JEUGDRECHT BEGREPEN
Samenvatting
,College 1: Afstamming en gezag
Hoofdstuk 2: De ouders van de jeugdige
2.1 Inleiding
Dit hoofdstuk gaat over de juridische relaties tussen ouders en kinderen en tussen echtgenoten.
Personen- en familierecht is onderdeel van het burgerlijkrecht. Het gaat hierbij niet om zakelijke
relaties, maar familierechtelijke relaties.
➢ Familierechtelijke relatie: een juridische relatie tussen gezins- of familieleden waaruit
rechten en plichten ontstaan.
➢ Afstamming: de familierechtelijke relatie tussen een jeugdige en zijn ouders.
2.2 Juridische moeder
De moeder is de vrouw uit wie het kind geboren is. De biologische moeder is ook de juridische
moeder van een kind. Dit geldt ook als er bij de bevruchting een eicel van een andere vrouw is
ingebracht.
➢ De vrouw die het kind baart is automatisch de juridische moeder.
Bij draagmoederschap baart de draagmoeder een baby voor de wensmoeder. In het Burgerlijk
Wetboek is (nog) geen wet opgenomen over dit thema. In juli 2023 is er in de Tweede Kamer een
wetsvoorstel ingediend waarbij wensouders meteen na de geboorte juridische ouders kunnen
worden. De draagmoeder en de wensouders moeten dan (als deze wet in de Eerste- en Tweede
Kamer aangenomen wordt) vóór de conceptie een verzoek indienen om de wensouders als
juridisch ouders te erkennen.
2.3 Juridische vader
De juridische vader is volgens het BW de man die bij de geboorte met de moeder is getrouwd, de
jeugdige heeft erkend, van wie door de rechter het vaderschap is vastgesteld of die de jeugdige
heeft geadopteerd.
Als een kind na het huwelijk of geregistreerd partnerschap wordt geboren, is de man automatisch
de juridische vader. Mocht een man tijdens het huwelijk overlijden en wordt er binnen 306 dagen
hierna een baby geboren? Dan wordt deze man als juridische vader gezien omdat men ervan uit
gaat dat hij tijdens de bevruchting nog leefde.
Wanneer een man niet de biologische vader is van een kind, dan kan hij bij de rechtbank het
vaderschap dat door huwelijk is ontstaan ontkennen. Er zal eerst een DNA-test afgenomen
moeten worden.
Erkennen
Wanneer een vrouw geen formele relatie heeft op het moment van de geboorte van het kind, dan
is alleen zij de juridische ouder. De man kan de juridische vader worden door het kind te erkennen
bij de Burgerlijke Stand van de gemeente. Door een kind te erkennen wordt er een
familierechtelijke relatie geschept tussen de man en het kind.
De toestemming voor het erkennen van een kind is afhankelijk van de leeftijd van het kind:
➢ Onder de 16 jaar: altijd toestemming van sowieso de moeder.
➢ Tussen 12 en 16 jaar: toestemming van jeugdige en moeder.
➢ 16 jaar of ouder: toestemming van de jeugdige.
2
,Zonder toestemming van de moeder en/of jeugdige wordt er geen erkenning verleend. Mocht de
man kunnen aantonen dat hij de biologische ouder is, dan kan hij vragen om vervangende
toestemming. De voorwaarden voor vervangende toestemming zijn dat de man en vrouw samen
een relatie hebben gehad, er mag geen sprake zijn van geweld tussen de man en vrouw en dat het
vaststaat dat de man de biologische vader is.
Erkennen niet mogelijk
Erkennen is niet mogelijk wanneer er sprake is van een nauwe verwantschap (broer, vader, zoon
van de moeder), de man onder de 16 jaar oud is, de man onder curatele staat of de jeugdige al
twee juridische ouders heeft.
Ongedaan maken van de erkenning
Het is niet mogelijk de erkenning zomaar ongedaan te maken. Een kind dat ontdekt dat zijn
erkenner niet zijn biologische vader is, kan de rechtbank verzoeken de erkenning ongedaan te
maken. Dit moet gebeuren binnen drie jaar dat het kind erachter komt dat de erkenner niet de
biologische vader is. Als het kind minderjarig is, dan mag het kind tot zijn 20 e jaar een verzoek om
vernietiging indienen.
Duo-ouderschap
Sinds 2014 heeft de vrouwelijke partner van de moeder bijna dezelfde positie als een mannelijke
partner:
• De vrouw met wie de moeder bij de geboorte is getrouwd wordt automatisch de duo-ouder
als het kind is verwekt met genetisch materiaal van een donorbank.
• In alle andere gevallen kan een vrouw met toestemming van de moeder (en het kind vanaf
12 jaar) een kind erkennen.
• Een vrouw die als levensgezel van de moeder heeft ingestemd met een daad van
verwekking van het kind, heeft het recht om vervangende toestemming voor de erkenning
te vragen bij de rechtbank.
• De moeder en het kind kunnen gerechtelijk het duo-ouderschap van een vrouw laten
vaststellen als deze vrouw de levensgezel is van de moeder en heeft ingestemd met een
daad van verwekking van het kind.
! Een kind kan maximaal twee juridische ouders hebben. Als er een bekende donor wordt ingezet,
moet de moeder kiezen of de donor het kind mag erkennen of haar vrouwelijke partner.
2.4 Adoptie
Adoptie is een manier om een juridische ouder-kindrelatie aan te gaan. Na de rechterlijke
uitspraak over de adoptie worden de adoptiefouders de juridische ouders van de jeugdige. Door
adoptie is er geen sprake meer van dat juridisch ouderschap een levenslange band vormt tussen
ouder en kind, omdat de juridische band tussen de jeugdige en de biologische ouders verbroken
wordt.
Er zijn een aantal voorwaarden voor adoptie:
• Adoptie is in het belang van de jeugdige;
• De jeugdige heeft niks meer te verwachten van zijn ouders in de ouderrol;
• De jeugdige is minderjarig;
• Een jeugdige vanaf 12 jaar maakt geen bezwaar tegen adoptie;
• De biologische ouders hebben geen gezag en maken geen bezwaar tegen adoptie;
3
, • De biologische moeder is minimaal 16 jaar;
• De adoptiefouders zijn minimaal 18 jaar ouder dan de jeugdige;
• Twee adoptiefouders: wonen minimaal 3 jaar samen en de jeugdige woont hier minimaal
1 jaar;
• 1 adoptiefouder: de jeugdige woont minimaal 3 jaar bij hem of haar.
Adoptie is niet mogelijk door personen met een nauwe familierelatie. Een adoptie door een broer
of zus of grootouders zal worden afgewezen.
Gevolgen adopties
Met een adoptie worden de adoptiefouders de juridische ouders van de jeugdige en ontstaan er
familierechtelijke banden met de familie van de adoptiefouders. Het adoptiekind gaat ook de
achternaam dragen van de adoptiefouders en krijgt het dezelfde nationaliteit.
Partneradoptie
Partneradoptie (stiefouderadoptie) is het juridisch adopteren van het kind van je partner,
waardoor je een familierechtelijke band aangaat met het kind.
Adoptie herroepen
Alleen het geadopteerde kind kan de adoptie achteraf ongedaan maken. Dit kan tussen de 20e en
23e verjaardag door bij de rechtbank een verzoek hiertoe in te dienen. De familierechtelijke banden
tussen de jeugdige en de adoptiefouders maken (weer) plaats voor familierechtelijke banden
tussen de jeugdige en de biologische ouders.
2.5 Gevolgen van het juridisch ouderschap
1. Gezag: juridische ouders hebben in veel gevallen gezag over hun kind, of kunnen hierom
vragen bij de rechter.
2. Omgang: juridische ouders hebben recht op omgang (elkaar mogen zien) met het kind.
3. Onderhoud: juridische ouders zijn onderhoudsplichtig → kosten dragen van de verzorging
en opvoeding → tot 21 jaar wanneer een jeugdige een opleiding volgt.
4. Familienaam: jeugdige draagt de achternaam van de juridische ouder(s).
5. Wettelijk erfgenaam: de jeugdige is wettelijk erfgenaam van de juridische ouders.
6. Nationaliteit: de jeugdige draagt de nationaliteit(en) van de juridische ouders.
2.6 Positie van de eicel- of spermadonor
Een zaad- of eiceldonor die meewerkt aan een kunstmatige bevruchting, kan ten opzichte van de
jeugdige in de meeste gevallen niet anoniem blijven. De wet geeft de jeugdige als regel het recht
op bekendmaking van de identiteitsgegevens van de donor. De jeugdige heeft ook het recht om
informatie op te vragen over halfbroers of halfzussen.
4
Samenvatting
,College 1: Afstamming en gezag
Hoofdstuk 2: De ouders van de jeugdige
2.1 Inleiding
Dit hoofdstuk gaat over de juridische relaties tussen ouders en kinderen en tussen echtgenoten.
Personen- en familierecht is onderdeel van het burgerlijkrecht. Het gaat hierbij niet om zakelijke
relaties, maar familierechtelijke relaties.
➢ Familierechtelijke relatie: een juridische relatie tussen gezins- of familieleden waaruit
rechten en plichten ontstaan.
➢ Afstamming: de familierechtelijke relatie tussen een jeugdige en zijn ouders.
2.2 Juridische moeder
De moeder is de vrouw uit wie het kind geboren is. De biologische moeder is ook de juridische
moeder van een kind. Dit geldt ook als er bij de bevruchting een eicel van een andere vrouw is
ingebracht.
➢ De vrouw die het kind baart is automatisch de juridische moeder.
Bij draagmoederschap baart de draagmoeder een baby voor de wensmoeder. In het Burgerlijk
Wetboek is (nog) geen wet opgenomen over dit thema. In juli 2023 is er in de Tweede Kamer een
wetsvoorstel ingediend waarbij wensouders meteen na de geboorte juridische ouders kunnen
worden. De draagmoeder en de wensouders moeten dan (als deze wet in de Eerste- en Tweede
Kamer aangenomen wordt) vóór de conceptie een verzoek indienen om de wensouders als
juridisch ouders te erkennen.
2.3 Juridische vader
De juridische vader is volgens het BW de man die bij de geboorte met de moeder is getrouwd, de
jeugdige heeft erkend, van wie door de rechter het vaderschap is vastgesteld of die de jeugdige
heeft geadopteerd.
Als een kind na het huwelijk of geregistreerd partnerschap wordt geboren, is de man automatisch
de juridische vader. Mocht een man tijdens het huwelijk overlijden en wordt er binnen 306 dagen
hierna een baby geboren? Dan wordt deze man als juridische vader gezien omdat men ervan uit
gaat dat hij tijdens de bevruchting nog leefde.
Wanneer een man niet de biologische vader is van een kind, dan kan hij bij de rechtbank het
vaderschap dat door huwelijk is ontstaan ontkennen. Er zal eerst een DNA-test afgenomen
moeten worden.
Erkennen
Wanneer een vrouw geen formele relatie heeft op het moment van de geboorte van het kind, dan
is alleen zij de juridische ouder. De man kan de juridische vader worden door het kind te erkennen
bij de Burgerlijke Stand van de gemeente. Door een kind te erkennen wordt er een
familierechtelijke relatie geschept tussen de man en het kind.
De toestemming voor het erkennen van een kind is afhankelijk van de leeftijd van het kind:
➢ Onder de 16 jaar: altijd toestemming van sowieso de moeder.
➢ Tussen 12 en 16 jaar: toestemming van jeugdige en moeder.
➢ 16 jaar of ouder: toestemming van de jeugdige.
2
,Zonder toestemming van de moeder en/of jeugdige wordt er geen erkenning verleend. Mocht de
man kunnen aantonen dat hij de biologische ouder is, dan kan hij vragen om vervangende
toestemming. De voorwaarden voor vervangende toestemming zijn dat de man en vrouw samen
een relatie hebben gehad, er mag geen sprake zijn van geweld tussen de man en vrouw en dat het
vaststaat dat de man de biologische vader is.
Erkennen niet mogelijk
Erkennen is niet mogelijk wanneer er sprake is van een nauwe verwantschap (broer, vader, zoon
van de moeder), de man onder de 16 jaar oud is, de man onder curatele staat of de jeugdige al
twee juridische ouders heeft.
Ongedaan maken van de erkenning
Het is niet mogelijk de erkenning zomaar ongedaan te maken. Een kind dat ontdekt dat zijn
erkenner niet zijn biologische vader is, kan de rechtbank verzoeken de erkenning ongedaan te
maken. Dit moet gebeuren binnen drie jaar dat het kind erachter komt dat de erkenner niet de
biologische vader is. Als het kind minderjarig is, dan mag het kind tot zijn 20 e jaar een verzoek om
vernietiging indienen.
Duo-ouderschap
Sinds 2014 heeft de vrouwelijke partner van de moeder bijna dezelfde positie als een mannelijke
partner:
• De vrouw met wie de moeder bij de geboorte is getrouwd wordt automatisch de duo-ouder
als het kind is verwekt met genetisch materiaal van een donorbank.
• In alle andere gevallen kan een vrouw met toestemming van de moeder (en het kind vanaf
12 jaar) een kind erkennen.
• Een vrouw die als levensgezel van de moeder heeft ingestemd met een daad van
verwekking van het kind, heeft het recht om vervangende toestemming voor de erkenning
te vragen bij de rechtbank.
• De moeder en het kind kunnen gerechtelijk het duo-ouderschap van een vrouw laten
vaststellen als deze vrouw de levensgezel is van de moeder en heeft ingestemd met een
daad van verwekking van het kind.
! Een kind kan maximaal twee juridische ouders hebben. Als er een bekende donor wordt ingezet,
moet de moeder kiezen of de donor het kind mag erkennen of haar vrouwelijke partner.
2.4 Adoptie
Adoptie is een manier om een juridische ouder-kindrelatie aan te gaan. Na de rechterlijke
uitspraak over de adoptie worden de adoptiefouders de juridische ouders van de jeugdige. Door
adoptie is er geen sprake meer van dat juridisch ouderschap een levenslange band vormt tussen
ouder en kind, omdat de juridische band tussen de jeugdige en de biologische ouders verbroken
wordt.
Er zijn een aantal voorwaarden voor adoptie:
• Adoptie is in het belang van de jeugdige;
• De jeugdige heeft niks meer te verwachten van zijn ouders in de ouderrol;
• De jeugdige is minderjarig;
• Een jeugdige vanaf 12 jaar maakt geen bezwaar tegen adoptie;
• De biologische ouders hebben geen gezag en maken geen bezwaar tegen adoptie;
3
, • De biologische moeder is minimaal 16 jaar;
• De adoptiefouders zijn minimaal 18 jaar ouder dan de jeugdige;
• Twee adoptiefouders: wonen minimaal 3 jaar samen en de jeugdige woont hier minimaal
1 jaar;
• 1 adoptiefouder: de jeugdige woont minimaal 3 jaar bij hem of haar.
Adoptie is niet mogelijk door personen met een nauwe familierelatie. Een adoptie door een broer
of zus of grootouders zal worden afgewezen.
Gevolgen adopties
Met een adoptie worden de adoptiefouders de juridische ouders van de jeugdige en ontstaan er
familierechtelijke banden met de familie van de adoptiefouders. Het adoptiekind gaat ook de
achternaam dragen van de adoptiefouders en krijgt het dezelfde nationaliteit.
Partneradoptie
Partneradoptie (stiefouderadoptie) is het juridisch adopteren van het kind van je partner,
waardoor je een familierechtelijke band aangaat met het kind.
Adoptie herroepen
Alleen het geadopteerde kind kan de adoptie achteraf ongedaan maken. Dit kan tussen de 20e en
23e verjaardag door bij de rechtbank een verzoek hiertoe in te dienen. De familierechtelijke banden
tussen de jeugdige en de adoptiefouders maken (weer) plaats voor familierechtelijke banden
tussen de jeugdige en de biologische ouders.
2.5 Gevolgen van het juridisch ouderschap
1. Gezag: juridische ouders hebben in veel gevallen gezag over hun kind, of kunnen hierom
vragen bij de rechter.
2. Omgang: juridische ouders hebben recht op omgang (elkaar mogen zien) met het kind.
3. Onderhoud: juridische ouders zijn onderhoudsplichtig → kosten dragen van de verzorging
en opvoeding → tot 21 jaar wanneer een jeugdige een opleiding volgt.
4. Familienaam: jeugdige draagt de achternaam van de juridische ouder(s).
5. Wettelijk erfgenaam: de jeugdige is wettelijk erfgenaam van de juridische ouders.
6. Nationaliteit: de jeugdige draagt de nationaliteit(en) van de juridische ouders.
2.6 Positie van de eicel- of spermadonor
Een zaad- of eiceldonor die meewerkt aan een kunstmatige bevruchting, kan ten opzichte van de
jeugdige in de meeste gevallen niet anoniem blijven. De wet geeft de jeugdige als regel het recht
op bekendmaking van de identiteitsgegevens van de donor. De jeugdige heeft ook het recht om
informatie op te vragen over halfbroers of halfzussen.
4
