2025 -
2026
Gedragsneuro-
wetenschappen
AN INTRODUCTION TO BRAIN AND BEHAVIOR
STERRE ROBBERECHTS
,Gedragsneurowetenschappen – Sterre Robberechts
1
, Gedragsneurowetenschappen – Sterre Robberechts
Inleiding - Waarom hersenen en gedrag bestuderen?
Binnen het vak gedragsneurowetenschappen gaan we de werking van de hersenen onderzoeken met de
focus op de samenwerking tussen de hersenen en ons gedrag
Hoe de hersenen gedrag produceren is een van dé grote wetenschappelijke vragen
• Ons eigen bewustzijn, waar komt dat vandaan, we gaan ontrafelen wie we zijn
Hersenen zijn een v/d meest complexe organen op aarde en worden bij vele diersoorten aangetroffen
• Verschillen tussen deze diersoorten in kaart brengen
Een groeiende lijst van gedragsstoornissen kan verklaard en behandeld worden naarmate onze kennis
van de hersenen toeneemt
• Klinisch gezien → dyslexie, autisme, dyscalculie
Ivan Pavlov zag conditionering als toegang tot het bewustzijn → Pavlov raakte gefascineerd door een
vreemd fenomeen bij zijn honden
• Ze begonnen al speeksel aan te maken nog vóór ze voedsel zagen of kregen. Er moest dus iets in
de hersenen gebeuren dat deze reactie voorafging.
Hij wilde het menselijk bewustzijn ontrafelen en deze automatische speekselreactie leek een basis te
bieden op hoe de hersenen prikkels verwerken
• Toen Pavlov de relevante zenuwbanen bij honden doorknipte, stopte de speekselproductie
volledig. Dit was voor hem het bewijs dat de reactie via de hersenen verliep en dus niet puur
reflexmatig vanuit de mond of maag kwam.
Pavlov koppelde dit aan het associationisme → het idee dat het bewustzijn werkt via associaties in
plaats van rationele redereringen
• David Hume had eerder al gesteld dat associaties de kern vormen van ons bewustzijn
• Pavlov zag in zijn experimenten een empirische bevestiging van dat filosofische idee
Pavlov was ervan overtuigd dat hij hiermee een wetenschappelijk venster op het bewustzijn had
geopend. Voor het eerst kon iemand cijfermatig en experimenteel iets zeggen over processen die tot
dan toe vooral filosofisch waren beschreven.
1. De Kernvraag
“Hoe zijn de hersenen georganiseerd om gedrag te produceren?”
De hele cursus gaat dienen om deze kernvraag te beantwoorden. We willen de organisatie van de
hersenen in kaart brengen maar met oog op het functionele van ons gedrag
Deze vraag kan vanuit drie benadering benaderd worden
• Hoe zijn hersenen en gedrag geëvolueerd in verschillende diersoorten
o Kijken naar de evolutie van mensen en andere diersoorten
o Observeren welk gedrag verschillende dieren vertonen en dit vergelijken met ons eigen
gedrag.
o Onderzoeken welke hersenstructuren leiden tot welke vormen van gedrag.
o Vanuit dit alles een vergelijkend perspectief ontwikkelen om beter te begrijpen hoe gedrag
en cognitie ontstaan.
2
, Gedragsneurowetenschappen – Sterre Robberechts
• Hoe verandert gedrag in mensen met hersenschade of andere dysfuncties van de hersenen?
o Hersenschade via trauma, een auto-ongeval
o De hersenwerking van deze mensen vergelijken met die van “normale” mensen
• Hoe zijn de hersenen gerelateerd aan gedrag in “normale” mensen?
o Via EEG en MRI scans
2. Deelvragen / bijvragen
Hoe herkennen onze hersenen muziek? Hoe werkt botox? Hoe kunnen we het brein in actie zien?
Hoe werkt rilatine? Hoe werkt Viagra? Wat is het locked-in syndroom?
Kunnen we psychotherapie versterken door het brein te manipuleren? Hoe zijn ♂ en ♀ verschillend?
Kunnen dieren denken / voelen? → in Zwitserland is het verboden om kreeften levend te koken. Na
onderzoek bij kreeften stelde men vast dat …
• Kreeften weg vluchten van pijnprikkels
• Nadien deze plekken gaan vermijden
• Er komen dezelfde chemische moleculen vrij op die momenten als bij mensen als zij pijn ervaren
Op basis van de werking van de hersenen en het gedrag van de kreeften heeft men in Zwitserland deze
wet ingevoerd
3. Hersenen en gedrag – de wisselwerking
Definitie van de hersenen = zenuwstelstel dat zich in de schedel bevindt, bestaande uit …
• Het centraal zenuwstelsel
o Zenuwstelsel in de schedel + zenuwstelsel in ruggenmerg
• Het perifeer zenuwstelsel
o Somatisch zenuwstelsel = de tastzin en het aansturen van de spieren
o Autonoom zenuwstelsel = de werking van de klieren en belangrijke lichaamsfuncties
▪ Deze lichaamsfuncties zijn volledig afgeschermd van ons bewustzijn. Ze kunnen
niet aan bewuste controle worden overgelaten omdat dat ons overleven in gevaar
zou brengen.
• Zelfs wanneer we buiten bewustzijn zijn, bijvoorbeeld tijdens het slapen,
blijven deze processen perfect functioneren.
▪ Ze vormen de motor van ons lichaam, fundamenteler en crucialer dan het
bewustzijn zelf.
3
2026
Gedragsneuro-
wetenschappen
AN INTRODUCTION TO BRAIN AND BEHAVIOR
STERRE ROBBERECHTS
,Gedragsneurowetenschappen – Sterre Robberechts
1
, Gedragsneurowetenschappen – Sterre Robberechts
Inleiding - Waarom hersenen en gedrag bestuderen?
Binnen het vak gedragsneurowetenschappen gaan we de werking van de hersenen onderzoeken met de
focus op de samenwerking tussen de hersenen en ons gedrag
Hoe de hersenen gedrag produceren is een van dé grote wetenschappelijke vragen
• Ons eigen bewustzijn, waar komt dat vandaan, we gaan ontrafelen wie we zijn
Hersenen zijn een v/d meest complexe organen op aarde en worden bij vele diersoorten aangetroffen
• Verschillen tussen deze diersoorten in kaart brengen
Een groeiende lijst van gedragsstoornissen kan verklaard en behandeld worden naarmate onze kennis
van de hersenen toeneemt
• Klinisch gezien → dyslexie, autisme, dyscalculie
Ivan Pavlov zag conditionering als toegang tot het bewustzijn → Pavlov raakte gefascineerd door een
vreemd fenomeen bij zijn honden
• Ze begonnen al speeksel aan te maken nog vóór ze voedsel zagen of kregen. Er moest dus iets in
de hersenen gebeuren dat deze reactie voorafging.
Hij wilde het menselijk bewustzijn ontrafelen en deze automatische speekselreactie leek een basis te
bieden op hoe de hersenen prikkels verwerken
• Toen Pavlov de relevante zenuwbanen bij honden doorknipte, stopte de speekselproductie
volledig. Dit was voor hem het bewijs dat de reactie via de hersenen verliep en dus niet puur
reflexmatig vanuit de mond of maag kwam.
Pavlov koppelde dit aan het associationisme → het idee dat het bewustzijn werkt via associaties in
plaats van rationele redereringen
• David Hume had eerder al gesteld dat associaties de kern vormen van ons bewustzijn
• Pavlov zag in zijn experimenten een empirische bevestiging van dat filosofische idee
Pavlov was ervan overtuigd dat hij hiermee een wetenschappelijk venster op het bewustzijn had
geopend. Voor het eerst kon iemand cijfermatig en experimenteel iets zeggen over processen die tot
dan toe vooral filosofisch waren beschreven.
1. De Kernvraag
“Hoe zijn de hersenen georganiseerd om gedrag te produceren?”
De hele cursus gaat dienen om deze kernvraag te beantwoorden. We willen de organisatie van de
hersenen in kaart brengen maar met oog op het functionele van ons gedrag
Deze vraag kan vanuit drie benadering benaderd worden
• Hoe zijn hersenen en gedrag geëvolueerd in verschillende diersoorten
o Kijken naar de evolutie van mensen en andere diersoorten
o Observeren welk gedrag verschillende dieren vertonen en dit vergelijken met ons eigen
gedrag.
o Onderzoeken welke hersenstructuren leiden tot welke vormen van gedrag.
o Vanuit dit alles een vergelijkend perspectief ontwikkelen om beter te begrijpen hoe gedrag
en cognitie ontstaan.
2
, Gedragsneurowetenschappen – Sterre Robberechts
• Hoe verandert gedrag in mensen met hersenschade of andere dysfuncties van de hersenen?
o Hersenschade via trauma, een auto-ongeval
o De hersenwerking van deze mensen vergelijken met die van “normale” mensen
• Hoe zijn de hersenen gerelateerd aan gedrag in “normale” mensen?
o Via EEG en MRI scans
2. Deelvragen / bijvragen
Hoe herkennen onze hersenen muziek? Hoe werkt botox? Hoe kunnen we het brein in actie zien?
Hoe werkt rilatine? Hoe werkt Viagra? Wat is het locked-in syndroom?
Kunnen we psychotherapie versterken door het brein te manipuleren? Hoe zijn ♂ en ♀ verschillend?
Kunnen dieren denken / voelen? → in Zwitserland is het verboden om kreeften levend te koken. Na
onderzoek bij kreeften stelde men vast dat …
• Kreeften weg vluchten van pijnprikkels
• Nadien deze plekken gaan vermijden
• Er komen dezelfde chemische moleculen vrij op die momenten als bij mensen als zij pijn ervaren
Op basis van de werking van de hersenen en het gedrag van de kreeften heeft men in Zwitserland deze
wet ingevoerd
3. Hersenen en gedrag – de wisselwerking
Definitie van de hersenen = zenuwstelstel dat zich in de schedel bevindt, bestaande uit …
• Het centraal zenuwstelsel
o Zenuwstelsel in de schedel + zenuwstelsel in ruggenmerg
• Het perifeer zenuwstelsel
o Somatisch zenuwstelsel = de tastzin en het aansturen van de spieren
o Autonoom zenuwstelsel = de werking van de klieren en belangrijke lichaamsfuncties
▪ Deze lichaamsfuncties zijn volledig afgeschermd van ons bewustzijn. Ze kunnen
niet aan bewuste controle worden overgelaten omdat dat ons overleven in gevaar
zou brengen.
• Zelfs wanneer we buiten bewustzijn zijn, bijvoorbeeld tijdens het slapen,
blijven deze processen perfect functioneren.
▪ Ze vormen de motor van ons lichaam, fundamenteler en crucialer dan het
bewustzijn zelf.
3
