Samenvatting + Aantekeningen Hoorcolleges

Hoorcollege 1 – Inleiding, doelstellingen,
veiligheidsdomein op hoofdlijnen
Samenvatting – De historisering van veiligheid (2012)
In dit artikel betoogt B. A. de Graaf dat het begrip “veiligheid” geen
tijdloos of vaststaand concept is, maar historisch gevormd en veranderlijk.
Ze laat zien dat wat samenlevingen onder veiligheid verstaan, sterk
afhankelijk is van de politieke, sociale en culturele context van een
bepaalde periode.

De Graaf beschrijft hoe veiligheid vroeger vooral werd gekoppeld aan
staatsveiligheid (zoals bescherming tegen externe vijanden), maar in de
loop van de tijd is verbreed naar onderwerpen als sociale zekerheid,
terrorisme, risico’s en zelfs individuele gevoelens van veiligheid. Dit proces
noemt ze de historisering van veiligheid: het besef dat veiligheid
steeds opnieuw wordt gedefinieerd.

Daarnaast benadrukt ze dat historici een belangrijke rol kunnen spelen in
het analyseren van veiligheidsdenken. Door te laten zien hoe eerdere
generaties met dreigingen omgingen, kunnen ze hedendaagse discussies
relativeren en verdiepen.

Tot slot waarschuwt De Graaf dat het hedendaagse veiligheidsdenken vaak
wordt gekenmerkt door een sterke focus op risico’s en preventie, wat kan
leiden tot een “veiligheidsparadox”: hoe meer aandacht voor veiligheid,
hoe groter het gevoel van onveiligheid soms wordt.

Kernidee: veiligheid is geen objectief gegeven, maar een historisch
gegroeid en voortdurend veranderend begrip dat kritisch bestudeerd moet
worden.




1

, Aantekeningen
Veiligheid
Elementen:
 Beschermd, gevrijwaard
 Dreiging, risico, schade, gevaar
 Tijdsgebonden
Veilig  Zeker(heid)

Middelnederlands:
 Veilich (trouw, dierbaar, vriendelijk)
 Seker (zonder zorg, onbezorgd, betrouwbaar, vrij van schuld en
straf)

Nederland
 Unie van Utrecht  Spanjaarden eruit trappen
 Eerste samenwerkingsverband met creëren leger tegen Spanje
 Waterschappen (oudste bestuursorgaan)  voor het eerst genoemd
in 1275
o Waterbeheer  bescherming tegen overstromingen

Veiligheid in Nederland
 NL verweven met specifieke invullingen van veiligheid
 Kerntaak van overheid: sociaal contract
 Werk in openbaar bestuur raakt vaak aan veiligheid
o Aparte dynamiek, logica, emoties, vraagstukken,
spanningsvelden
o Daarom: aandacht voor veiligheid als eigenstandig domein

 Veiligheid heeft een menselijke component
 Interactie tussen mensen onderling en omgeving

Centrale vraag in de cursus: Hoe borgen we in NL de waarde
‘veiligheid’?
 Welke partijen en domeinen betrokken;
 Welke vraagstukken, dilemma’s en problemen doen zich hierbij voor;
 Welke verschillen, overeenkomsten en terugkerende patronen zijn
we hierbij;
 En tot slot: welke lessen zijn hieruit te trekken voor het besturen van
veiligheid?

Toetsing
 6-8 open vragen met subvragen
Stof:
 Alles wat in de orde is gekomen in de bijeenkomsten (inclusief
gastcolleges)
 Inzichten uit de voorgeschreven literatuur



2

,Is NL veilig? Ja!  vrijheid, maar ook nee want femicide, industrie
naast woonwijken en water




Twee veiligheidsdomeinen
1. Fysieke/externe veiligheid (positivistische opvatting  meten,
rectificeren)
a. Milieu/infrastructuur, gezondheid
b. Risico, risicobeheersing
c. Ontwerpen en verbeteren
d. Grenswaardes, berekening safety
e. Nalatigheid, human error
f. Natuurwetenschappen, organisatieontwerp
2. Criminaliteit/openbare orde (constructivistische opvatting  sociaal
construct)
a. Strafrecht, cohesie
b. Onveiligheidsgevoelens
c. Sociale constructies
d. Security
e. Misdaad, intentie, schuld straf
f. Criminologie, sociologie, antropologie

Overeenkomsten  soevereiniteit, bescherming, toezicht en controle,
acute situaties, frontlijnwerk, mediatisering, politiek

Een inkijkje  Fysieke/externe veiligheid
 Externe veiligheid  dingen die kunnen ontploffen/in brand kunnen
gaan
 Kritieke infrastructuur  stroomnet, hackers
 Crisisbeheersing  uitgebreid stelsel
 Vergunningverlening  vergunningen verlenen
 Territoriale veiligheid  militaire dimensie

Externe veiligheid
 Third party risk: activiteiten waar ook de omgeving schade van kan
hebben
 Hoeveel activiteiten hebben we daarvan in Nederland?
o Vuurwerkramp

Welke ministeries gaan over omgevingsveiligheid/externe veiligheid?
 IenW
 Justitie en Veiligheid: preventie en brandbestrijding, wet op de
veiligheidsregio’s
 Gemeenten en regionale actoren voor vergunningen en toezicht
 Denken die actoren altijd hetzelfde over dit onderwerp?
o Er zijn verschillende opvattingen



3

, De groene transitie
 Opslag en transport van waterstof door leidingen in Nederland 
lastig




4