Abdomen
Ziektebeeld Epidemiologie Symptomen Diagnose Behandeling en prognose
Acute buik
Appendicitis acuta Ontsteking hele wand Klassiek: pijn start rond navel Lab: matige leukocytose + Kinderen en zwangeren: altijd
appendix, vaak door obstructie (visceraal) → migreert RLQ CRP (CRP stijgt binnen ~6 operatief (laparoscopische
(fecoliet). (pariëtaal), misselijkheid, uur). Echo eerste keus; bij appendectomie voorkeur).
15–30 jaar; bij kinderen >3 anorexie, braken (vaak na inconclusief: CT met IV Simpele appendicitis kan soms
meest voorkomende pijn), (sub)febriel. Peritoneale contrast; MRI bij AB (recidief 20–40%).
chirurgische acute buik. Bij <3 prikkeling: vervoerspijn, kinderen/jongvolwassene AB-profylaxe: cefalosporine +
jaar vaak al perforatie. percussiepijn, druk- en n/zwangeren. metronidazol.
loslaatpijn McBurney, lokale Infiltraat: conservatief; abces
Simpel (zonder defense. Psoasfenomeen. → percutane drainage.
necrose/perforatie) vs complex Perforatie: diffuse peritonitis Complicaties (m.n. perforatie):
(met necrose/perforatie) + hoge koorts/sepsis. wondinfectie, IAA (±5%),
Complex = progressief postoperatieve ileus.
Acute cholecystitis (± Ontsteking van de galblaas → Continue matig–zeer ernstige Echo (eerste keus) + lab Laparoscopische of open
empyeem) steen in ductus → stase van gal RUQ-pijn met uitstraling (ontsteking/leverenzyme cholecystectomie binnen 24
→ overgroei door bacterien rechterschouder; koorts (bij n). uur. Ernstclassificatie
empyeem hoog), icterus, (mild/matig/ernstig met
Leeftijd 30-60 jaar misselijkheid. Murphy orgaandisfunctie) beïnvloedt
positief; druk- en loslaatpijn urgentie/intensiteit. Prognose
Vaak complicatie galstenen; RUQ. Leucocytose, lichte goed bij tijdige operatie; risico
90–95% heeft ook cholestase mogelijk. complicaties bij
choledocholithiasis. Ontsteking gangreen/emfysemateus/abce
galblaas → continue pijn. Teken van Boas = pijn onder s.
Empyeem: ernstiger met hoge de schouderbladen
koorts.
Algehele malaise
VG galstenen
,Acute diverticulitis 60% van de bevolking heeft Langzaam toenemende LLQ Echo ± CT. Geen Ongecompliceerd: antibiotica
divertikels; 4–7% krijgt (meestal) of RLQ pijn, koorts, colonscopie in acute fase volgens lokaal beleid.
diverticulitis. misselijkheid, diarree of i.v.m. perforatierisico. Abces: percutane drainage.
obstipatie; soms rectaal Perforatie/gegeneraliseerde
Meestal >60 jaar. 80% bloedverlies. peritonitis: chirurgie (bv.
ongecompliceerd. VG Peritoneale prikkeling bij Hartmann) of laparoscopisch
obstipatie ernstig beloop; koortspieken spoelen afhankelijk van
kunnen passen bij abces. situatie. Prognose goed bij
Gecompliceerd: perforatie, = gegeneraliseerde peritonitis ongecompliceerd;
(peri)abces, fistel, stenose, gecompliceerd = hogere
bloeding. Piekende temperatuur = morbiditeit.
! Azie rechts, anders RLQ of peridiverticulair abces
LLQ
Acute pancreatitis Ontsteking pancreas Plotselinge hevige Lab: lipase/amylase ↑. Ringerlactaat IV + pijnstilling.
epigastrische pijn uitstralend Echo (o.a. galstenen). ERCP bij galsteenlijden;
Alcoholabusus of voorafgaand naar rug; Operatief bij
excessief alcoholgebruik en misselijkheid/braken; patiënt pancreasnecrose/
cholelithiasis in VG ligt vaak stil of zit met complicaties. Prognose
opgetrokken knieën; eten variabel; kans op orgaanfalen
Vaak 30–50 jaar. verergert; peristaltiek bij ernstig beloop.
verminderd, druk- en
loslaatpijn epigastrio; soms
hypotensie.
PID / salpingitis-adnexitis Vaak SOA-gerelateerd Progressieve onderbuikpijn, PCR op SOA’s. Klinisch + AB: ofloxacine/levofloxacine
(Chlamydia ~50%, gonorroe koorts ,bekkenpijn, vergrote gyn. Onderzoek. 400 mg 2dd + metronidazol
~10% genoemd). Risico: recente en gevoelige adnexen, 500 mg 2dd, 14 dagen. Partner
IUD-plaatsing, (pre)menstrueel. misselijkheid/braken, CRP > 10 mg/L waarschuwen. Spiraal mag
abnormale/purulente blijven. Prognose goed bij tijdig
Fluor albus in VG (SOA) afscheiding, druk- en behandelen; risico
loslaatpijn onderbuik, infertiliteit/chronische pijn bij
Bij IUD: actinomyces portio-bewegingspijn laat.
(slinger-/opstootpijn).
,Primaire peritonitis Zeldzaam: diffuse infectie Koorts, gegeneraliseerde Abdominale punctie + Antibiotica. Prognose
zonder duidelijke abdominale hevige pijn, plankharde buik, kweek buikvocht. afhankelijk van onderliggende
bron; voorbeelden: vervoerspijn, thoracale oorzaak en snelheid
strepto-/pneumokokken bij ademhaling, peristaltiek behandeling.
jonge meisjes; geïnfecteerde ↓/afwezig, druk- en
ascites bij cirrose/nefrotisch loslaatpijn, défense
syndroom. musculaire
Patiënten kunnen nog amper
praten van de pijn
Geperforeerd ulcus Perforatie ulcus waarbij Plotselinge zeer hevige Klinisch (peritonitis) + Resuscitatie
ventriculi/duodeni peritoneale prikkeling optreedt bovenbuikpijn; daarna soms beeldvorming in 2e lijn. (infuus/maagsonde) +
pijnvrij interval (uren), spoedoperatie: ulcus
Risicofactoren: vervolgens pijn overhechten. Antibiotica + PPI.
NSAID’s/corticosteroïden. verplaatst/spreidt (soms Prognose sterk
eerst naar RLQ) en wordt tijdsafhankelijk; uitstel →
Zure inhoud → continu; plankharde sepsis/shock.
(gegeneraliseerde) peritonitis. ingetrokken buik, angstige
patiënt, afwezige
buikademhaling, knieën
opgetrokken.
Percussie: opgeheven
leverdemping (vrije lucht).
Secundaire peritonitis Peritonitis vrijwel altijd Lokaal: lokale druk- en LO leidend; lab: Parallel: vocht/inotropie/AB
(lokaal/gegeneraliseerd) secundair aan loslaatpijn, percussiepijn, CRP/leukocyten ↑. en oorzaak behandelen;
ontsteking/bloeding/ischemie/ lokale defense (bv. spoedoperatie bij shock of
perforatie. Containment door appendicitis). duidelijke indicatie. Prognose
omentum kan lokaal houden; Gegeneraliseerd: klinisch afhankelijk van broncontrole
falen → gegeneraliseerd. zieke patiënt, koorts, en snelheid.
tachycardie, hele buik pijn,
stille buik, druk- en
loslaatpijn alle kwadranten,
plankharde buik.
, Shocktekenen: dorst, droge
tong, klam, koude acra,
onrust/angst (facies
hippocratica).
Obstructie/ileus
Mechanische ileus Oorzaken: in lumen (feces, Krampende pijn met pijnarme CT-scan (hoogste Corrigeer
(darmobstructie) = meestal galstenen, corpus alienum), in intervallen, progressief; hevig sens/spec). LO: klinkende dehydratie/elektrolyten,
bij acute buik wand (tumor, Crohn, braken; buikdistensie; vs stille buik. maagsonde. Zonder
diverticulitis, stenose), buiten afwezig flatus/ontlasting (bij strangulatie:
darm (adhesies/strengen na dikke darm vaak vroeg, bij afwachten/observatie. Bij
operaties, hernia, volvulus, dunne darm later); fecaloïd verdenking
invaginatie). Hoog: sneller braken bij ernstige ischemie/strangulatie of
(24–48u). Laag: trager (dagen). obstructie. complete obstructie: operatief.
Hyperperistaltiek met Prognose afhankelijk van tijd
“gootsteengeruis”. tot ingrijpen.
Als kramp overgaat in
continue pijn →
ischemie/strangulatie
(alarmsignaal).
Acute continue pijn =
peritonitis t.g.v. obstructie
Paralytische ileus Functionele stilstand: Diffuse buikpijn/vol gevoel, Klinisch + beeldvorming Oorzaak behandelen,
secundair aan peritonitis, distensie, stille buik, ter uitsluiting elektrolyten corrigeren,
retroperitoneaal hematoom (bv misselijkheid/braken. mechanisch. mobiliseren/sonde. Prognose
wervelfractuur), ischemie, afhankelijk van onderliggende
medicatie oorzaak.
(opiaten/anticholinergica),
hypokaliëmie; Ogilvie
(pseudo-obstructie colon).
Ingeklemde liesbreuk Liesbreuk meestal door zwakte Zwelling in lies (toename bij Meestal klinisch; echo Beklemde hernia =
Ziektebeeld Epidemiologie Symptomen Diagnose Behandeling en prognose
Acute buik
Appendicitis acuta Ontsteking hele wand Klassiek: pijn start rond navel Lab: matige leukocytose + Kinderen en zwangeren: altijd
appendix, vaak door obstructie (visceraal) → migreert RLQ CRP (CRP stijgt binnen ~6 operatief (laparoscopische
(fecoliet). (pariëtaal), misselijkheid, uur). Echo eerste keus; bij appendectomie voorkeur).
15–30 jaar; bij kinderen >3 anorexie, braken (vaak na inconclusief: CT met IV Simpele appendicitis kan soms
meest voorkomende pijn), (sub)febriel. Peritoneale contrast; MRI bij AB (recidief 20–40%).
chirurgische acute buik. Bij <3 prikkeling: vervoerspijn, kinderen/jongvolwassene AB-profylaxe: cefalosporine +
jaar vaak al perforatie. percussiepijn, druk- en n/zwangeren. metronidazol.
loslaatpijn McBurney, lokale Infiltraat: conservatief; abces
Simpel (zonder defense. Psoasfenomeen. → percutane drainage.
necrose/perforatie) vs complex Perforatie: diffuse peritonitis Complicaties (m.n. perforatie):
(met necrose/perforatie) + hoge koorts/sepsis. wondinfectie, IAA (±5%),
Complex = progressief postoperatieve ileus.
Acute cholecystitis (± Ontsteking van de galblaas → Continue matig–zeer ernstige Echo (eerste keus) + lab Laparoscopische of open
empyeem) steen in ductus → stase van gal RUQ-pijn met uitstraling (ontsteking/leverenzyme cholecystectomie binnen 24
→ overgroei door bacterien rechterschouder; koorts (bij n). uur. Ernstclassificatie
empyeem hoog), icterus, (mild/matig/ernstig met
Leeftijd 30-60 jaar misselijkheid. Murphy orgaandisfunctie) beïnvloedt
positief; druk- en loslaatpijn urgentie/intensiteit. Prognose
Vaak complicatie galstenen; RUQ. Leucocytose, lichte goed bij tijdige operatie; risico
90–95% heeft ook cholestase mogelijk. complicaties bij
choledocholithiasis. Ontsteking gangreen/emfysemateus/abce
galblaas → continue pijn. Teken van Boas = pijn onder s.
Empyeem: ernstiger met hoge de schouderbladen
koorts.
Algehele malaise
VG galstenen
,Acute diverticulitis 60% van de bevolking heeft Langzaam toenemende LLQ Echo ± CT. Geen Ongecompliceerd: antibiotica
divertikels; 4–7% krijgt (meestal) of RLQ pijn, koorts, colonscopie in acute fase volgens lokaal beleid.
diverticulitis. misselijkheid, diarree of i.v.m. perforatierisico. Abces: percutane drainage.
obstipatie; soms rectaal Perforatie/gegeneraliseerde
Meestal >60 jaar. 80% bloedverlies. peritonitis: chirurgie (bv.
ongecompliceerd. VG Peritoneale prikkeling bij Hartmann) of laparoscopisch
obstipatie ernstig beloop; koortspieken spoelen afhankelijk van
kunnen passen bij abces. situatie. Prognose goed bij
Gecompliceerd: perforatie, = gegeneraliseerde peritonitis ongecompliceerd;
(peri)abces, fistel, stenose, gecompliceerd = hogere
bloeding. Piekende temperatuur = morbiditeit.
! Azie rechts, anders RLQ of peridiverticulair abces
LLQ
Acute pancreatitis Ontsteking pancreas Plotselinge hevige Lab: lipase/amylase ↑. Ringerlactaat IV + pijnstilling.
epigastrische pijn uitstralend Echo (o.a. galstenen). ERCP bij galsteenlijden;
Alcoholabusus of voorafgaand naar rug; Operatief bij
excessief alcoholgebruik en misselijkheid/braken; patiënt pancreasnecrose/
cholelithiasis in VG ligt vaak stil of zit met complicaties. Prognose
opgetrokken knieën; eten variabel; kans op orgaanfalen
Vaak 30–50 jaar. verergert; peristaltiek bij ernstig beloop.
verminderd, druk- en
loslaatpijn epigastrio; soms
hypotensie.
PID / salpingitis-adnexitis Vaak SOA-gerelateerd Progressieve onderbuikpijn, PCR op SOA’s. Klinisch + AB: ofloxacine/levofloxacine
(Chlamydia ~50%, gonorroe koorts ,bekkenpijn, vergrote gyn. Onderzoek. 400 mg 2dd + metronidazol
~10% genoemd). Risico: recente en gevoelige adnexen, 500 mg 2dd, 14 dagen. Partner
IUD-plaatsing, (pre)menstrueel. misselijkheid/braken, CRP > 10 mg/L waarschuwen. Spiraal mag
abnormale/purulente blijven. Prognose goed bij tijdig
Fluor albus in VG (SOA) afscheiding, druk- en behandelen; risico
loslaatpijn onderbuik, infertiliteit/chronische pijn bij
Bij IUD: actinomyces portio-bewegingspijn laat.
(slinger-/opstootpijn).
,Primaire peritonitis Zeldzaam: diffuse infectie Koorts, gegeneraliseerde Abdominale punctie + Antibiotica. Prognose
zonder duidelijke abdominale hevige pijn, plankharde buik, kweek buikvocht. afhankelijk van onderliggende
bron; voorbeelden: vervoerspijn, thoracale oorzaak en snelheid
strepto-/pneumokokken bij ademhaling, peristaltiek behandeling.
jonge meisjes; geïnfecteerde ↓/afwezig, druk- en
ascites bij cirrose/nefrotisch loslaatpijn, défense
syndroom. musculaire
Patiënten kunnen nog amper
praten van de pijn
Geperforeerd ulcus Perforatie ulcus waarbij Plotselinge zeer hevige Klinisch (peritonitis) + Resuscitatie
ventriculi/duodeni peritoneale prikkeling optreedt bovenbuikpijn; daarna soms beeldvorming in 2e lijn. (infuus/maagsonde) +
pijnvrij interval (uren), spoedoperatie: ulcus
Risicofactoren: vervolgens pijn overhechten. Antibiotica + PPI.
NSAID’s/corticosteroïden. verplaatst/spreidt (soms Prognose sterk
eerst naar RLQ) en wordt tijdsafhankelijk; uitstel →
Zure inhoud → continu; plankharde sepsis/shock.
(gegeneraliseerde) peritonitis. ingetrokken buik, angstige
patiënt, afwezige
buikademhaling, knieën
opgetrokken.
Percussie: opgeheven
leverdemping (vrije lucht).
Secundaire peritonitis Peritonitis vrijwel altijd Lokaal: lokale druk- en LO leidend; lab: Parallel: vocht/inotropie/AB
(lokaal/gegeneraliseerd) secundair aan loslaatpijn, percussiepijn, CRP/leukocyten ↑. en oorzaak behandelen;
ontsteking/bloeding/ischemie/ lokale defense (bv. spoedoperatie bij shock of
perforatie. Containment door appendicitis). duidelijke indicatie. Prognose
omentum kan lokaal houden; Gegeneraliseerd: klinisch afhankelijk van broncontrole
falen → gegeneraliseerd. zieke patiënt, koorts, en snelheid.
tachycardie, hele buik pijn,
stille buik, druk- en
loslaatpijn alle kwadranten,
plankharde buik.
, Shocktekenen: dorst, droge
tong, klam, koude acra,
onrust/angst (facies
hippocratica).
Obstructie/ileus
Mechanische ileus Oorzaken: in lumen (feces, Krampende pijn met pijnarme CT-scan (hoogste Corrigeer
(darmobstructie) = meestal galstenen, corpus alienum), in intervallen, progressief; hevig sens/spec). LO: klinkende dehydratie/elektrolyten,
bij acute buik wand (tumor, Crohn, braken; buikdistensie; vs stille buik. maagsonde. Zonder
diverticulitis, stenose), buiten afwezig flatus/ontlasting (bij strangulatie:
darm (adhesies/strengen na dikke darm vaak vroeg, bij afwachten/observatie. Bij
operaties, hernia, volvulus, dunne darm later); fecaloïd verdenking
invaginatie). Hoog: sneller braken bij ernstige ischemie/strangulatie of
(24–48u). Laag: trager (dagen). obstructie. complete obstructie: operatief.
Hyperperistaltiek met Prognose afhankelijk van tijd
“gootsteengeruis”. tot ingrijpen.
Als kramp overgaat in
continue pijn →
ischemie/strangulatie
(alarmsignaal).
Acute continue pijn =
peritonitis t.g.v. obstructie
Paralytische ileus Functionele stilstand: Diffuse buikpijn/vol gevoel, Klinisch + beeldvorming Oorzaak behandelen,
secundair aan peritonitis, distensie, stille buik, ter uitsluiting elektrolyten corrigeren,
retroperitoneaal hematoom (bv misselijkheid/braken. mechanisch. mobiliseren/sonde. Prognose
wervelfractuur), ischemie, afhankelijk van onderliggende
medicatie oorzaak.
(opiaten/anticholinergica),
hypokaliëmie; Ogilvie
(pseudo-obstructie colon).
Ingeklemde liesbreuk Liesbreuk meestal door zwakte Zwelling in lies (toename bij Meestal klinisch; echo Beklemde hernia =
