VOLKENRECHT BRONNEN EXAMEN
Inhoudsopgave
KEY CASES – IN BOEK........................................................................................................ 3
C1 – SS LOTUS (FRANCE V TURKEY) 1927, PCIJ............................................................................................ 3
C2 – REPERATIONS FOR INJURIESS SUFFERED IN THE SERVICE OF THE UNITED NATIONS, ADVISORY OPINION (1949) ICJ
.............................................................................................................................................................. 3
C3 – UNITED STATES DIPLOMATIC AND CONSULAR STAFF IN TEHRAN (UNITED STATES V IRAN) 1980, ICJ.................3
C4 – MILITARY AND PARAMILITARY ACTIVITIES IN AND AGAINST NICARAGUA (NICARAGUA V US) MERITS (1986) ICJ.....4
C5 – RAINBOW WARRIOR (NEW ZEALAND V FRANCE) COURT OF ARBITRATION,1990.............................................5
C6 – CASE CONCERNING QUESTIONS OF INTERPRATATION AND APPLICATION OF 1971 MONTREAL CONVENTION ARRISING
FROM ACCIDENT AT LOCKERBIE (1992).......................................................................................................... 5
C7 – LEGALITY OF THE USE BY A STATE OF NUCLEAR WEAPONS IN ARMED CONFLICT (1996) ICJ..............................6
C8 – GABCIKOVO-NAGYMAROS PROJECT (HUNGARY V SLOVAKIA) 1997, ICJ.........................................................6
C10 – UNITED STATES – MEASURES AFFECTING THE CROSS BORDER SUPPLY OF GAMBLING AND BETTING SERVICES
(2005) WTO APPELLATE BODY................................................................................................................... 7
C11 – ARMED ACTIVITIES ON THE TERRITORY OF THE CONGO (REPUBLIC OF CONGO V RWANDA), JURISDICTION AND
ADMISSIBILITY (2006) ICJ........................................................................................................................... 7
C12 – APLLICATION OF THE CONVENTION ON THE PREVENTION AND PUNISHMENT OF THE CRIME OF GENOCIDE (BOSNIA
AND HERZEGOVINA V SERBIA AND MONTENEGRO) 2007, ICJ.............................................................................7
C13 – PULP MILLS ON THE RIVER URUGUAY (ARGENTINA V URUGUAY) 2010, ICJ.................................................8
C14 – ACCORDANCE WITH INTERNATIONAL LAW OF THE UNILATERAL DECLARATION OF INDEPENDENCE IN RESPECT OF
KOSOVO, ADVISORY OPINION (2010) ICJ....................................................................................................... 8
C15 – "OBLIGATION TO PROSECUTE OR EXTRADITE" (BELGIUM V. SENEGAL) 2012, ICJ.........................................9
C16 – HASSAN V UK, EU COURT OF HUMAN RIGHTS (2014), EHRM.................................................................9
C17 – CERTAIN ACTIVITIES CARRIED OUT BY NICARAGUA IN THE BORDER AREA (COSTA RICA V NICARAGUA),
COMPENSATION, (2018) ICJ...................................................................................................................... 10
C18 – LEGAL CONSEQUENCES OF THE SEPARATION OF CHAGOS ARCHIPELAGO FROM MAURITIUS IN 1965, ADVISORY
OPINION (2019) ICJ................................................................................................................................ 10
C19 – INTERNATIONAL COURT OF JUSTICE, LEGAL CONCEQUENCES ARISING FROM THE POLICIES AND PRACTICES OF
ISRAEL IN THE OCCUPIED PALESTINIAN TERRITORY, INCLUDING EAST JERUSALEM (2024) ICJ..................................10
KEY CASES – NIET IN BOEK.............................................................................................. 12
TRAIL SMELTER (UNITED STATES V CANADA) 1938/1941..............................................................................12
LEGALITY OF THE TREAT OR USE OF NUCLEAR WEAPONS IN TIMES OF ARMED CONFLICT, ADVISORY OPINION (1996) ICJ
............................................................................................................................................................ 12
KADI V COUNCIL AND COMMISSION (2005).................................................................................................. 13
KADI AND AL BARAKAAT INTERNATIONAL FOUNDATIONS V COUNCIL & COMMISSION (2008)..................................13
VELASQUEZ RODRIGUEZ, INTER-AMERICAN COURT (1988)..............................................................................14
ALLEGATIONS OF GENOCIDE UNDER THE CONVENTION ON THE PREVENTION AND PUNISHMENT OF THE CRIME OF
AGRESSION (UKRAINE V RUSSIA) 2022, ICJ.................................................................................................. 14
APLLICATION OF THE CONVENTION ON THE PREVENTION AND PUNISHMENT OF THE CRIME OF GENOCIDE (THE GAMBIA V
MYANMAR) 2022, ICJ.............................................................................................................................. 14
ARREST WARRANT OF 11 APRIL 2000 (CONGO V BELGIUM) JUDGEMENT AND SEPERATE OPINIONS (2002) ICJ........15
BARCELONA TRACTION, LIGHT AND POWER CO (BELGIUM V SPAIN) 1970, ICJ....................................................15
CERTAIN CRIMINAL PROCCEEDINGS IN FRANCE (REPUBLIC OF CONGO V FRANCE) 2010, ICJ..................................15
CORFU CHANNEL (UK V ALBANIA) 1949, ICJ................................................................................................ 16
JADHAV (INDIA V PAKISTAN) 2019, ICJ........................................................................................................ 16
LEGAL CONSEQUENCES OF THE CONSTRUCTION OF A WALL IN THE OCCUPIED PALESTINIAN TERRITORY, ADVISORY
OPINION (2004) ICJ................................................................................................................................ 17
CASE OVER QUESTIONS RELATING TO THE OBLIGATIONS TO PROSECUTE OR EXTRADITE (BELGIUM V SENEGAL)
PROVISIONAL MEASURES (2009) ICJ .......................................................................................................... 17
, NOTTEBOHM (LIECHENSTEIN V GUATEMALA) 1955, ICJ...................................................................................18
NUCLEAR TEST CASE (NEW ZEALAND V FRANCE) 1974, ICJ............................................................................18
LEGAT STATUS OF EASTERN GREENLAND (DENMARK V NORWAY) 1933, PCIJ.....................................................18
REFERENCE RE SECESSION OF QUEBEC (1998).............................................................................................19
ATTORNEY GENERAL V ADOLPH EICHMANN, DISTRICT COURT OF JERUSALEM (1961)............................................19
STATE OF THE NETHERLANDS V URGENDA (2019).........................................................................................19
EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS (EUROPEAN KLIMASENIORINNEN V ZWITSERLAND) 2024..............................20
EXTRA CASES (GEZIEN IN DE LES)....................................................................................20
C9 – UNITED STATES IMPORT PROHOBITION OF CERTAIN SHRIMP AND SHRIMP PRODUCT (1998), APPELLATE BODY
WTO.................................................................................................................................................... 20
LAGRAND (GERMANY V US) ICJ, 1999/2001..............................................................................................21
TALLINN MANUAL 2.0 (2017) ?? IDK OF WE DA MOETEN KENNEN.....................................................................21
,KEY CASES – IN BOEK
C1 – SS LOTUS (FRANCE V TURKEY) 1927, PCIJ
Achtergrond: In 1926 botsten een Frans en een Turks schip op volle zee, waarbij Turkse zeelieden
omkwamen. Turkije stelde de Franse kapitein van het schip Lotus strafrechtelijk in staat van
beschuldiging op Turks grondgebied. De bemaning was namelijk even aan land gegaan in Turkije na
het incident en daarom van Turkije dat ze recht hadden op jurisdictie omdat ze nu op hun territorium
waren. Frankrijk protesteerde: alleen de vlagstaat (Frankrijk) zou rechtsmacht hebben over incidenten
op volle zee waarbij zijn schepen betrokken zijn. Het geval werd voorgelegd aan het Permanent Hof van
Internationale Justitie.
Relevante thema's en hoofdstukken:
H2.2.2: opinio juris, het onderscheid tussen gedrag uit gewoonte en gedrag uit rechtsovertui-
ging
H5.2.3: passief persoonlijkheidsprincipe (Turkije oefende jurisdictie uit omdat de slachtoffers
Turks waren)
Uitspraak: Het Hof oordeelde in het voordeel van Turkije. Er bestaat geen internationale
gewoonteregel die staten verbiedt om in zulke gevallen rechtsmacht uit te oefenen. Veel staten
vervolgden in de praktijk inderdaad geen buitenlandse kapiteins na botsingen op volle zee, maar dat
was niet omdat ze dachten dat ze daartoe juridisch verplicht waren. Er ontbrak dus opinio juris: de
overtuiging dat men het doet omdat het rechtens verplicht is.
Onthouden: Dit is hét arrest voor het begrip opinio juris. Consistent gedrag van staten is niet
voldoende om gewoonterecht te vormen: de staten moeten dat gedrag ook stellen omdat ze het als
juridisch verplicht beschouwen. De afwezigheid van die rechtsovertuiging betekent dat er geen
gewoonterecht bestaat. Het Lotus-arrest wordt ook wel bekritiseerd omdat het een erg ruime visie op
staatsjurisdictie geeft.
C2 – REPERATIONS FOR INJURIESS SUFFERED IN THE SERVICE OF THE UNITED
NATIONS, ADVISORY OPINION (1949) ICJ
Achtergrond: Na de moord op VN-bemiddelaar Graaf Bernadotte in Palestina vroeg de VN-Algemene
Vergadering het ICJ of de VN schadevergoeding kon eisen voor haar gedode personeel. De vraag was of
de VN als internationale organisatie rechtspersoonlijkheid had en dus rechtsvorderingen kon instellen.
Relevante thema's en hoofdstukken:
H3.7: voorwerp en doel van een verdrag als interpretatiemethode
H4.1: rechtssubjecten in het internationaal recht zijn niet beperkt tot staten
H4.3: internationale organisaties als rechtssubject
H12.4.2: adviserende opinies
Uitspraak: Het Hof oordeelde dat de VN wel degelijk internationale rechtspersoonlijkheid bezit, ook al
is ze geen staat. Die rechtspersoonlijkheid vloeit voort uit de doelstellingen en functies van de
organisatie zoals vastgelegd in haar Handvest. De VN kan dus schadevergoeding eisen voor schade
geleden door haar personeel.
Onthouden: Dit is het basisarrest voor de internationale rechtspersoonlijkheid van internationale
organisaties. Rechtssubjectiviteit in het internationaal recht is niet voorbehouden aan staten.
Organisaties kunnen impliciete bevoegdheden hebben die noodzakelijk zijn om hun doelstellingen te
verwezenlijken (implied powers-doctrine).
C3 – UNITED STATES DIPLOMATIC AND CONSULAR STAFF IN TEHRAN (UNITED
STATES V IRAN) 1980, ICJ
, Achtergrond: Na de Iraanse revolutie van 1979 bestormden Iraanse studenten de Amerikaanse
ambassade in Teheran en namen 52 Amerikanen meer dan een jaar gegijzeld. Iran deed aanvankelijk
niets om de gijzelaars te bevrijden. De VS klaagde aan bij het ICJ.
Relevante thema's en hoofdstukken:
H7.2: nalaten om bescherming te bieden tegen daden van private individuen, art. 2 ARSIWA
H7.3: art. 11 ARSIWA (staat keurt achteraf handelingen van private actoren goed)
H13.4.2: gewapende aanval op diplomatieke vertegenwoordiger
Para 54, 67, 74
Uitspraak: Het Hof oordeelde dat Iran de diplomatieke immuniteit van de VS had geschonden door de
gijzelaars niet te bevrijden en de bezetting goed te keuren. Cruciaal in para 74: de steun van Khomeini
en de Iraanse autoriteiten voor de gijzeling veranderde de juridische aard van de situatie en maakte de
gijzelaars tot agenten van de Iraanse staat (art. 11 ARSIWA: achteraf goedkeuren van private daden).
Onthouden: Art. 11 ARSIWA: een staat kan aansprakelijk worden gesteld voor daden van private
actoren als hij die achteraf erkent en goedkeurt als eigen daden van de staat. Dit is anders dan
effectieve controle vooraf.
C4 – MILITARY AND PARAMILITARY ACTIVITIES IN AND AGAINST NICARAGUA
(NICARAGUA V US) MERITS (1986) ICJ
Achtergrond: In de jaren '80 steunde de VS de zogenaamde "contras", een gewapende rebellengroep
die probeerde het linkse Sandinistische regime in Nicaragua omver te werpen. De VS financierde,
trainde en bevoorraadde deze groep, en liet ook mijnen leggen in Nicaraguaanse havens. Nicaragua
stapte naar het ICJ en beschuldigde de VS van schending van het verbod op gebruik van geweld,
inmenging in binnenlandse aangelegenheden, en agressie. De VS erkende aanvankelijk de
bevoegdheid van het ICJ, maar trok die erkenning in toen de zaak liep, en weigerde uiteindelijk de
uitspraak te erkennen én te betalen. Via het vetorecht in de VN-Veiligheidsraad blokkeerden ze ook
uitvoering via VN-mechanismen. Na deze zaak trok de VS ook zijn verklaring van instemming (om
zaken altijd door ICJ te laten behandelen) in, omdat ze zo boos was
Relevante thema's en hoofdstukken:
H2.2.2: inconsistentie in gewoonterecht, en de voorwaarde van de persistent objector
H2.2.3: verplichtingen uit gewoonterecht die voortkomen uit verdragen (het verbod op geweld
geldt ook als gewoonterecht, niet alleen via het VN-Handvest)
H2.2.4: algemene rechtsbeginselen zoals "elementaire overwegingen van menselijkheid" (art. 3
Geneefse Conventies)
H7.3: art. 8 ARSIWA, effectieve controle over gewapende groepen
H12.4.1: intrekken van instemming met de jurisdictie van het ICJ (art. 36 ICJ-Statuut)
H11.1: staten zijn niet verplicht om internationale handel te drijven
H13.3.2: verbod op niet-interventie
H13.4.2: zelfverdediging, gewapende aanval, logistieke steun
Uitspraak ICJ (para 115 en 172-175 en 186): Het Hof oordeelde dat de VS het verbod op gebruik
van geweld had geschonden en zich onrechtmatig had ingemengd in de binnenlandse
aangelegenheden van Nicaragua. Schadevergoeding was verschuldigd. Cruciaal in para 115: zelfs al
had de VS een beslissende rol in de financiering en organisatie van de contras, dat alleen is niet
voldoende om de VS aansprakelijk te stellen voor de specifieke daden van die groep. Daarvoor is bewijs
nodig van effectieve controle over de concrete operaties waarbij schendingen plaatsvonden. In para
172-175 bevestigde het Hof dat gewoonterecht blijft bestaan naast verdragsrecht, ook al zijn de
normen inhoudelijk gelijklopend. In para 186 stelde het Hof dat staten niet altijd perfect hoeven te
handelen conform een regel: als ze afwijkend gedrag rechtvaardigen via uitzonderingen binnen de
regel, bevestigen ze de regel net.
Onthouden: Dit is het basisarrest voor het "effectieve controle"-criterium bij staatsaansprakelijkheid
voor niet-statelijke actoren. Het is ook essentieel voor de vraag wanneer wapenleveringen of logistieke
Inhoudsopgave
KEY CASES – IN BOEK........................................................................................................ 3
C1 – SS LOTUS (FRANCE V TURKEY) 1927, PCIJ............................................................................................ 3
C2 – REPERATIONS FOR INJURIESS SUFFERED IN THE SERVICE OF THE UNITED NATIONS, ADVISORY OPINION (1949) ICJ
.............................................................................................................................................................. 3
C3 – UNITED STATES DIPLOMATIC AND CONSULAR STAFF IN TEHRAN (UNITED STATES V IRAN) 1980, ICJ.................3
C4 – MILITARY AND PARAMILITARY ACTIVITIES IN AND AGAINST NICARAGUA (NICARAGUA V US) MERITS (1986) ICJ.....4
C5 – RAINBOW WARRIOR (NEW ZEALAND V FRANCE) COURT OF ARBITRATION,1990.............................................5
C6 – CASE CONCERNING QUESTIONS OF INTERPRATATION AND APPLICATION OF 1971 MONTREAL CONVENTION ARRISING
FROM ACCIDENT AT LOCKERBIE (1992).......................................................................................................... 5
C7 – LEGALITY OF THE USE BY A STATE OF NUCLEAR WEAPONS IN ARMED CONFLICT (1996) ICJ..............................6
C8 – GABCIKOVO-NAGYMAROS PROJECT (HUNGARY V SLOVAKIA) 1997, ICJ.........................................................6
C10 – UNITED STATES – MEASURES AFFECTING THE CROSS BORDER SUPPLY OF GAMBLING AND BETTING SERVICES
(2005) WTO APPELLATE BODY................................................................................................................... 7
C11 – ARMED ACTIVITIES ON THE TERRITORY OF THE CONGO (REPUBLIC OF CONGO V RWANDA), JURISDICTION AND
ADMISSIBILITY (2006) ICJ........................................................................................................................... 7
C12 – APLLICATION OF THE CONVENTION ON THE PREVENTION AND PUNISHMENT OF THE CRIME OF GENOCIDE (BOSNIA
AND HERZEGOVINA V SERBIA AND MONTENEGRO) 2007, ICJ.............................................................................7
C13 – PULP MILLS ON THE RIVER URUGUAY (ARGENTINA V URUGUAY) 2010, ICJ.................................................8
C14 – ACCORDANCE WITH INTERNATIONAL LAW OF THE UNILATERAL DECLARATION OF INDEPENDENCE IN RESPECT OF
KOSOVO, ADVISORY OPINION (2010) ICJ....................................................................................................... 8
C15 – "OBLIGATION TO PROSECUTE OR EXTRADITE" (BELGIUM V. SENEGAL) 2012, ICJ.........................................9
C16 – HASSAN V UK, EU COURT OF HUMAN RIGHTS (2014), EHRM.................................................................9
C17 – CERTAIN ACTIVITIES CARRIED OUT BY NICARAGUA IN THE BORDER AREA (COSTA RICA V NICARAGUA),
COMPENSATION, (2018) ICJ...................................................................................................................... 10
C18 – LEGAL CONSEQUENCES OF THE SEPARATION OF CHAGOS ARCHIPELAGO FROM MAURITIUS IN 1965, ADVISORY
OPINION (2019) ICJ................................................................................................................................ 10
C19 – INTERNATIONAL COURT OF JUSTICE, LEGAL CONCEQUENCES ARISING FROM THE POLICIES AND PRACTICES OF
ISRAEL IN THE OCCUPIED PALESTINIAN TERRITORY, INCLUDING EAST JERUSALEM (2024) ICJ..................................10
KEY CASES – NIET IN BOEK.............................................................................................. 12
TRAIL SMELTER (UNITED STATES V CANADA) 1938/1941..............................................................................12
LEGALITY OF THE TREAT OR USE OF NUCLEAR WEAPONS IN TIMES OF ARMED CONFLICT, ADVISORY OPINION (1996) ICJ
............................................................................................................................................................ 12
KADI V COUNCIL AND COMMISSION (2005).................................................................................................. 13
KADI AND AL BARAKAAT INTERNATIONAL FOUNDATIONS V COUNCIL & COMMISSION (2008)..................................13
VELASQUEZ RODRIGUEZ, INTER-AMERICAN COURT (1988)..............................................................................14
ALLEGATIONS OF GENOCIDE UNDER THE CONVENTION ON THE PREVENTION AND PUNISHMENT OF THE CRIME OF
AGRESSION (UKRAINE V RUSSIA) 2022, ICJ.................................................................................................. 14
APLLICATION OF THE CONVENTION ON THE PREVENTION AND PUNISHMENT OF THE CRIME OF GENOCIDE (THE GAMBIA V
MYANMAR) 2022, ICJ.............................................................................................................................. 14
ARREST WARRANT OF 11 APRIL 2000 (CONGO V BELGIUM) JUDGEMENT AND SEPERATE OPINIONS (2002) ICJ........15
BARCELONA TRACTION, LIGHT AND POWER CO (BELGIUM V SPAIN) 1970, ICJ....................................................15
CERTAIN CRIMINAL PROCCEEDINGS IN FRANCE (REPUBLIC OF CONGO V FRANCE) 2010, ICJ..................................15
CORFU CHANNEL (UK V ALBANIA) 1949, ICJ................................................................................................ 16
JADHAV (INDIA V PAKISTAN) 2019, ICJ........................................................................................................ 16
LEGAL CONSEQUENCES OF THE CONSTRUCTION OF A WALL IN THE OCCUPIED PALESTINIAN TERRITORY, ADVISORY
OPINION (2004) ICJ................................................................................................................................ 17
CASE OVER QUESTIONS RELATING TO THE OBLIGATIONS TO PROSECUTE OR EXTRADITE (BELGIUM V SENEGAL)
PROVISIONAL MEASURES (2009) ICJ .......................................................................................................... 17
, NOTTEBOHM (LIECHENSTEIN V GUATEMALA) 1955, ICJ...................................................................................18
NUCLEAR TEST CASE (NEW ZEALAND V FRANCE) 1974, ICJ............................................................................18
LEGAT STATUS OF EASTERN GREENLAND (DENMARK V NORWAY) 1933, PCIJ.....................................................18
REFERENCE RE SECESSION OF QUEBEC (1998).............................................................................................19
ATTORNEY GENERAL V ADOLPH EICHMANN, DISTRICT COURT OF JERUSALEM (1961)............................................19
STATE OF THE NETHERLANDS V URGENDA (2019).........................................................................................19
EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS (EUROPEAN KLIMASENIORINNEN V ZWITSERLAND) 2024..............................20
EXTRA CASES (GEZIEN IN DE LES)....................................................................................20
C9 – UNITED STATES IMPORT PROHOBITION OF CERTAIN SHRIMP AND SHRIMP PRODUCT (1998), APPELLATE BODY
WTO.................................................................................................................................................... 20
LAGRAND (GERMANY V US) ICJ, 1999/2001..............................................................................................21
TALLINN MANUAL 2.0 (2017) ?? IDK OF WE DA MOETEN KENNEN.....................................................................21
,KEY CASES – IN BOEK
C1 – SS LOTUS (FRANCE V TURKEY) 1927, PCIJ
Achtergrond: In 1926 botsten een Frans en een Turks schip op volle zee, waarbij Turkse zeelieden
omkwamen. Turkije stelde de Franse kapitein van het schip Lotus strafrechtelijk in staat van
beschuldiging op Turks grondgebied. De bemaning was namelijk even aan land gegaan in Turkije na
het incident en daarom van Turkije dat ze recht hadden op jurisdictie omdat ze nu op hun territorium
waren. Frankrijk protesteerde: alleen de vlagstaat (Frankrijk) zou rechtsmacht hebben over incidenten
op volle zee waarbij zijn schepen betrokken zijn. Het geval werd voorgelegd aan het Permanent Hof van
Internationale Justitie.
Relevante thema's en hoofdstukken:
H2.2.2: opinio juris, het onderscheid tussen gedrag uit gewoonte en gedrag uit rechtsovertui-
ging
H5.2.3: passief persoonlijkheidsprincipe (Turkije oefende jurisdictie uit omdat de slachtoffers
Turks waren)
Uitspraak: Het Hof oordeelde in het voordeel van Turkije. Er bestaat geen internationale
gewoonteregel die staten verbiedt om in zulke gevallen rechtsmacht uit te oefenen. Veel staten
vervolgden in de praktijk inderdaad geen buitenlandse kapiteins na botsingen op volle zee, maar dat
was niet omdat ze dachten dat ze daartoe juridisch verplicht waren. Er ontbrak dus opinio juris: de
overtuiging dat men het doet omdat het rechtens verplicht is.
Onthouden: Dit is hét arrest voor het begrip opinio juris. Consistent gedrag van staten is niet
voldoende om gewoonterecht te vormen: de staten moeten dat gedrag ook stellen omdat ze het als
juridisch verplicht beschouwen. De afwezigheid van die rechtsovertuiging betekent dat er geen
gewoonterecht bestaat. Het Lotus-arrest wordt ook wel bekritiseerd omdat het een erg ruime visie op
staatsjurisdictie geeft.
C2 – REPERATIONS FOR INJURIESS SUFFERED IN THE SERVICE OF THE UNITED
NATIONS, ADVISORY OPINION (1949) ICJ
Achtergrond: Na de moord op VN-bemiddelaar Graaf Bernadotte in Palestina vroeg de VN-Algemene
Vergadering het ICJ of de VN schadevergoeding kon eisen voor haar gedode personeel. De vraag was of
de VN als internationale organisatie rechtspersoonlijkheid had en dus rechtsvorderingen kon instellen.
Relevante thema's en hoofdstukken:
H3.7: voorwerp en doel van een verdrag als interpretatiemethode
H4.1: rechtssubjecten in het internationaal recht zijn niet beperkt tot staten
H4.3: internationale organisaties als rechtssubject
H12.4.2: adviserende opinies
Uitspraak: Het Hof oordeelde dat de VN wel degelijk internationale rechtspersoonlijkheid bezit, ook al
is ze geen staat. Die rechtspersoonlijkheid vloeit voort uit de doelstellingen en functies van de
organisatie zoals vastgelegd in haar Handvest. De VN kan dus schadevergoeding eisen voor schade
geleden door haar personeel.
Onthouden: Dit is het basisarrest voor de internationale rechtspersoonlijkheid van internationale
organisaties. Rechtssubjectiviteit in het internationaal recht is niet voorbehouden aan staten.
Organisaties kunnen impliciete bevoegdheden hebben die noodzakelijk zijn om hun doelstellingen te
verwezenlijken (implied powers-doctrine).
C3 – UNITED STATES DIPLOMATIC AND CONSULAR STAFF IN TEHRAN (UNITED
STATES V IRAN) 1980, ICJ
, Achtergrond: Na de Iraanse revolutie van 1979 bestormden Iraanse studenten de Amerikaanse
ambassade in Teheran en namen 52 Amerikanen meer dan een jaar gegijzeld. Iran deed aanvankelijk
niets om de gijzelaars te bevrijden. De VS klaagde aan bij het ICJ.
Relevante thema's en hoofdstukken:
H7.2: nalaten om bescherming te bieden tegen daden van private individuen, art. 2 ARSIWA
H7.3: art. 11 ARSIWA (staat keurt achteraf handelingen van private actoren goed)
H13.4.2: gewapende aanval op diplomatieke vertegenwoordiger
Para 54, 67, 74
Uitspraak: Het Hof oordeelde dat Iran de diplomatieke immuniteit van de VS had geschonden door de
gijzelaars niet te bevrijden en de bezetting goed te keuren. Cruciaal in para 74: de steun van Khomeini
en de Iraanse autoriteiten voor de gijzeling veranderde de juridische aard van de situatie en maakte de
gijzelaars tot agenten van de Iraanse staat (art. 11 ARSIWA: achteraf goedkeuren van private daden).
Onthouden: Art. 11 ARSIWA: een staat kan aansprakelijk worden gesteld voor daden van private
actoren als hij die achteraf erkent en goedkeurt als eigen daden van de staat. Dit is anders dan
effectieve controle vooraf.
C4 – MILITARY AND PARAMILITARY ACTIVITIES IN AND AGAINST NICARAGUA
(NICARAGUA V US) MERITS (1986) ICJ
Achtergrond: In de jaren '80 steunde de VS de zogenaamde "contras", een gewapende rebellengroep
die probeerde het linkse Sandinistische regime in Nicaragua omver te werpen. De VS financierde,
trainde en bevoorraadde deze groep, en liet ook mijnen leggen in Nicaraguaanse havens. Nicaragua
stapte naar het ICJ en beschuldigde de VS van schending van het verbod op gebruik van geweld,
inmenging in binnenlandse aangelegenheden, en agressie. De VS erkende aanvankelijk de
bevoegdheid van het ICJ, maar trok die erkenning in toen de zaak liep, en weigerde uiteindelijk de
uitspraak te erkennen én te betalen. Via het vetorecht in de VN-Veiligheidsraad blokkeerden ze ook
uitvoering via VN-mechanismen. Na deze zaak trok de VS ook zijn verklaring van instemming (om
zaken altijd door ICJ te laten behandelen) in, omdat ze zo boos was
Relevante thema's en hoofdstukken:
H2.2.2: inconsistentie in gewoonterecht, en de voorwaarde van de persistent objector
H2.2.3: verplichtingen uit gewoonterecht die voortkomen uit verdragen (het verbod op geweld
geldt ook als gewoonterecht, niet alleen via het VN-Handvest)
H2.2.4: algemene rechtsbeginselen zoals "elementaire overwegingen van menselijkheid" (art. 3
Geneefse Conventies)
H7.3: art. 8 ARSIWA, effectieve controle over gewapende groepen
H12.4.1: intrekken van instemming met de jurisdictie van het ICJ (art. 36 ICJ-Statuut)
H11.1: staten zijn niet verplicht om internationale handel te drijven
H13.3.2: verbod op niet-interventie
H13.4.2: zelfverdediging, gewapende aanval, logistieke steun
Uitspraak ICJ (para 115 en 172-175 en 186): Het Hof oordeelde dat de VS het verbod op gebruik
van geweld had geschonden en zich onrechtmatig had ingemengd in de binnenlandse
aangelegenheden van Nicaragua. Schadevergoeding was verschuldigd. Cruciaal in para 115: zelfs al
had de VS een beslissende rol in de financiering en organisatie van de contras, dat alleen is niet
voldoende om de VS aansprakelijk te stellen voor de specifieke daden van die groep. Daarvoor is bewijs
nodig van effectieve controle over de concrete operaties waarbij schendingen plaatsvonden. In para
172-175 bevestigde het Hof dat gewoonterecht blijft bestaan naast verdragsrecht, ook al zijn de
normen inhoudelijk gelijklopend. In para 186 stelde het Hof dat staten niet altijd perfect hoeven te
handelen conform een regel: als ze afwijkend gedrag rechtvaardigen via uitzonderingen binnen de
regel, bevestigen ze de regel net.
Onthouden: Dit is het basisarrest voor het "effectieve controle"-criterium bij staatsaansprakelijkheid
voor niet-statelijke actoren. Het is ook essentieel voor de vraag wanneer wapenleveringen of logistieke
