Samenvatting - Ontwikkelingspsychologie (P0L59a)

Ontwikkelingspsychologie
Introductie
Ontwikkelingspsychologie
= wet. studie nr patronen in groei, verandering & stabiliteit doorheen levensloop
 Thematisch gebied
o Fysieke ontwikkeling
 Kijkt nr invloed v. hersenen, zenuwstelsel, spieren, zintuigen & behoefte aan
eten, drinken & slaap op ons gedrag
o Cognitieve ontwikkeling
 Kijkt nr intellectuele vermogens, waaronder leren, geheugen,
probleemoplossing & intelligentie
o Sociaal-emotionele ontwikkeling
 Kijkt nr sociale relaties & interacties met anderen & nr omgang met emoties
o Persoonlijkheidsontwikkeling
 Kijkt nr duurzame gedragingen & (karakter-)eigenschappen die mensen v.
elkaar onderscheiden
 Ontwikkelingsfasen
o Prenataal
o Babytijd
o Peuter- & kleutertijd
o Schooltijd
o Adolescentie
o Opkomende volwassenheid
o Volwassenheid
o Ouderdom

Kernconcepten
 Continuïteit
o Geleidelijke ontwikkeling
o Kwantitatieve ≠
o Prestaties op bepaald niveau vloeien voort uit die op vorige niveaus
 Discontinuïteit
o Ontwikkeling in stadia in aparte stappen/stadia
o Kwalitatieve ≠
o Elk stadium levert gedrag op dat qua inhoud & hoedanigheid anders is dan gedrag in
eerdere stadia
 Kritieke periode
o Bepaalde soorten omgevingsstimuli noodzakelijk
o Indien nt  onomkeerbare gevolgen Evidentie voor grotere
 Gevoelige periode plasticiteit v. brein dan
o Extra ontvankelijk voor bepaalde soorten omgevingsstimuli aanvankelijk gedacht
o Optimale periode om bepaalde vermogens te ontwikkelen

, 1ste 1000 dagen als cruciale periode voor de rest van het leven
o Te eenvoudig  aantrekkelijk
o Plasticiteit v. hersenen onderschat
o Ontwikkeling hersenen tot +/- 24j.
 Invloeden op ontwikkeling
o Normatieve invloeden
 Beïnvloeden grote groepen op gelijkaardige wijzen
 Soorten
 Leeftijdsgebonden
o Gelijkaardig voor iedereen v. bepaalde leeftijd
 Historisch (bv. corona)
o Gelijkaardig voor iedereen in bepaalde tijdsperiode
o Cohort-effect
 Sociaal-cultureel (bv. armoede)
o Gelijkaardig voor iedereen in bepaalde cultuur/sociale
klasse/…
o Nt normatieve invloeden (bv. pesten)
= specifieke gebeurtenissen die plaatsvinden in leven v. 1 bepaald persoon
o Interactie tss invloeden
 Bepaalde culturele achtergronden kunnen tot moeilijkheden leiden
 Cohort
o = groep mensen die rond dezelfde tijd op dezelfde plek geboren zijn & dezelfde
sociaal historische invloeden meemaken
o Cohort-onderzoek = ≠ cohort groepen met elkaar vergelijken
 Culturele bias
o W.E.I.R.D. populations
 Western, Educated, Industrialized, Rich & Democratic
 Meeste onderzoeken komen uit Westerse populatie  generalisering nr
andere pop. = nt zomaar mogelijk
 Risico- & bevorderende factoren
o Risicofactoren
 Voorspellen meer ongunstige/- ontwikkeling
Bv. auto-ongeluk, scheiding ouders, discriminatie, falen in school, …
o Bevorderende factoren
 Voorspellen meer gunstige/+ ontwikkeling
Bv. meegaand, openstaand voor nieuwe ervaringen, stabiel gezin, + klimaat op school, ondersteunend netwerk
o Doorheen ontwikkeling staan factoren in dynamische transacties met elkaar
 Transactie = reeks v. dynamische, reciproke interacties
 Transactionele processen kunnen tot escalatie v. problemen leiden
Bv. later brabbelen  comm. problemen  peer afwijzing & angstig temperament 
stemmingsstoornis
 Transactionele processen kunnen ontwikkeling in gunstige zin sturen
Bv. normale taalontwikkeling  peer acceptatie, vriendschappen & angstig temperament 
normale psychologische ontwikkelingen
o Multideterminisme
 Veelheid v. factoren binnen individu & context spelen (interactieve) rol in
ontwikkeling
 Uniek samenspel

,  Nature vs. nurture
o Nature
 Eigenschappen waarmee je geboren wordt
 Elk individu heeft unieke genetische code
 Uitz. 1-eiige tweeling
 Genetische constitutie bepaalt startpositie & ontwikkelingspotentieel
 Op elk moment in ontwikkeling stelt genetische constitutie grenzen
aan wat mogelijk is
o Nurture
 Invloed v. omgeving & eigen inzet
 Kind wr geboren als onbeschreven blad  opvoeding bepaalt ontwikkeling
 Empirisme (bv. Locke) & behaviorisme (bv. Pavlov, Watson)
o Karakter eigenschappen wr deels erfelijk bepaald & deels gevormd door de omgeving
 Invloed v. genen sterker naarmate kinderen ouder wr + sterker voor kinderen
uit gezin met hoge SES
o Gen-omgevingsinteractie (~GxE)
 Genetische constitutie draagt bij tot vrijwel elk fenotypisch kenmerk
(genotype  fenotype)
 Meestal is genetische constitutie nt alles bepalend
 Omgevingskenmerken & ervaringen spelen ook (grote) rol
Bv. kans op ontwikkeling schizofrenie
o Groter verwantschap met persoon met schizofrenie  grotere kans op ontwikkeling
v. schizofrenie
o Genetische constitutie < 50%
Bv. antisociaal gedrag
o Problemen bij adoptieouders leiden enkel tot antisociaal gedrag bij adoptiekinderen
met genetisch risico
o Gen-omgevingcorrelaties (~rGE)
 Samenhang tss iemands genetische constitutie & omgevingen waarin hij/zij
terechtkomt  dubbele dosis
Bv. lage leesvaardigheid als genetisch element + lage bereidheid tot lezen v. ouders  dubbele dosis v. –
houding tegenover lezen  zelf ook lage leesvaardigheid
 Soorten
 Passief
o Kind erft bepaald talent/kwetsbaarheid & groeit op in
omgeving die vanuit zelfde talent/kwetsbaarheid
vormgegeven is
Bv. kind erft talent voor sport v. ouders + groeit op in gezinscontext waar vanuit datzelfde
talent bij ouders veel sportieve activiteiten ondernomen wr
 Evocatief/reactief
o Kind erft bepaald talent/kwetsbaarheid v. ouders & lokt
daardoor bepaalde reacties in omgeving uit
Bv. kind erft talent voor sport v. ouders & wr door deze sportieve aanleg vaak uitgenodigd
op sportactiviteiten
 Actief
o Kind erft bepaald talent/kwetsbaarheid & kiest v. daaruit
bepaalde omgeving ('niche picking')
Bv. kind erft talent voor sport v. ouders & kiest zelf vanuit dat talent sportieve hobby's




Theorie

, Behavioristische perspectieven
Empirisme ~ John Locke
 Werkt tabula rasa idee v. aristoteles verder uit
 Ontwikkeling gebeurt onder invloed v. omgeving, die vormgeeft aan gedrag v. kind
 Iedereen kan alles worden
 “Let us then suppose the mind to be a white paper, void of all characters, without any ideas:
How comes it to be furnished? Whence comes it by that vast store which the busy &
boundless fancy of man has painted on it with an almost endless variety? Whence has it all
the materials of reason & knowledge? To this I answer, in one word, from EXPERIENCE.”
 Grote inspiratiebron voor Watson, Pavlov & Skinner

Stimulus-respons leren/conditionering ~ Watson
 Amerikaans psycholoog
 1ste die principes v. Pavlov & Skinner op ontwikkeling v. kinderen toepaste
o Klassieke conditionering ~ Pavlov
= door 2 prikkels altijd tegelijk aan te bieden, gaat individu 2 met elkaar
associëren & op dezelfde manier op reageren
 Reflexmatige respons
Bv. kind dat al eerder inenting heeft gehad, ziet naald & begint te huilen
Bv. baby leert dat als hij flesje ziet, hij drinken krijgt  als reactie op zien v. flesje begint hij al met beentjes te
trappelen
o Operante conditionering ~ Skinner
= door individu te belonen/straffen, gaat hij gedrag associëren met iets
leuks/vervelends & gedrag daardoor herhalen/mee stoppen
 Nog steeds zelf beslissen om bepaalde acties wel/nt uit te voeren
Bv. baby ontdekt dat als hij met zijn handje tegen rammelaar slaat, deze geluid maakt  prettig effect dat
expres nog eens gaat wr veroorzaakt
Bv. kind gaat met moeder nr supermarkt, ziet rol snoep & wil dat moeder het koopt Moeder wil gn snoep
kopen, maar doet het toch als kind driftbui krijgt  volgende keer krijgt kind opnieuw driftbui in supermarkt