H1: een bedrijf is geen vanzelfsprekendheid
1.1 wat is een bedrijf?
Betekenis 1
‘Elke organisatie die zakendoet, een organisatie die voor haar continuïteit afhankelijk is van
wisselwerking met een markt.’
o Een organisatie die gericht is op leveren van producten aan derden
o Verplicht bedrijven om ‘economisch rationeel’ te zijn, een bedrijf kan niet permanent verlies maken
Permanently failing organisations: verkwisten haast permanent geld
o Organisatie haast permanent leeggeplunderd, maar ze blijven toch bestaan
o Bv. Amerikaanse gezondheidszorg -> duur en betwistbare efficiëntie
Gesubsidieerde sectoren ontsnappen aan de ‘norms of rationality’
o ‘too big to fail’ -> wnr marktmechanismen niet in staat zijn problemen op te vangen en de overheid
het moet overnemen
Gedrag is eerder politieke dan economische rationaliteit
Processen zijn machtsgericht ipv marktgericht
Betekenis 2
Aparte juridische economische entiteit met specifieke rechten en plichten
o Beperken het risico
o Beperkte aansprakelijkheid: ‘limited liability corporation’
Bedrijven moeten er voor zorgen dat hun gesprekspartners zich niet te sterk bewust worden
van die beperkte aansprakelijkheid
o Kwestie van vertrouwen
o Geen garantie dat het bedrijf nog zal bestaan op het moment van bv. je bestelling
Wnr het bedrijf failliet gaat ben je je geld kwijt en er kan niks aan veranderd worden
Beide betekenissen vallen samen in een moderne samenleving
Niet het geval? => overgangsfase
o Bv. peer-to-peernetwerken zoals Youtube, Facebook…
Een bedrijf starten is erg risicovol
Groot economisch risico
o Mensen zijn erg feilbare besluitvormers: de meeste economische beslissingen zijn te moeilijk
o Vroeger nog geen aparte entiteiten -> bedrijf failliet => heel de familie blut
o => Vandaar de risicobeperking tot bv. kapitaalinbreng
Bedrijven zijn ‘mixed blessings’
Bedrijven kunnen op sociaal, ecologisch en democratisch vlak geen al te fraaie getuigschriften voorleggen
o Bv. management van Eternit
o Bv. Volkswagen met Dieselgate (sjoemelsoftware)
1.2 waarom bestaan bedrijven?
Waarom sluit de ondernemer niet gewoon een marktcontract af met elke werknemer afzonderlijk?
o Door transactiekosten: afspraken moeten worden gemaakt, die afspraken moeten worden
bewaakt enz.
o Soms is het veel goedkoper die transacties te laten plaatsvinden in een marktrelatie
Als individu marktrelaties vervangen door hiërarchische relaties is zelden rendabel
o Bedrijven doen het echter voortdurend omdat het voor hen wél goedkoper is
o Vaste secretaresse is goedkoper dan elke week nieuwe uitzendkracht
In principe zijn marktrelaties economisch rationeler, waarom toch bedrijven?
De theories of the firm
o Bv. Outsourcing, beheerscontracten met de overheid, stijging van de uitzendmarkt…
Lize V. A. 1|Pagina
,1.3 een bedrijf als een bundel relationele contracten
Een relationeel contract is een vorm van samenwerking of coördinatie die door de partijen via de
samenwerking zelf in stand wordt gehouden
Een relationeel contract is een contract tussen partijen dat via de uitoefening ervan zichzelf versterkt
o Ze zijn de basis van elke vorm van samenleven, samenwerken en maatschappelijke ordening
o Opletten in sommige landen: andere betekenissen aan relationele contracten
Probleem in 2000-2007: financiële sector georganiseerd alsof alleen de contractuele financiële relaties
belangrijk waren
o Vertrouwen verdween (tussen banken)
o Gevolg: grootste economische crisis sinds 1930 => verdwenen hoofdkwartieren, dure juristen en
bankier verloren vertrouwen van een groot publiek
o Gevolg: opkomst blockchaintechnologie, technology of trust
Vertrouwen in financiële transacties te garanderen door nieuwe technologie
1.4 stakeholders versus stockholders
Stakeholders: belangrijkste groepen met wie bedrijven relationele contracten onderhouden
Aandeelhouders
Leveranciers
Klanten
Medewerkers
Management
Gemeenschap in de ruimste zin van het woord
Indeling stakeholders: onderscheid belangrijk als het gaat over wie invloed kan uitoefenen
Primaire stakeholders: direct belang in de organisatie
o Aandeelhouders, werknemers, klanten, leveranciers, lokale gemeenschap
Secundaire stakeholders: indirect belang
o Overheid, vakbonden, ngo’s, media, academici
Discussie stakeholdermodel vs. stockholdermodel
Stockholdermodel legt het primaat bij de aandeelhouders
o ‘Primum vivere deinde filosofari’-argument: “Wie zal die stakeholders betalen?”
Stakeholdermodel legt het primaat bij de belanghebbers, de stakeholders
o Argument: eenzijdig accent op winst heeft afschuwelijke gevolgen voor de zwakken, de natuur, de
democratie
Governance
Is het geheel van activiteiten van een onderneming ‘onder controle’?
Corporate governance- actueel sinds 1980
Doel: de besluitvorming efficiënter te organiseren, doorzichtiger te maken en te objectiveren
Oorsprong in een aantal schandalen
Code Buysse (niet-beursgenoteerde ondernemingen)
Beveelt aan de visie en de missie van de onderneming duidelijk vast te stellen
Geeft richtlijnen over de taak en de werking van de raad van bestuur
o Belang van niet-uitvoerende of externe bestuurders
o Regelmatig vergaderen (min. 4 keer per jaar)
o Benoemingscomité
o Remuneratiecomité
Beklemtoont het nut van adviserende comités (auditcomité, remuneratiecomité,...), ter aanvulling
van de raad van bestuur
Beklemtoont het belang van een performant senior management
Lize V. A. 2|Pagina
,1.5 stakeholders. Wie zijn zij?
Bedrijf heeft in de eerste plaats relationeel contract met de maatschappij
Deze geeft het bedrijf een licence to operate
o Vb. niet bedrijven die kinderpornografie op het internet zetten, heroïne verspreiden
Bedrijven verliezen deze licence to operate dagelijks door bv. schandalen
o Maatschappelijke normen bepalen wel degelijk wat bedrijven wel en niet kunnen en
welke bedrijven een licence to operate krijgen
o De publieke opinie kan zo veel druk uitoefenen dat verder werken onmogelijk wordt
Ook de overheid is vaak de eerste belanghebber van elk bedrijf
Maar ook omgekeerd: het bedrijf heeft de overheid nodig om de ingewikkelde
transacties uit te voeren die typisch zijn voor het moderne bedrijfsleven
o Vb. een spelling standaardiseren, achttienjarigen tot ingenieur opleiden, musea oprichten…
Bedrijven hebben een franchise from society nodig
o Maatschappij moet elk bedrijf legitimeren
o In vrijemarkteconomie gebeurt dit 99% via economisch succes
Wie geen economische meerwaarde heeft is gedoemd om te verdwijnen
Kan uiteraard de exploitatievergunning weigeren
Publieke opinie kan zoveel druk uitvoeren dat verder werken onmogelijk is
o Maatschappelijke normen bepalen wat bedrijven wel en niet kunnen
De primaire stakeholders: bedrijf heeft hiermee erg zichtbare relationele contracten naast fundamenteel contract
met overheid
Kapitaalverschaffers (stockholders, shareholders)
Personeel
Klanten
Leveranciers
(ook soms omwonenden)
De haast eindeloze lijst secundaire stakeholders
Concurrenten, journalisten van zakenbladen, professoren…
Sommige van deze relationele contracten worden vastgelegd met juridische contracten
Vb. relatie tussen topmanagement en de aandeelhouders
Vb. relatie werkgever en werknemer
Vb. milieuwetgeving
In Angelsaksische omgevingen (vooral VS): zeer verregaand eigendomsrecht
Waarom zou een eigenaar van een bedrijf niet naar eigen inzicht mogen beschikken over zijn eigendom?
Plicht overheid: ervoor zorgen dat niemand buiten het economisch systeem valt => economische versie
van The American Dream
o Sociale uitkering laag -> niemand zal zich in werkloosheid nestelen
o Belastingen en minimumlonen laag -> lagere kost voor bedrijven om mensen aan te
nemen
o Economische benadering van The American Dream is in de grond geboord -> je
wordt niet rijk door hard te werken
De Europese benadering legt meer de nadruk op de maatschappelijke inbedding van bedrijven: het
Rijnlandmodel
o Nadruk op maatschappelijke inbedding van bedrijven
o Problemen worden opgelost via maatschappelijk debat en niet via ‘de markt’, afspraken worden niet
afgedwongen
o Sluit goed aan bij stakeholdermodel
Lize V. A. 3|Pagina
, 1.6 waarom kennen we nog maar enkele tientallen jaren bedrijven?
Ondernemerschap is van alle tijden
Tijd van Marco Polo (13e /14e E): ontdekkingsreizigers
o Ondernemer/ avonturier neem fysieke en emotionele risico’s
o Financier neemt financiële risico’s
Middeleeuwen: personen verantwoordelijk voor bouw kastelen, abdijen… (maar: geen risico)
17e E: hofleverancier -> persoon die contract afsluit met overheid
18e E; industrialisatie: ondernemers geassocieerd met uitvinders
19e E: ondernemer als innovator beschouwd
Bedrijven zoals de dag van vandaag: eerder recent: verklaringen?
Verklaring uit de aanbodszijde (bij de machine)
o Organisaties ontstaan wanneer een technologie gehanteerd moet worden die een individu of
familie niet aankan
o 1830: stoommachines, spoorwegen, hoogovens
o Technologie werd zo sterk -> aantal ondernemers dat deze dure technologie wil hanteren
neemt toe
=> moderne bedrijf was geboren
Verklaringen uit de vraagzijde (Shoshana Zuboff)
o Rond 1850: sociologische verschuiving in de rol van de vrouw + daling kindersterfte
o Plots psychologisch en economisch investeren in een kind zinvol
o De ‘consument’ is geboren
o Dit vormde een vruchtbare voedingsbodem voor ‘het bedrijf’
Mogelijkheid tot een apart juridisch statuut
o Aparte rechtspersoonlijkheid die risico beperkt
o Je bouwt geen economische welvaart meer op een mesthoop van corruptie
Lize V. A. 4|Pagina
1.1 wat is een bedrijf?
Betekenis 1
‘Elke organisatie die zakendoet, een organisatie die voor haar continuïteit afhankelijk is van
wisselwerking met een markt.’
o Een organisatie die gericht is op leveren van producten aan derden
o Verplicht bedrijven om ‘economisch rationeel’ te zijn, een bedrijf kan niet permanent verlies maken
Permanently failing organisations: verkwisten haast permanent geld
o Organisatie haast permanent leeggeplunderd, maar ze blijven toch bestaan
o Bv. Amerikaanse gezondheidszorg -> duur en betwistbare efficiëntie
Gesubsidieerde sectoren ontsnappen aan de ‘norms of rationality’
o ‘too big to fail’ -> wnr marktmechanismen niet in staat zijn problemen op te vangen en de overheid
het moet overnemen
Gedrag is eerder politieke dan economische rationaliteit
Processen zijn machtsgericht ipv marktgericht
Betekenis 2
Aparte juridische economische entiteit met specifieke rechten en plichten
o Beperken het risico
o Beperkte aansprakelijkheid: ‘limited liability corporation’
Bedrijven moeten er voor zorgen dat hun gesprekspartners zich niet te sterk bewust worden
van die beperkte aansprakelijkheid
o Kwestie van vertrouwen
o Geen garantie dat het bedrijf nog zal bestaan op het moment van bv. je bestelling
Wnr het bedrijf failliet gaat ben je je geld kwijt en er kan niks aan veranderd worden
Beide betekenissen vallen samen in een moderne samenleving
Niet het geval? => overgangsfase
o Bv. peer-to-peernetwerken zoals Youtube, Facebook…
Een bedrijf starten is erg risicovol
Groot economisch risico
o Mensen zijn erg feilbare besluitvormers: de meeste economische beslissingen zijn te moeilijk
o Vroeger nog geen aparte entiteiten -> bedrijf failliet => heel de familie blut
o => Vandaar de risicobeperking tot bv. kapitaalinbreng
Bedrijven zijn ‘mixed blessings’
Bedrijven kunnen op sociaal, ecologisch en democratisch vlak geen al te fraaie getuigschriften voorleggen
o Bv. management van Eternit
o Bv. Volkswagen met Dieselgate (sjoemelsoftware)
1.2 waarom bestaan bedrijven?
Waarom sluit de ondernemer niet gewoon een marktcontract af met elke werknemer afzonderlijk?
o Door transactiekosten: afspraken moeten worden gemaakt, die afspraken moeten worden
bewaakt enz.
o Soms is het veel goedkoper die transacties te laten plaatsvinden in een marktrelatie
Als individu marktrelaties vervangen door hiërarchische relaties is zelden rendabel
o Bedrijven doen het echter voortdurend omdat het voor hen wél goedkoper is
o Vaste secretaresse is goedkoper dan elke week nieuwe uitzendkracht
In principe zijn marktrelaties economisch rationeler, waarom toch bedrijven?
De theories of the firm
o Bv. Outsourcing, beheerscontracten met de overheid, stijging van de uitzendmarkt…
Lize V. A. 1|Pagina
,1.3 een bedrijf als een bundel relationele contracten
Een relationeel contract is een vorm van samenwerking of coördinatie die door de partijen via de
samenwerking zelf in stand wordt gehouden
Een relationeel contract is een contract tussen partijen dat via de uitoefening ervan zichzelf versterkt
o Ze zijn de basis van elke vorm van samenleven, samenwerken en maatschappelijke ordening
o Opletten in sommige landen: andere betekenissen aan relationele contracten
Probleem in 2000-2007: financiële sector georganiseerd alsof alleen de contractuele financiële relaties
belangrijk waren
o Vertrouwen verdween (tussen banken)
o Gevolg: grootste economische crisis sinds 1930 => verdwenen hoofdkwartieren, dure juristen en
bankier verloren vertrouwen van een groot publiek
o Gevolg: opkomst blockchaintechnologie, technology of trust
Vertrouwen in financiële transacties te garanderen door nieuwe technologie
1.4 stakeholders versus stockholders
Stakeholders: belangrijkste groepen met wie bedrijven relationele contracten onderhouden
Aandeelhouders
Leveranciers
Klanten
Medewerkers
Management
Gemeenschap in de ruimste zin van het woord
Indeling stakeholders: onderscheid belangrijk als het gaat over wie invloed kan uitoefenen
Primaire stakeholders: direct belang in de organisatie
o Aandeelhouders, werknemers, klanten, leveranciers, lokale gemeenschap
Secundaire stakeholders: indirect belang
o Overheid, vakbonden, ngo’s, media, academici
Discussie stakeholdermodel vs. stockholdermodel
Stockholdermodel legt het primaat bij de aandeelhouders
o ‘Primum vivere deinde filosofari’-argument: “Wie zal die stakeholders betalen?”
Stakeholdermodel legt het primaat bij de belanghebbers, de stakeholders
o Argument: eenzijdig accent op winst heeft afschuwelijke gevolgen voor de zwakken, de natuur, de
democratie
Governance
Is het geheel van activiteiten van een onderneming ‘onder controle’?
Corporate governance- actueel sinds 1980
Doel: de besluitvorming efficiënter te organiseren, doorzichtiger te maken en te objectiveren
Oorsprong in een aantal schandalen
Code Buysse (niet-beursgenoteerde ondernemingen)
Beveelt aan de visie en de missie van de onderneming duidelijk vast te stellen
Geeft richtlijnen over de taak en de werking van de raad van bestuur
o Belang van niet-uitvoerende of externe bestuurders
o Regelmatig vergaderen (min. 4 keer per jaar)
o Benoemingscomité
o Remuneratiecomité
Beklemtoont het nut van adviserende comités (auditcomité, remuneratiecomité,...), ter aanvulling
van de raad van bestuur
Beklemtoont het belang van een performant senior management
Lize V. A. 2|Pagina
,1.5 stakeholders. Wie zijn zij?
Bedrijf heeft in de eerste plaats relationeel contract met de maatschappij
Deze geeft het bedrijf een licence to operate
o Vb. niet bedrijven die kinderpornografie op het internet zetten, heroïne verspreiden
Bedrijven verliezen deze licence to operate dagelijks door bv. schandalen
o Maatschappelijke normen bepalen wel degelijk wat bedrijven wel en niet kunnen en
welke bedrijven een licence to operate krijgen
o De publieke opinie kan zo veel druk uitoefenen dat verder werken onmogelijk wordt
Ook de overheid is vaak de eerste belanghebber van elk bedrijf
Maar ook omgekeerd: het bedrijf heeft de overheid nodig om de ingewikkelde
transacties uit te voeren die typisch zijn voor het moderne bedrijfsleven
o Vb. een spelling standaardiseren, achttienjarigen tot ingenieur opleiden, musea oprichten…
Bedrijven hebben een franchise from society nodig
o Maatschappij moet elk bedrijf legitimeren
o In vrijemarkteconomie gebeurt dit 99% via economisch succes
Wie geen economische meerwaarde heeft is gedoemd om te verdwijnen
Kan uiteraard de exploitatievergunning weigeren
Publieke opinie kan zoveel druk uitvoeren dat verder werken onmogelijk is
o Maatschappelijke normen bepalen wat bedrijven wel en niet kunnen
De primaire stakeholders: bedrijf heeft hiermee erg zichtbare relationele contracten naast fundamenteel contract
met overheid
Kapitaalverschaffers (stockholders, shareholders)
Personeel
Klanten
Leveranciers
(ook soms omwonenden)
De haast eindeloze lijst secundaire stakeholders
Concurrenten, journalisten van zakenbladen, professoren…
Sommige van deze relationele contracten worden vastgelegd met juridische contracten
Vb. relatie tussen topmanagement en de aandeelhouders
Vb. relatie werkgever en werknemer
Vb. milieuwetgeving
In Angelsaksische omgevingen (vooral VS): zeer verregaand eigendomsrecht
Waarom zou een eigenaar van een bedrijf niet naar eigen inzicht mogen beschikken over zijn eigendom?
Plicht overheid: ervoor zorgen dat niemand buiten het economisch systeem valt => economische versie
van The American Dream
o Sociale uitkering laag -> niemand zal zich in werkloosheid nestelen
o Belastingen en minimumlonen laag -> lagere kost voor bedrijven om mensen aan te
nemen
o Economische benadering van The American Dream is in de grond geboord -> je
wordt niet rijk door hard te werken
De Europese benadering legt meer de nadruk op de maatschappelijke inbedding van bedrijven: het
Rijnlandmodel
o Nadruk op maatschappelijke inbedding van bedrijven
o Problemen worden opgelost via maatschappelijk debat en niet via ‘de markt’, afspraken worden niet
afgedwongen
o Sluit goed aan bij stakeholdermodel
Lize V. A. 3|Pagina
, 1.6 waarom kennen we nog maar enkele tientallen jaren bedrijven?
Ondernemerschap is van alle tijden
Tijd van Marco Polo (13e /14e E): ontdekkingsreizigers
o Ondernemer/ avonturier neem fysieke en emotionele risico’s
o Financier neemt financiële risico’s
Middeleeuwen: personen verantwoordelijk voor bouw kastelen, abdijen… (maar: geen risico)
17e E: hofleverancier -> persoon die contract afsluit met overheid
18e E; industrialisatie: ondernemers geassocieerd met uitvinders
19e E: ondernemer als innovator beschouwd
Bedrijven zoals de dag van vandaag: eerder recent: verklaringen?
Verklaring uit de aanbodszijde (bij de machine)
o Organisaties ontstaan wanneer een technologie gehanteerd moet worden die een individu of
familie niet aankan
o 1830: stoommachines, spoorwegen, hoogovens
o Technologie werd zo sterk -> aantal ondernemers dat deze dure technologie wil hanteren
neemt toe
=> moderne bedrijf was geboren
Verklaringen uit de vraagzijde (Shoshana Zuboff)
o Rond 1850: sociologische verschuiving in de rol van de vrouw + daling kindersterfte
o Plots psychologisch en economisch investeren in een kind zinvol
o De ‘consument’ is geboren
o Dit vormde een vruchtbare voedingsbodem voor ‘het bedrijf’
Mogelijkheid tot een apart juridisch statuut
o Aparte rechtspersoonlijkheid die risico beperkt
o Je bouwt geen economische welvaart meer op een mesthoop van corruptie
Lize V. A. 4|Pagina
