Volkenrecht
Inhoudsopgave
Inleiding ....................................................................................................................................... 3
1. Korte geschiedenis & eigentijdse kritieken ..................................................................................... 3
2. Structuren van internationaal recht ............................................................................................... 6
3. Relatie tussen internationaal en nationaal recht ............................................................................ 7
4. Afdwinging ................................................................................................................................... 7
Bronnen ...................................................................................................................................... 10
1. Introductie..................................................................................................................................10
2. art 38 (1) ICJ Statuut ....................................................................................................................10
3. Unilaterale verklaringen...............................................................................................................14
4. Hiërarchie ..................................................................................................................................15
5. Soft law ......................................................................................................................................16
Verdragen.................................................................................................................................... 19
1. Concept .....................................................................................................................................19
2. Bevoegdheid om een verdrag te sluiten ........................................................................................19
3. Instemming met een verdrag .......................................................................................................20
4. inwerkingtreding .........................................................................................................................21
5. Validiteit aangetast? ....................................................................................................................21
6. Reservaties.................................................................................................................................22
7. Interpretaties ..............................................................................................................................23
8. Amendementen ..........................................................................................................................24
9. Beëindiging, terugtrekking, opschorting ........................................................................................24
Actoren ....................................................................................................................................... 27
1. Erkenning ...................................................................................................................................27
2. Van recht op zelfbeschikking naar recht op afscheiding? ...............................................................28
3. Verwerving territorium .................................................................................................................29
4. Staatsopvolging ..........................................................................................................................30
5. Verdwijning van Staten ................................................................................................................30
6. Internationale organisaties ..........................................................................................................30
7. (Groepen) individuen ...................................................................................................................31
8. Andere territoriale entiteiten ........................................................................................................31
9. Actoren in humanitaire context ....................................................................................................31
10. De natuur .................................................................................................................................31
Jurisdictie ................................................................................................................................... 35
1. Concept jurisdictie......................................................................................................................35
2. Voorschrijvende jurisdictie ..........................................................................................................36
3. Afdwingingsjurisdictie .................................................................................................................39
4. Adjudicerende jurisdictie .............................................................................................................40
Staatsaansprakelijkheid .............................................................................................................. 43
1. Introductie..................................................................................................................................43
2. Arsiwa basisprincipes .................................................................................................................43
3. Toerekenbaarheid artikel 2, a arsiwa.............................................................................................43
4. Hulp en ondersteuning ................................................................................................................46
5. Omstandigheden die onrechtmatigheid uitsluiten .........................................................................46
6. Wie mag inbreuken inroepen?......................................................................................................48
7. Gevolgen van onrechtmatigheid ..................................................................................................49
8. Diplomatieke bescherming ..........................................................................................................50
Geschillenbeslechting ................................................................................................................. 53
1. Introductie en overzicht ...............................................................................................................53
2. Niet adjudicatoire middelen: zonder rechtbank of tribunaal ...........................................................53
3. Adjudicatoire middelen: arbitragetribunalen .................................................................................55
4. Internationaal gerechtshof (ICJ) ...................................................................................................55
5. Gespecialiseerde tribunalen en rechtbanken................................................................................59
1
,Mensenrechten ........................................................................................................................... 62
1. Introductie..................................................................................................................................62
2. Afdwinging ..................................................................................................................................63
3. Bronnen .....................................................................................................................................64
4. Categorieën ................................................................................................................................65
5. Regionale systemen ....................................................................................................................66
6. Publieke noodtoestand ...............................................................................................................68
7. Territoriaal toepassingsgebied? ....................................................................................................69
8. Vluchtelingen .............................................................................................................................69
Milieurecht.................................................................................................................................. 72
1. Wat is milieu(recht)? ...................................................................................................................72
2. Conferenties ...............................................................................................................................72
3. Bronnen .....................................................................................................................................73
4. Principes ....................................................................................................................................74
5. Substantieve regulering: atmosfeer en maritiem milieu .................................................................77
6. Sustantieve regulering: conserveren ............................................................................................78
7. Schadelijke sto`en .....................................................................................................................80
8. Afdwinging en compensatie .........................................................................................................80
Economisch recht ....................................................................................................................... 84
1. Introductie..................................................................................................................................84
2. Weg naar Bretton Woods .............................................................................................................85
3. Internationaal handelsrecht ........................................................................................................87
4. Internationaal monetair recht ......................................................................................................90
5. Internationaal investeringsrecht...................................................................................................92
Zeerecht ..................................................................................................................................... 96
1. Bronnen .....................................................................................................................................96
2. De zee, opgedeeld ......................................................................................................................96
3. Piraterij ..................................................................................................................................... 102
4. Mariene leven ........................................................................................................................... 102
5. Geschillenbeslechting .............................................................................................................. 103
Vrede en veiligheid .................................................................................................................... 107
1. Basisregel: verbod op geweld .................................................................................................... 107
2. Overzicht: 7 begrippen .............................................................................................................. 108
3. Uitzondering op artikel 2(4) handvest: instemming ...................................................................... 108
4. Onder de drempel van geweld in artikel 2(4) handvest: inbreuken op soevereiniteit andere staat ... 109
5. Onder de drempel van geweld in artikel 2(4) handvest: inbreuken op verbod niet-interventie ......... 109
6. Geen geweld in de zin van artikel 2(4) handvest:vn veiligheidsraad resoluties ............................... 110
7. Geen geweld in de zin van artikel 2(4) handvest: zelfverdediging .................................................. 113
8. Ondanks debatten, nog steeds geweld in zin artikel 2(4) vn handvest: unilaterale humanitaire
interventie .................................................................................................................................... 115
9. Ondanks debatten, nog steeds geweld in zin artikel 2(4) vn handvest: redding burgers in het
buitenland ................................................................................................................................... 116
PRAKTISCHE INFO
- Examen
o 10 meerkeuzevragen 50%
o 1 inhoudsvraag – toepassing van internationaal recht, verbind verschillende leerstukken
o 2 kennisvragen
à geen cesuur/giscorrectie
Overzicht
1. Bronnen 5. Staatsaansprakelijkheid 9. Economisch recht
2. Verdragen 6. Geschillenbeslechting 10. Zeerecht
3. Actoren 7. Mensenrechten 11. Vrede en veiligheid
4. Jurisdictie 8. Milieurecht
2
,INLEIDING
Volkenrecht
- Volkenrecht = Internationaal (publiek) recht
o Is anders dan nationaal recht
§ Geen‘trias politica’ –geen verdeling in de WM, UM, RM
§ Maar een gedecentraliseerd rechtssysteem
o Volkenrecht = het rechtssysteem dat de relatie tussen soevereine staten reguleert,
evenals hun onderlinge rechten en verplichtingen.
o Internationaal privaatrecht = Nationale Belgische wetten die privaatrechelijke
betrekkingen met buitenlandse elementen regelen omdat er dan een ‘conflict of law’
optreedt
§ Niet verder ingaan op internationaal privaatrecht
1. KORTE GESCHIEDENIS & EIGENTIJDSE KRITIEKEN
De 2 structuren van intern. recht (‘samen bestaan’ en ‘samenwerking') gegroeid doorheen geschiedenis.
HISTORISCHE EVOLUTIE DIE DE STRUCTUREN VORMDE
- Vroege contacten en nood aan regels
o Culturen komen al millennia met elkaar in contact à behoefte aan regels, zekerheid en
voorspelbaarheid
o Modern internationaal recht heeft wortels in Europa
- Laat-middeleeuws Europa (15e–16e eeuw)
o Meerdere niveaus van loyaliteiten, rechten en verplichtingen
§ Transnationale krachten – met 2 centra van macht:
• Romeinse Rijk
• Katholieke Kerk (Paus)
§ Transnationale netwerken van ridders en kooplieden
à Tonen al dat soevereine eenheid niet vanzelfsprekend is, er is nood aan regels
- Natuurrecht en jus gentium
o Natuurrecht
§ Tijdloze allesomvattende verzameling ideeën over het natuurlijke en sociale
leven in het universum
• Gericht op individuen en hun relaties tot de wereld
• Maar kan ook toegepast worden op staten
o Jus Gentium
§ Afgeleide ‘dagelijkse’ recht van volkeren/naties
- Francisco De Vitoria (1483–1546)
o Spaanse Dominicaanse professor
o Beroemde lezingen: De Indis et De Iure Belli (1532)
§ Inheemse bevolking die de spanjaarden gekoloniseerd hebben in Zuid- en
Noord-Amerika.
o Verwierp verovering door
§ Moeilijk om iets te ontdekken dat andere al ontdekt hadden.
§ Vond dat de Paus niet het recht had om deze gronden aan Spanje toe te kennen.
o Ideën over rechtvaardige oorlog, erkenning van staten, zeevrijheid
§ Rechtvaardiging van oorlog omdat:
• Inheemse bevolking zich verzet tegen Christelijke missionarissen
• Anderzijds omdat spanjaarden vrije handel mogen voeren à inheemse
bevolking verzet zich daartegen.
à Resultaat: hij ging rechtssysteem uitzetten om dit op deze manier te rechtvaardigen.
3
, - Vrede van Westphalia (1648)
o Einde van de Dertigjarige Oorlog in Europa
o Vrede van Munster en Verdragen van Munster en Osnabrück
o Creëerde orde en structuur en verminderde macht van Romeinse rijk en Kerk
o De staat werd de primaire bron van autoriteit
o Toenemende loyaliteit van burgers aan hun natiestaat
§ Minder loyaliteit aan eigen klasse, meer loyaliteit aan het eigen land
• Landen die zichzelf en elkaar als gelijkwaardig zien
o Creëert soevereine staten met gelijke juridische status
§ Kernstructuur van ‘samen bestaan’
- Jean Bodin (1530–1596)
o Conceptualiseerde staatssoevereiniteit
§ Concept van ondeelbare macht van staten
o Was beïnvloed door chaos van godsdienstoorlogen in Frankrijk
§ schreef daarom ook de Six Livres de la République (1576)
o Soeverein = 'absolute en ondeelbare' macht
§ Enkel verantwoording door die machtshebber nodig is aan God
§ Soeverein staat boven de wet
• Kan wet creëren of breken
- Is ook het tijdperk van positivisme
o Aanval op wil van God en natuurrecht
o Positivisme: is het moment waarop het recht als de enige ware bron van de staat wordt
gezien
§ Maar eerder via het recht zelf redeneren.
§ Enkel wat staten vrijwillig accepteren geldt
• Basis voor samenwerking
o Primair belang van staatstoestemming (expliciet via verdrag of impliciet v gewoonte)
§ Kan dit doen via verdrag of gewoonte. Dus altijd toestemming nodig.
• Zonder toestemming, zijn er geen verplichtingen voor staten.
- Opkomst van formele instituties
o Het positivisme hangt samen met de opkomst van formele instituties
o Positivisme kreeg aantrekkingskracht door institutionele ontwikkeling
§ 1865 International Telegraph Union
§ 1874 Universal Postal Union
o 1899 Permanent Hof voor Arbitrage
o Eerste multilaterale verdragen over gewapende conflicten kwamen er
§ 1856 Verklaring van Parijs: Juridische limieten op verovering van privébezit op zee
§ 1868 Verklaring van St. Petersburg: Verbod op explosieve kogels
o 1899 en 1907: Twee Haagse Vredesconferenties over oorlogsvoering
- Kolonialisme
o Zuid-Amerika: onafhankelijkheid v staten in eerste helft 19e eeuw
o Kolonialisme in Azië en vooral Afrika piekte eind 19e eeuw
§ 1914: 90% van Afrika zat onder Europese controle
o Noodzaak van internationale regels: Europese staten hadden conflicten over wie welk
gebied mocht besturen.
o Het beïnvloedde het internationaal recht van co-existence, omdat staten moesten leren
samenleven zonder elkaar constant oorlog te verklaren.
- TWAIL Kritiek
o Intern. recht zou westers ongelijk en koloniaal beïnvloed zijn
o TWAIL gaat de bias in intern. recht laten zien, maar bias is inherent en moeilijk om te zien
§ Zie college economisch recht
4
Inhoudsopgave
Inleiding ....................................................................................................................................... 3
1. Korte geschiedenis & eigentijdse kritieken ..................................................................................... 3
2. Structuren van internationaal recht ............................................................................................... 6
3. Relatie tussen internationaal en nationaal recht ............................................................................ 7
4. Afdwinging ................................................................................................................................... 7
Bronnen ...................................................................................................................................... 10
1. Introductie..................................................................................................................................10
2. art 38 (1) ICJ Statuut ....................................................................................................................10
3. Unilaterale verklaringen...............................................................................................................14
4. Hiërarchie ..................................................................................................................................15
5. Soft law ......................................................................................................................................16
Verdragen.................................................................................................................................... 19
1. Concept .....................................................................................................................................19
2. Bevoegdheid om een verdrag te sluiten ........................................................................................19
3. Instemming met een verdrag .......................................................................................................20
4. inwerkingtreding .........................................................................................................................21
5. Validiteit aangetast? ....................................................................................................................21
6. Reservaties.................................................................................................................................22
7. Interpretaties ..............................................................................................................................23
8. Amendementen ..........................................................................................................................24
9. Beëindiging, terugtrekking, opschorting ........................................................................................24
Actoren ....................................................................................................................................... 27
1. Erkenning ...................................................................................................................................27
2. Van recht op zelfbeschikking naar recht op afscheiding? ...............................................................28
3. Verwerving territorium .................................................................................................................29
4. Staatsopvolging ..........................................................................................................................30
5. Verdwijning van Staten ................................................................................................................30
6. Internationale organisaties ..........................................................................................................30
7. (Groepen) individuen ...................................................................................................................31
8. Andere territoriale entiteiten ........................................................................................................31
9. Actoren in humanitaire context ....................................................................................................31
10. De natuur .................................................................................................................................31
Jurisdictie ................................................................................................................................... 35
1. Concept jurisdictie......................................................................................................................35
2. Voorschrijvende jurisdictie ..........................................................................................................36
3. Afdwingingsjurisdictie .................................................................................................................39
4. Adjudicerende jurisdictie .............................................................................................................40
Staatsaansprakelijkheid .............................................................................................................. 43
1. Introductie..................................................................................................................................43
2. Arsiwa basisprincipes .................................................................................................................43
3. Toerekenbaarheid artikel 2, a arsiwa.............................................................................................43
4. Hulp en ondersteuning ................................................................................................................46
5. Omstandigheden die onrechtmatigheid uitsluiten .........................................................................46
6. Wie mag inbreuken inroepen?......................................................................................................48
7. Gevolgen van onrechtmatigheid ..................................................................................................49
8. Diplomatieke bescherming ..........................................................................................................50
Geschillenbeslechting ................................................................................................................. 53
1. Introductie en overzicht ...............................................................................................................53
2. Niet adjudicatoire middelen: zonder rechtbank of tribunaal ...........................................................53
3. Adjudicatoire middelen: arbitragetribunalen .................................................................................55
4. Internationaal gerechtshof (ICJ) ...................................................................................................55
5. Gespecialiseerde tribunalen en rechtbanken................................................................................59
1
,Mensenrechten ........................................................................................................................... 62
1. Introductie..................................................................................................................................62
2. Afdwinging ..................................................................................................................................63
3. Bronnen .....................................................................................................................................64
4. Categorieën ................................................................................................................................65
5. Regionale systemen ....................................................................................................................66
6. Publieke noodtoestand ...............................................................................................................68
7. Territoriaal toepassingsgebied? ....................................................................................................69
8. Vluchtelingen .............................................................................................................................69
Milieurecht.................................................................................................................................. 72
1. Wat is milieu(recht)? ...................................................................................................................72
2. Conferenties ...............................................................................................................................72
3. Bronnen .....................................................................................................................................73
4. Principes ....................................................................................................................................74
5. Substantieve regulering: atmosfeer en maritiem milieu .................................................................77
6. Sustantieve regulering: conserveren ............................................................................................78
7. Schadelijke sto`en .....................................................................................................................80
8. Afdwinging en compensatie .........................................................................................................80
Economisch recht ....................................................................................................................... 84
1. Introductie..................................................................................................................................84
2. Weg naar Bretton Woods .............................................................................................................85
3. Internationaal handelsrecht ........................................................................................................87
4. Internationaal monetair recht ......................................................................................................90
5. Internationaal investeringsrecht...................................................................................................92
Zeerecht ..................................................................................................................................... 96
1. Bronnen .....................................................................................................................................96
2. De zee, opgedeeld ......................................................................................................................96
3. Piraterij ..................................................................................................................................... 102
4. Mariene leven ........................................................................................................................... 102
5. Geschillenbeslechting .............................................................................................................. 103
Vrede en veiligheid .................................................................................................................... 107
1. Basisregel: verbod op geweld .................................................................................................... 107
2. Overzicht: 7 begrippen .............................................................................................................. 108
3. Uitzondering op artikel 2(4) handvest: instemming ...................................................................... 108
4. Onder de drempel van geweld in artikel 2(4) handvest: inbreuken op soevereiniteit andere staat ... 109
5. Onder de drempel van geweld in artikel 2(4) handvest: inbreuken op verbod niet-interventie ......... 109
6. Geen geweld in de zin van artikel 2(4) handvest:vn veiligheidsraad resoluties ............................... 110
7. Geen geweld in de zin van artikel 2(4) handvest: zelfverdediging .................................................. 113
8. Ondanks debatten, nog steeds geweld in zin artikel 2(4) vn handvest: unilaterale humanitaire
interventie .................................................................................................................................... 115
9. Ondanks debatten, nog steeds geweld in zin artikel 2(4) vn handvest: redding burgers in het
buitenland ................................................................................................................................... 116
PRAKTISCHE INFO
- Examen
o 10 meerkeuzevragen 50%
o 1 inhoudsvraag – toepassing van internationaal recht, verbind verschillende leerstukken
o 2 kennisvragen
à geen cesuur/giscorrectie
Overzicht
1. Bronnen 5. Staatsaansprakelijkheid 9. Economisch recht
2. Verdragen 6. Geschillenbeslechting 10. Zeerecht
3. Actoren 7. Mensenrechten 11. Vrede en veiligheid
4. Jurisdictie 8. Milieurecht
2
,INLEIDING
Volkenrecht
- Volkenrecht = Internationaal (publiek) recht
o Is anders dan nationaal recht
§ Geen‘trias politica’ –geen verdeling in de WM, UM, RM
§ Maar een gedecentraliseerd rechtssysteem
o Volkenrecht = het rechtssysteem dat de relatie tussen soevereine staten reguleert,
evenals hun onderlinge rechten en verplichtingen.
o Internationaal privaatrecht = Nationale Belgische wetten die privaatrechelijke
betrekkingen met buitenlandse elementen regelen omdat er dan een ‘conflict of law’
optreedt
§ Niet verder ingaan op internationaal privaatrecht
1. KORTE GESCHIEDENIS & EIGENTIJDSE KRITIEKEN
De 2 structuren van intern. recht (‘samen bestaan’ en ‘samenwerking') gegroeid doorheen geschiedenis.
HISTORISCHE EVOLUTIE DIE DE STRUCTUREN VORMDE
- Vroege contacten en nood aan regels
o Culturen komen al millennia met elkaar in contact à behoefte aan regels, zekerheid en
voorspelbaarheid
o Modern internationaal recht heeft wortels in Europa
- Laat-middeleeuws Europa (15e–16e eeuw)
o Meerdere niveaus van loyaliteiten, rechten en verplichtingen
§ Transnationale krachten – met 2 centra van macht:
• Romeinse Rijk
• Katholieke Kerk (Paus)
§ Transnationale netwerken van ridders en kooplieden
à Tonen al dat soevereine eenheid niet vanzelfsprekend is, er is nood aan regels
- Natuurrecht en jus gentium
o Natuurrecht
§ Tijdloze allesomvattende verzameling ideeën over het natuurlijke en sociale
leven in het universum
• Gericht op individuen en hun relaties tot de wereld
• Maar kan ook toegepast worden op staten
o Jus Gentium
§ Afgeleide ‘dagelijkse’ recht van volkeren/naties
- Francisco De Vitoria (1483–1546)
o Spaanse Dominicaanse professor
o Beroemde lezingen: De Indis et De Iure Belli (1532)
§ Inheemse bevolking die de spanjaarden gekoloniseerd hebben in Zuid- en
Noord-Amerika.
o Verwierp verovering door
§ Moeilijk om iets te ontdekken dat andere al ontdekt hadden.
§ Vond dat de Paus niet het recht had om deze gronden aan Spanje toe te kennen.
o Ideën over rechtvaardige oorlog, erkenning van staten, zeevrijheid
§ Rechtvaardiging van oorlog omdat:
• Inheemse bevolking zich verzet tegen Christelijke missionarissen
• Anderzijds omdat spanjaarden vrije handel mogen voeren à inheemse
bevolking verzet zich daartegen.
à Resultaat: hij ging rechtssysteem uitzetten om dit op deze manier te rechtvaardigen.
3
, - Vrede van Westphalia (1648)
o Einde van de Dertigjarige Oorlog in Europa
o Vrede van Munster en Verdragen van Munster en Osnabrück
o Creëerde orde en structuur en verminderde macht van Romeinse rijk en Kerk
o De staat werd de primaire bron van autoriteit
o Toenemende loyaliteit van burgers aan hun natiestaat
§ Minder loyaliteit aan eigen klasse, meer loyaliteit aan het eigen land
• Landen die zichzelf en elkaar als gelijkwaardig zien
o Creëert soevereine staten met gelijke juridische status
§ Kernstructuur van ‘samen bestaan’
- Jean Bodin (1530–1596)
o Conceptualiseerde staatssoevereiniteit
§ Concept van ondeelbare macht van staten
o Was beïnvloed door chaos van godsdienstoorlogen in Frankrijk
§ schreef daarom ook de Six Livres de la République (1576)
o Soeverein = 'absolute en ondeelbare' macht
§ Enkel verantwoording door die machtshebber nodig is aan God
§ Soeverein staat boven de wet
• Kan wet creëren of breken
- Is ook het tijdperk van positivisme
o Aanval op wil van God en natuurrecht
o Positivisme: is het moment waarop het recht als de enige ware bron van de staat wordt
gezien
§ Maar eerder via het recht zelf redeneren.
§ Enkel wat staten vrijwillig accepteren geldt
• Basis voor samenwerking
o Primair belang van staatstoestemming (expliciet via verdrag of impliciet v gewoonte)
§ Kan dit doen via verdrag of gewoonte. Dus altijd toestemming nodig.
• Zonder toestemming, zijn er geen verplichtingen voor staten.
- Opkomst van formele instituties
o Het positivisme hangt samen met de opkomst van formele instituties
o Positivisme kreeg aantrekkingskracht door institutionele ontwikkeling
§ 1865 International Telegraph Union
§ 1874 Universal Postal Union
o 1899 Permanent Hof voor Arbitrage
o Eerste multilaterale verdragen over gewapende conflicten kwamen er
§ 1856 Verklaring van Parijs: Juridische limieten op verovering van privébezit op zee
§ 1868 Verklaring van St. Petersburg: Verbod op explosieve kogels
o 1899 en 1907: Twee Haagse Vredesconferenties over oorlogsvoering
- Kolonialisme
o Zuid-Amerika: onafhankelijkheid v staten in eerste helft 19e eeuw
o Kolonialisme in Azië en vooral Afrika piekte eind 19e eeuw
§ 1914: 90% van Afrika zat onder Europese controle
o Noodzaak van internationale regels: Europese staten hadden conflicten over wie welk
gebied mocht besturen.
o Het beïnvloedde het internationaal recht van co-existence, omdat staten moesten leren
samenleven zonder elkaar constant oorlog te verklaren.
- TWAIL Kritiek
o Intern. recht zou westers ongelijk en koloniaal beïnvloed zijn
o TWAIL gaat de bias in intern. recht laten zien, maar bias is inherent en moeilijk om te zien
§ Zie college economisch recht
4
