of agreement and difference (1) zie einde notities .................................................... 28
De steekproef of case-selectie ........................................................................................................ 31
Oefening: grondvorm en steekproef ................................................................................................. 31
Mee te nemen… ............................................................................................................................. 31
les 5: dataverzameling I - interviews en focusgroepen .......................................................................... 32
Algemene info ................................................................................................................................ 32
Vorige keer… .................................................................................................................................. 32
Vorige keer - Oefening: grondvorm en steekproef ............................................................................. 32
Vandaag…...................................................................................................................................... 32
Welke Soorten data beschikbaar/ kan je gebruiken voor kwalitatief onderzoek…................................ 33
Hoe verzamel je kwalitatief data? .................................................................................................... 33
Wat is een interview ........................................................................................................................ 33
2
, Het interview .............................................................................................................................. 33
Waarom (niet) interviewen? ......................................................................................................... 34
Stappenplan voor interviews ........................................................................................................... 34
Inhoudelijke voorbereiding .......................................................................................................... 34
Praktische voorbereiding ............................................................................................................. 35
Tijdens het interview ................................................................................................................... 35
Na het interview .......................................................................................................................... 35
Wat is een focusgroep?................................................................................................................... 36
focusgroepen ............................................................................................................................. 36
Oefening: het kwalitatieve interview ................................................................................................ 36
Mee te nemen… ............................................................................................................................. 36
les 6: Dataverzameling II - veldonderzoek en mixed-methods ............................................................... 37
Vorige keer… .................................................................................................................................. 37
Vandaag…...................................................................................................................................... 37
Wat is veldonderzoek? .................................................................................................................... 37
veldonderzoek en ‘participerende observatie’ .............................................................................. 37
oefening : participerende observatie ................................................................................................ 40
Welke andere databronnen zijn er nog? ........................................................................................... 40
Andere databronnen ................................................................................................................... 40
Vragen over bronnen ................................................................................................................... 40
Hoe en waarom combineer je verschillende soorten data? – mixed methods ................................... 41
Gemengde databronnen en ‘mixed methods’ ............................................................................... 41
Conclusie: kwalitatieve dataverzameling ......................................................................................... 41
Mee te nemen… ............................................................................................................................. 41
les 7: data-analyse I – casestudies en etnografie.................................................................................. 43
Vorige keer ..................................................................................................................................... 43
Vandaag…...................................................................................................................................... 43
Deel I: analyseren ........................................................................................................................... 43
Waarom analyseren? .................................................................................................................. 43
Wat is analyseren? ...................................................................................................................... 44
Deel II: casestudie / geval studie ..................................................................................................... 44
Wat is een “case(studie)? ............................................................................................................ 44
Waarom een casestudie? ............................................................................................................ 44
Casestudie als koepelterm? ........................................................................................................ 45
Oefening: welke grondvormen worden gebruikt? .............................................................................. 46
Deel III: etnografie .......................................................................................................................... 46
Wat is een etnografie? ................................................................................................................. 46
3
, Veldnota’s en thick description .................................................................................................... 46
Etnografie en theorie? ..................................................................................................................... 47
Thick description ........................................................................................................................ 48
Mee te nemen… ............................................................................................................................. 49
Les 8: dataanalyse II - inhoudsanalyse ................................................................................................ 50
Vorige keer ..................................................................................................................................... 50
Vandaag…...................................................................................................................................... 50
Wat is een inhoudsanalyse ............................................................................................................. 50
Inductie vs. deductie – inhoudsanalyse ........................................................................................... 50
Oefening: welke aanpak zouden jullie kiezen? .................................................................................. 51
artikel katja biedenkopf .................................................................................................................. 51
Coderen: wat en hoe? ..................................................................................................................... 51
Open, axiaal en selectief coderen ................................................................................................ 52
Open coderen............................................................................................................................. 52
Axiaal coderen ............................................................................................................................ 52
Selectief coderen ........................................................................................................................ 52
Oefening: hoe zou jij coderen? ........................................................................................................ 53
Wat is discoursanalyse? - Wat is narratieve analyse? ....................................................................... 53
discoursanalyse ......................................................................................................................... 53
Narratieve analyse ...................................................................................................................... 54
Mee te nemen… ............................................................................................................................. 54
les 9: Data-analyse III - causaliteit, process tracing en QCA.................................................................. 55
Vorige keer… .................................................................................................................................. 55
Vandaag…...................................................................................................................................... 55
Wanneer kunnen (kwalitatieve) onderzoekers een causale claim hard maken? .................................. 55
Recap: types onderzoek .................................................................................................................. 56
Recap: paradigma’s........................................................................................................................ 56
Het mechanistisch bewijs ........................................................................................................... 56
Het variantiebewijs ..................................................................................................................... 57
Noodzakelijke en voldoende voorwaarden.................................................................................... 57
Slechts één causaal verband ....................................................................................................... 57
Process-tracing .............................................................................................................................. 58
Wat is process tracing? ............................................................................................................... 58
Is elke stap een noodzakelijke of voldoende voorwaarde? ................................................................. 58
Wat is process tracing? ............................................................................................................... 58
Een goed causaal mechanisme voor PT ........................................................................................ 59
Wat is een vergelijkende casestudie? .............................................................................................. 60
4
