BEGRIPPENLIJST Ontwikkelingspsychologie:
Ontwikkelingspsychologie Wetenschappelijke studie v. patronen v. groei,
verandering & stabiliteit bij mensen gedurende hun
hele leven, v. conceptie t.e.m. late volwassenheid
Fysieke ontwikkeling Ontwikkeling die betrekking heeft op fysieke opbouw v.
lichaam, zoals hersenen, zenuwstelsel, spieren,
zintuigen & behoefte aan eten, drinken & slaap
Rijping Blijvende fysieke/psychologische verandering als gevolg
v. biologische groeiprocessen
Cognitieve ontwikkeling Ontwikkeling die betrekking heeft op intellectuele
vermogens, zoals denken, leren, herinneren &
probleem oplossen
Sociaal-emotionele ontwikkeling Ontwikkeling die betrekking heeft op sociale relaties,
interacties met anderen & op omgaan met emoties
Persoonlijkheidsontwikkeling Ontwikkeling v. duurzame gedragingen &
(karakter-)eigenschappen die ene persoon v. andere
onderscheiden
Cohort Groep mensen die in bepaalde periode leven, waardoor
zij voor deel gelijke ervaringen opdoen
Groep mensen die rond dezelfde tijd op dezelfde plek
geboren zijn & dezelfde sociaal historische invloeden
meemaken
Continue verandering Geleidelijke kwantitatieve ontwikkeling, waarbij
prestaties op bepaald niveau voortvloeien uit die op
vorige niveaus
Verandering verloopt geleidelijk
Onderliggende ontwikkelingsprocessen blijven hele
leven gelijk
Discontinue verandering Ontwikkeling die in aparte stappen/stadia plaatsvindt &
waarbij elk stadium gedrag oplevert dat kwalitatief
anders is dan gedrag in eerdere stadia
Kritieke periode Specifiek tijdsspanne in ontwikkeling waarin (uitblijven
v.) bepaalde gebeurtenis daarvan grootste,
onomkeerbare gevolgen heeft
Stimuli Prikkels/veranderingen in uitwendige/inwendige
omgeving waarop organisme reageert
Plasticiteit Mate waarin zich ontwikkelend gedragspatroon/fysieke
structuur veranderbaar is
Gevoelige periode Afgebakende tijdspanne, meestal vroeg in leven, waarin
mensen extra gevoelig zijn voor (ontbreken v.)
bepaalde omgevingsinvloeden & sterk ontvankelijk zijn
voor leren v. specifieke vaardigheden
Normatieve invloeden Beïnvloeden grote groepen op gelijkaardige wijzen
Nt normatieve invloeden Specifieke gebeurtenissen die plaatsvinden in leven v. 1
bepaald persoon (bv. pesten)
Multideterminisme Bepaling v. eigenschappen door combi v. genetische
factoren & omgevingsfactoren, waarbij genotype zorgt
voor bepaald bereik waarbinnen fenotype zich kan
manifesteren
, Nature-nurturedebat Discussie over oorsprong v. gedrag & eigenschappen
In hoeverre komen deze voort uit aanleg/opvoeding &
omgeving?
Nature Nadruk op ontdekken v. erfelijke eigenschappen &
vermogens
Nurture Nadruk op invloed v. omgeving op iemands
ontwikkeling
Gen-omgevingsinteractie (~GxE) Genetische verschillen in sensitiviteit voor bepaalde
omgevingsfactoren
Gen-omgevingscorrelaties (~rGE) Samenhang tss iemands genetische constitutie &
omgevingen waarin hij/zij terechtkomt
Theorie Geheel v. verklaringen & voorspellingen t.a.v.
verschijnsel, dat raamwerk biedt om relaties tss reeks
feiten/principes te begrijpen
Behavioristisch perspectief Benadering binnen psychologie die ervan uitgaat dat je
moet kijken nr waarneembaar gedrag & externe stimuli
in omgeving om ontwikkeling v. individu te begrijpen
Stimulus-respons leren Vormen v. leren die we kunnen beschrijven in termen v.
externe stimuli (prikkels uit omgeving) & responsen
(gedragingen als reactie daarop)
Klassieke conditionering Vorm v. leren waarbij organisme door koppeling v. 2
stimuli leert reageren op neutrale stimulus die dat type
respons normaal gesproken nt uitlokt
Operante conditionering Vorm v. leren waarbij vrijwillige respons wr
versterkt/verzwakt, door associatie met respectievelijk
+/- consequenties
Bekrachtiging Proces waarbij in reactie op bepaald gedrag gewenst
stimulus wr aangeboden/ongewenste stimulus
weggenomen, wat kans vergroot dat gedrag zich
herhaalt
Gedragsmodificatie Techniek om frequentie v. gewenst gedrag te verhogen
& frequentie v. ongewenst gedrag te verlagen
Fading Bekrachtiging afbouwen
Graduele exposure Behandeling v. angsten via systematische desensitisatie
Sociaal-cognitieve leertheorie Benadering binnen psychologie waarbij nadruk ligt op
leren door gedrag v. andere persoon (~model) te
observeren & na te doen
Motivatie Resultaat v. wisselwerking tss gedachten & gevoelens,
omgevingskenmerken & omgang met die omgeving
Modeling Leren door gedrag v. anderen (+ consequenties) te
observeren & imiteren
Abstract modeling Proces waarbij kinderen algemene regels & principes
ontwikkelen die ten grondslag liggen aan gedrag dt ze
observeren
Door observatie v. bekrachtiging v. bepaald gedrag v.
anderen gaan kinderen algemene (abstracte) principes
voor moreel gewenst gedrag afleiden
Cognitief perspectief Benadering binnen psychologie die zich richt op
processen die mensen in staat stellen wereld te leren
kennen, begrijpen & overdenken
Ontwikkelingspsychologie Wetenschappelijke studie v. patronen v. groei,
verandering & stabiliteit bij mensen gedurende hun
hele leven, v. conceptie t.e.m. late volwassenheid
Fysieke ontwikkeling Ontwikkeling die betrekking heeft op fysieke opbouw v.
lichaam, zoals hersenen, zenuwstelsel, spieren,
zintuigen & behoefte aan eten, drinken & slaap
Rijping Blijvende fysieke/psychologische verandering als gevolg
v. biologische groeiprocessen
Cognitieve ontwikkeling Ontwikkeling die betrekking heeft op intellectuele
vermogens, zoals denken, leren, herinneren &
probleem oplossen
Sociaal-emotionele ontwikkeling Ontwikkeling die betrekking heeft op sociale relaties,
interacties met anderen & op omgaan met emoties
Persoonlijkheidsontwikkeling Ontwikkeling v. duurzame gedragingen &
(karakter-)eigenschappen die ene persoon v. andere
onderscheiden
Cohort Groep mensen die in bepaalde periode leven, waardoor
zij voor deel gelijke ervaringen opdoen
Groep mensen die rond dezelfde tijd op dezelfde plek
geboren zijn & dezelfde sociaal historische invloeden
meemaken
Continue verandering Geleidelijke kwantitatieve ontwikkeling, waarbij
prestaties op bepaald niveau voortvloeien uit die op
vorige niveaus
Verandering verloopt geleidelijk
Onderliggende ontwikkelingsprocessen blijven hele
leven gelijk
Discontinue verandering Ontwikkeling die in aparte stappen/stadia plaatsvindt &
waarbij elk stadium gedrag oplevert dat kwalitatief
anders is dan gedrag in eerdere stadia
Kritieke periode Specifiek tijdsspanne in ontwikkeling waarin (uitblijven
v.) bepaalde gebeurtenis daarvan grootste,
onomkeerbare gevolgen heeft
Stimuli Prikkels/veranderingen in uitwendige/inwendige
omgeving waarop organisme reageert
Plasticiteit Mate waarin zich ontwikkelend gedragspatroon/fysieke
structuur veranderbaar is
Gevoelige periode Afgebakende tijdspanne, meestal vroeg in leven, waarin
mensen extra gevoelig zijn voor (ontbreken v.)
bepaalde omgevingsinvloeden & sterk ontvankelijk zijn
voor leren v. specifieke vaardigheden
Normatieve invloeden Beïnvloeden grote groepen op gelijkaardige wijzen
Nt normatieve invloeden Specifieke gebeurtenissen die plaatsvinden in leven v. 1
bepaald persoon (bv. pesten)
Multideterminisme Bepaling v. eigenschappen door combi v. genetische
factoren & omgevingsfactoren, waarbij genotype zorgt
voor bepaald bereik waarbinnen fenotype zich kan
manifesteren
, Nature-nurturedebat Discussie over oorsprong v. gedrag & eigenschappen
In hoeverre komen deze voort uit aanleg/opvoeding &
omgeving?
Nature Nadruk op ontdekken v. erfelijke eigenschappen &
vermogens
Nurture Nadruk op invloed v. omgeving op iemands
ontwikkeling
Gen-omgevingsinteractie (~GxE) Genetische verschillen in sensitiviteit voor bepaalde
omgevingsfactoren
Gen-omgevingscorrelaties (~rGE) Samenhang tss iemands genetische constitutie &
omgevingen waarin hij/zij terechtkomt
Theorie Geheel v. verklaringen & voorspellingen t.a.v.
verschijnsel, dat raamwerk biedt om relaties tss reeks
feiten/principes te begrijpen
Behavioristisch perspectief Benadering binnen psychologie die ervan uitgaat dat je
moet kijken nr waarneembaar gedrag & externe stimuli
in omgeving om ontwikkeling v. individu te begrijpen
Stimulus-respons leren Vormen v. leren die we kunnen beschrijven in termen v.
externe stimuli (prikkels uit omgeving) & responsen
(gedragingen als reactie daarop)
Klassieke conditionering Vorm v. leren waarbij organisme door koppeling v. 2
stimuli leert reageren op neutrale stimulus die dat type
respons normaal gesproken nt uitlokt
Operante conditionering Vorm v. leren waarbij vrijwillige respons wr
versterkt/verzwakt, door associatie met respectievelijk
+/- consequenties
Bekrachtiging Proces waarbij in reactie op bepaald gedrag gewenst
stimulus wr aangeboden/ongewenste stimulus
weggenomen, wat kans vergroot dat gedrag zich
herhaalt
Gedragsmodificatie Techniek om frequentie v. gewenst gedrag te verhogen
& frequentie v. ongewenst gedrag te verlagen
Fading Bekrachtiging afbouwen
Graduele exposure Behandeling v. angsten via systematische desensitisatie
Sociaal-cognitieve leertheorie Benadering binnen psychologie waarbij nadruk ligt op
leren door gedrag v. andere persoon (~model) te
observeren & na te doen
Motivatie Resultaat v. wisselwerking tss gedachten & gevoelens,
omgevingskenmerken & omgang met die omgeving
Modeling Leren door gedrag v. anderen (+ consequenties) te
observeren & imiteren
Abstract modeling Proces waarbij kinderen algemene regels & principes
ontwikkelen die ten grondslag liggen aan gedrag dt ze
observeren
Door observatie v. bekrachtiging v. bepaald gedrag v.
anderen gaan kinderen algemene (abstracte) principes
voor moreel gewenst gedrag afleiden
Cognitief perspectief Benadering binnen psychologie die zich richt op
processen die mensen in staat stellen wereld te leren
kennen, begrijpen & overdenken
