Complete SV toetsstof Extremisme & terrorisme 2026
Dreigingsbeeld NCTV
- Belangrijkste dreiging op dit moment
o “Wat is de kans dat deze dreiging leidt tot een aanslag?”
- Beeld van de aard van extremisme en terrorisme in NL op dit
moment
Het dreigingsnummer (4) zegt iets over de staat van paraatheid van
alle instanties die iets te maken hebben met misdaadbestrijding.
Verschillende soorten/verschijningsvormen
Ontwikkeling van steeds diversere vormen van terrorisme/extremisme en
een vermenging met andere vormen van criminaliteit en geweld →
uitdaging voor de hele keten.
- Jihadisme (Al Qi’ada & IS)
o Terrorisme komt het meest voor in overheden met een zwakke
structuur
o Intentie om aanslagen te plegen in EU blijft aanwezig
o Nederlandse Jihadistische beweging door online radicalisering &
rekrutering van minderjarigen
Radicaliseren in korte tijd via social media, besloten chatgroepen
en gaming-platformen (fortnite/roblox)
Algoritmes kunnen kwetsbare jongeren snel blootstellen aan
steeds extremere content
- Rechtsterrorisme & -extremisme
o Dreiging: normalisering van het gedachtegoed
(omvolkingscomplottheorie) → leidt tot intolerantie en
geweldsincidenten
- Anti-institutioneel extremisme (Soevereinen)
o Kleine groep geweldsbereid
- Linksextremisme
o Geweldsbereidheid beperkt tot vandalisme, intimidatie of doxing
- Individualisering van terrorisme (lone wolves)
- Nihilistisch extremisme (van ‘ideologie’ naar ‘violence-first’)
o Wordt onder extremisme geschaald omdat bij al deze groepen er
een soort ideologie achter zit + er zitten verschillende
extremistische elementen in
Bv ‘No lives matter’: de wereld zoals deze bestaat moet ten
onder gaan
o Gedecentraliseerd transnationaal netwerk/community (vaak online)
Overlap en samenhang met een subcultuur van geweld,
ontstaan uit extremisme, cybercrime en seksueel misbruik en
geweld.
o Doel: verheerlijking geweld en misbruik en anderen hiertoe
aanzetten. Doel geweld: macht over slachtoffers/andere
groepsleden → vastleggen →erkenning en status
Geweld niet primair ideologisch gedreven, maar geweld omwille
van het geweld (nihilistisch gedreven).
, Veel minderjarigen blootstelling aan gore-beelden →
geestelijke afstomping en dehumanisering anderen
Terrorisme en extremisme (ook in NL) is zo breed dat het leidt tot
verschillende subgroepen. Denk aan:
- Hofstadgroep
- Milieuextremisme/terrorisme
- Tamil Tijgers
- Jihadistisch salafistisch terrorisme
- Links/rechts terrorisme
o Is een grote evolutie zichtbaar in de ontwikkeling naar
verschillende groepen
Individualisering van terrorisme
Ook wel de lone actors of de soloterroristen genoemd
→ kwalificatie: moeten de primaire architect als de primaire actor van de
aanslag zijn, mogen in andere fasen wel assistentie van anderen hebben
ontvangen
o Maar, geïsoleerde cellen (2 of 3 mensen) worden ook soms als lone
actors gezien, zo lang ze maar onafhankelijk van een groter netwerk
opereren.
- Gebrek aan directe sturing: handelen op eigen initiatief (autonoom)
→ online geïnspireerd (evt. door een groep), geen deel van groep.
Beslissingen om over te gaan op geweld worden niet van buitenaf
gedicteerd
- Radicaliseren online, uit zicht sociale omgeving
- Onduidelijke motivatie: vaak mengeling van klassieke ideologieën,
persoonlijke grieven (=ergernissen), psychosociale problemen of een
fascinatie voor nihilistisch geweld
o Hierdoor lastig om binnen bestaande extremistische kaders te
plaatsen
o Ideologie lijkt minder belangrijk te worden; sommige mensen
worden door een bepaalde ‘geweldslust’ aangetrokken tot bepaalde
groepen
Risico’s individualisering
- Grote onvoorspelbaarheid: door handelen op eigen initiatief en
eigen radicalisatie, is het voor veiligheidsdiensten uiterst moeilijk te
voorspellen en aanvoelen (onderkennen) wie, wanneer en waarom
iemand overgaat tot geweld.
o Lastige detectie: door individuele, online radicalisatie worden
signalen die bij grotere netwerken wel zichtbaar zijn gemist door
autoriteiten door ontbreken van communicatie + korte
voorbereidingstijd voor het plegen van een aanslag
- Focus op eenvoudige doelen: Alleen handelende daders richten zich
meestal op zogenaamde soft-targets en low-profile doelwitten die
eenvoudig te raken zijn → aanslagen hierdoor kleinere impact.
, o Hierdoor hogere kans op succes: door gebruik eenvoudigere
middelen (wapens zoals messen, eenvoudige voertuigen) is de kans
van slagen op het plegen van een daadwerkelijke aanslag groter.
Maatschappelijke impact
De voortdurende dreiging en de verspreiding van extremistische
narratieven leiden tot een toename van angst, haat en polarisatie in de
samenleving. Dit uit zich onder meer in de bedreiging en intimidatie van
politici, journalisten en wetenschappers, wat de democratische rechtsorde
ondermijnt.
Extreemrechts (Willem Wagenaar)
Het label ‘extreemrechts’ heeft effect op hoe je behandeld wordt door de
staat.
Kern ideologie:
- Onderscheid in ‘wij’ en ‘zij’ in etnische gronden
- Hang naar een autoritaire staatsvorm → democratische rechten staan
in de weg
2 ideologische stromingen in het extreemrechtse veld:
1. Identitairen (voorbeelden: Pegida, Voorpost)
- Kerngedachte: wij-zij groep worden bepaald op basis van etniciteit;
taal, cultuur en geschiedenis.
- Voelen zich verbonden met Vlamingen, Fransen en de boeren in Zuid
Afrika. Iedereen die dezelfde taal en cultuur niet deelt hoort bij de
‘zij’ groep. Vinden dat de staatsgrenzen overeen zouden moeten
komen met deze gebieden.
- Kleine groep(en) met stabiele aanhang
- Gebruiken provocatie als methode
Dus, wij-zij op basis etniciteit (taal, cultuur, geschiedenis). Het zijn
kleine groepen met een stabiele aanhang en gebruiken provocatie als
methode om aandacht te trekken en zo hun boodschap te kunnen
verspreiden.
2. Nationaal-Socialisten
- Kerngedachte: wij-zij groep bepaald op basis van ras;
biologie/genetica, zoals huidskleur. Vinden dat deze factoren invloed
hebben op gedrag (ene ras slimmer, beschaafder en betrouwbaarder
dan andere).
- Zijn anti-democratisch: vinden dat hele democratie op zijn kop
moet → moet een andere vorm komen, bv een dictatuur. Grenst aan
terugverlangen naar een andere periode, bij voorbaat het derde rijk.
- Online in modern jasje (omvolking)
Dus, wij-zij op basis van ras (biologisch onderscheid), anti-
democratisch, online te vinden in een modern jasje (omvolking).
Omvolkings(complot)theorie: het idee dat “het Westen”/”blanke ras”
zou verdwijnen. Dit zou komen door ‘het beleid’ die bewust ervoor zorgt
, dat door migratie van mensen van kleur het blanke ras wordt vernietigd,
mede door lage geboortecijfers onder de ‘blanke’ bevolking. Dit beleid is
ook aanhanger van feminisme en homoseksualiteit, dus dit zijn de mede-
vijanden en veroorzakers van de ‘omvolking’. Oorzaken hiervan:
- Verwachting: omvolking gaat leiden tot (burger-/rassen) oorlog.
- Als er nog langer wordt gewacht met ‘ingrijpen’ raakt de ‘blanke
populatie’ in de minderheid en zal het verliezen → oplossing:
accelerationisme = het versnellen van het conflict, hier door de
‘burgeroorlog’ te versnellen.
o Accelerationisme wordt bewerkstelligd door leden op te roepen
tot geweld en/of aanslagen te plegen → verspreiding hiervan
vooral online, o.a. door jonge radicalen
De vijf paden naar (toetreding tot) rechtsextremisme
1. Thrill seekers (spanningszoekers):
a. Gedreven door verlangen naar opwinding, provocatie &
geweld
b. Lage zelfbeheersing, radicalisering begint in gewelddadige
subculturen met wij-zij gedachtengoed
2. Political seekers (politieke zoekers):
a. SES succesvol, gedesillusioneerd geraakt door reguliere
politiek
b. Streven naar autoritaire ‘law-and-order’-samenleving
c. Sluiten zich aan bij rechtsextremistische groep om via deze
alternatieve weg politieke invloed te krijgen.
3. Justice seekers (rechtvaardigheidszoekers):
a. Gedreven door woede richting de overheid en een gevoel van
onrechtvaardigheid & machteloosheid
i. ‘Migranten worden voorgetrokken bij sociale
woningbouw’
b. Lagere SES, relatieve, collectieve deprivatie (=gevoel anomie)
c. Rechtse standpunten over immigratie, linkse standpunten over
economische zaken (dus basically PVV stemmers)
4. Social seekers (sociale zoekers):
a. Ideologie is ondergeschikt → sluiten zich aan voor vriendschap,
als ‘vervangende familie’. Laten invullen van rol over aan
anderen in de groep.
5. Ideologial seekers (ideologische zoekers):
a. Opereren veelal online (‘Alt-Right’)
b. Gericht op etnische identiteit en ‘omvolkingstheorie/Great
Replacement’
i. Gaan uit van anti-egalitarisme: de overtuiging dat
mensen inherent ongelijk zijn.
c. Zien zichzelf als (intellectuele) voorhoede die zichzelf
intellectueel en fysiek moet trainen voor een komende strijd
Bij toetreding gekeken naar: startpositie (SES, emoties), katalysator
(specifieke gebeurtenis die startpositie omzet in actieve
identiteit/actie), identiteit (hoe je jezelf waarneemt, de outgroup
Dreigingsbeeld NCTV
- Belangrijkste dreiging op dit moment
o “Wat is de kans dat deze dreiging leidt tot een aanslag?”
- Beeld van de aard van extremisme en terrorisme in NL op dit
moment
Het dreigingsnummer (4) zegt iets over de staat van paraatheid van
alle instanties die iets te maken hebben met misdaadbestrijding.
Verschillende soorten/verschijningsvormen
Ontwikkeling van steeds diversere vormen van terrorisme/extremisme en
een vermenging met andere vormen van criminaliteit en geweld →
uitdaging voor de hele keten.
- Jihadisme (Al Qi’ada & IS)
o Terrorisme komt het meest voor in overheden met een zwakke
structuur
o Intentie om aanslagen te plegen in EU blijft aanwezig
o Nederlandse Jihadistische beweging door online radicalisering &
rekrutering van minderjarigen
Radicaliseren in korte tijd via social media, besloten chatgroepen
en gaming-platformen (fortnite/roblox)
Algoritmes kunnen kwetsbare jongeren snel blootstellen aan
steeds extremere content
- Rechtsterrorisme & -extremisme
o Dreiging: normalisering van het gedachtegoed
(omvolkingscomplottheorie) → leidt tot intolerantie en
geweldsincidenten
- Anti-institutioneel extremisme (Soevereinen)
o Kleine groep geweldsbereid
- Linksextremisme
o Geweldsbereidheid beperkt tot vandalisme, intimidatie of doxing
- Individualisering van terrorisme (lone wolves)
- Nihilistisch extremisme (van ‘ideologie’ naar ‘violence-first’)
o Wordt onder extremisme geschaald omdat bij al deze groepen er
een soort ideologie achter zit + er zitten verschillende
extremistische elementen in
Bv ‘No lives matter’: de wereld zoals deze bestaat moet ten
onder gaan
o Gedecentraliseerd transnationaal netwerk/community (vaak online)
Overlap en samenhang met een subcultuur van geweld,
ontstaan uit extremisme, cybercrime en seksueel misbruik en
geweld.
o Doel: verheerlijking geweld en misbruik en anderen hiertoe
aanzetten. Doel geweld: macht over slachtoffers/andere
groepsleden → vastleggen →erkenning en status
Geweld niet primair ideologisch gedreven, maar geweld omwille
van het geweld (nihilistisch gedreven).
, Veel minderjarigen blootstelling aan gore-beelden →
geestelijke afstomping en dehumanisering anderen
Terrorisme en extremisme (ook in NL) is zo breed dat het leidt tot
verschillende subgroepen. Denk aan:
- Hofstadgroep
- Milieuextremisme/terrorisme
- Tamil Tijgers
- Jihadistisch salafistisch terrorisme
- Links/rechts terrorisme
o Is een grote evolutie zichtbaar in de ontwikkeling naar
verschillende groepen
Individualisering van terrorisme
Ook wel de lone actors of de soloterroristen genoemd
→ kwalificatie: moeten de primaire architect als de primaire actor van de
aanslag zijn, mogen in andere fasen wel assistentie van anderen hebben
ontvangen
o Maar, geïsoleerde cellen (2 of 3 mensen) worden ook soms als lone
actors gezien, zo lang ze maar onafhankelijk van een groter netwerk
opereren.
- Gebrek aan directe sturing: handelen op eigen initiatief (autonoom)
→ online geïnspireerd (evt. door een groep), geen deel van groep.
Beslissingen om over te gaan op geweld worden niet van buitenaf
gedicteerd
- Radicaliseren online, uit zicht sociale omgeving
- Onduidelijke motivatie: vaak mengeling van klassieke ideologieën,
persoonlijke grieven (=ergernissen), psychosociale problemen of een
fascinatie voor nihilistisch geweld
o Hierdoor lastig om binnen bestaande extremistische kaders te
plaatsen
o Ideologie lijkt minder belangrijk te worden; sommige mensen
worden door een bepaalde ‘geweldslust’ aangetrokken tot bepaalde
groepen
Risico’s individualisering
- Grote onvoorspelbaarheid: door handelen op eigen initiatief en
eigen radicalisatie, is het voor veiligheidsdiensten uiterst moeilijk te
voorspellen en aanvoelen (onderkennen) wie, wanneer en waarom
iemand overgaat tot geweld.
o Lastige detectie: door individuele, online radicalisatie worden
signalen die bij grotere netwerken wel zichtbaar zijn gemist door
autoriteiten door ontbreken van communicatie + korte
voorbereidingstijd voor het plegen van een aanslag
- Focus op eenvoudige doelen: Alleen handelende daders richten zich
meestal op zogenaamde soft-targets en low-profile doelwitten die
eenvoudig te raken zijn → aanslagen hierdoor kleinere impact.
, o Hierdoor hogere kans op succes: door gebruik eenvoudigere
middelen (wapens zoals messen, eenvoudige voertuigen) is de kans
van slagen op het plegen van een daadwerkelijke aanslag groter.
Maatschappelijke impact
De voortdurende dreiging en de verspreiding van extremistische
narratieven leiden tot een toename van angst, haat en polarisatie in de
samenleving. Dit uit zich onder meer in de bedreiging en intimidatie van
politici, journalisten en wetenschappers, wat de democratische rechtsorde
ondermijnt.
Extreemrechts (Willem Wagenaar)
Het label ‘extreemrechts’ heeft effect op hoe je behandeld wordt door de
staat.
Kern ideologie:
- Onderscheid in ‘wij’ en ‘zij’ in etnische gronden
- Hang naar een autoritaire staatsvorm → democratische rechten staan
in de weg
2 ideologische stromingen in het extreemrechtse veld:
1. Identitairen (voorbeelden: Pegida, Voorpost)
- Kerngedachte: wij-zij groep worden bepaald op basis van etniciteit;
taal, cultuur en geschiedenis.
- Voelen zich verbonden met Vlamingen, Fransen en de boeren in Zuid
Afrika. Iedereen die dezelfde taal en cultuur niet deelt hoort bij de
‘zij’ groep. Vinden dat de staatsgrenzen overeen zouden moeten
komen met deze gebieden.
- Kleine groep(en) met stabiele aanhang
- Gebruiken provocatie als methode
Dus, wij-zij op basis etniciteit (taal, cultuur, geschiedenis). Het zijn
kleine groepen met een stabiele aanhang en gebruiken provocatie als
methode om aandacht te trekken en zo hun boodschap te kunnen
verspreiden.
2. Nationaal-Socialisten
- Kerngedachte: wij-zij groep bepaald op basis van ras;
biologie/genetica, zoals huidskleur. Vinden dat deze factoren invloed
hebben op gedrag (ene ras slimmer, beschaafder en betrouwbaarder
dan andere).
- Zijn anti-democratisch: vinden dat hele democratie op zijn kop
moet → moet een andere vorm komen, bv een dictatuur. Grenst aan
terugverlangen naar een andere periode, bij voorbaat het derde rijk.
- Online in modern jasje (omvolking)
Dus, wij-zij op basis van ras (biologisch onderscheid), anti-
democratisch, online te vinden in een modern jasje (omvolking).
Omvolkings(complot)theorie: het idee dat “het Westen”/”blanke ras”
zou verdwijnen. Dit zou komen door ‘het beleid’ die bewust ervoor zorgt
, dat door migratie van mensen van kleur het blanke ras wordt vernietigd,
mede door lage geboortecijfers onder de ‘blanke’ bevolking. Dit beleid is
ook aanhanger van feminisme en homoseksualiteit, dus dit zijn de mede-
vijanden en veroorzakers van de ‘omvolking’. Oorzaken hiervan:
- Verwachting: omvolking gaat leiden tot (burger-/rassen) oorlog.
- Als er nog langer wordt gewacht met ‘ingrijpen’ raakt de ‘blanke
populatie’ in de minderheid en zal het verliezen → oplossing:
accelerationisme = het versnellen van het conflict, hier door de
‘burgeroorlog’ te versnellen.
o Accelerationisme wordt bewerkstelligd door leden op te roepen
tot geweld en/of aanslagen te plegen → verspreiding hiervan
vooral online, o.a. door jonge radicalen
De vijf paden naar (toetreding tot) rechtsextremisme
1. Thrill seekers (spanningszoekers):
a. Gedreven door verlangen naar opwinding, provocatie &
geweld
b. Lage zelfbeheersing, radicalisering begint in gewelddadige
subculturen met wij-zij gedachtengoed
2. Political seekers (politieke zoekers):
a. SES succesvol, gedesillusioneerd geraakt door reguliere
politiek
b. Streven naar autoritaire ‘law-and-order’-samenleving
c. Sluiten zich aan bij rechtsextremistische groep om via deze
alternatieve weg politieke invloed te krijgen.
3. Justice seekers (rechtvaardigheidszoekers):
a. Gedreven door woede richting de overheid en een gevoel van
onrechtvaardigheid & machteloosheid
i. ‘Migranten worden voorgetrokken bij sociale
woningbouw’
b. Lagere SES, relatieve, collectieve deprivatie (=gevoel anomie)
c. Rechtse standpunten over immigratie, linkse standpunten over
economische zaken (dus basically PVV stemmers)
4. Social seekers (sociale zoekers):
a. Ideologie is ondergeschikt → sluiten zich aan voor vriendschap,
als ‘vervangende familie’. Laten invullen van rol over aan
anderen in de groep.
5. Ideologial seekers (ideologische zoekers):
a. Opereren veelal online (‘Alt-Right’)
b. Gericht op etnische identiteit en ‘omvolkingstheorie/Great
Replacement’
i. Gaan uit van anti-egalitarisme: de overtuiging dat
mensen inherent ongelijk zijn.
c. Zien zichzelf als (intellectuele) voorhoede die zichzelf
intellectueel en fysiek moet trainen voor een komende strijd
Bij toetreding gekeken naar: startpositie (SES, emoties), katalysator
(specifieke gebeurtenis die startpositie omzet in actieve
identiteit/actie), identiteit (hoe je jezelf waarneemt, de outgroup
