Civiele rechtspleging → Mastervak 2026
Week 1 college
Enige algemene procesrechtelijke overwegingen
Wat is de functie van het procesrecht?
→ Regelt de spelregels voor gerechtelijke procedures, zoals dagvaardingen,
bewijsvoering en termijnen. De hoofdfunctie is het bieden een eerlijk proces.
In het procesrecht staan de regels over het verloop van de procedure.
Het gaat hier over geschilbeslechting. Mensen willen kunnen procederen omdat we een
vorm van geschilbeslechting nodig hebben. Het is absoluut geen conflictbeslechting.
Het gaat namelijk om partijen die het niet met elkaar eens zijn.
De rechter maakt een oordeel, dit doet hij altijd. Hij mag en kan niet zeggen dat hij het
niet weer of geen uitspraak gaat doen.
Titelverschaffing → Dit betekent dat je een executoriale titel kan verkrijgen. Hiermee kan
je het recht bij de ander afdwingen. Een titel is nodig, dit is verplicht.
Daarnaast moet je kunnen garanderen dat er sprake is van een eerlijk proces.
Er zijn nog andere mogelijkheden, dit heet andere alternatieven.
• Regelen → Dit gaat over de hoe van het recht, oftewel de spelregels voor het
afdwingen van materiele rechten.
• Bindend advies → Is een vorm van alternatieve geschillenbeslechting waarbij
partijen een onafhankelijke derde vragen een bindende beslissing te nemen over
hun conflict, zonder tussenkomst van een overheidsrechter. Het is een
overeenkomst waarbij partijen vooraf beloven de uitspraak te volgen, wat vaak
sneller en deskundiger is dan een rechtszaak.
• Mediation → Dit is een vrijwillige, vertrouwelijk vorm van conflictbemiddeling
waarbij partijen onder begeleiding van een mediator zoeken naar een oplossing,
in plaats van een bindende uitspraak van de rechter.
• Arbitrage → Dit is een vorm van een particuliere rechtspraak waarbij geschillen
door onafhankelijke deskundigen worden beslecht in plaats van door de
overheidsrechter. Het is een bindende en vaak snellere procedure.
Verschillende rechtsbronnen
• Internationale verdragen (artikel 6 EVRM), Europese regelingen.
• Grondwet
• Wetboek voor burgerlijke rechtsvordering
• Titel 11 boek 3 BW
• Wet op de rechterlijke organisatie
• Faillissementswet, onteigeningswet
• Bijzondere regelingen, die voornamelijk Rv van toepassing verklaren
• Regelingen met betrekking tot advocaten, gerechtsdeurwaarders en notarissen
, • Procesreglementen en meer van de rechterlijke macht
• Soft law in de vorm van aanbevelingen van rechters
→ Je start altijd met rechtsvordering, titel 11 BW.
Per 1 januari 2025 heeft er een grote modernisering van het procesrecht
plaatsgevonden. Bewijs moet zoveel mogelijk van tevoren aangevoerd worden.
Project KEI: verandering procesrecht & digitaal procederen
• Alvast het invoeren van het nieuwe Wetboek van RV naast het “oude” Wetboek
van RV
• Digitaal procederen afgeschaft, maar nog lang twee wetboeken
• Per 1 mei 2023: wet technische eenmaking RV inwerking getreden: weer maar 1
wetboek
• Pas op met google
Recht op een eerlijk proces.
Dit volgt uit artikel 6 EVRM.
Het belang van artikel 6 EVRM:
Het gaat hierbij over civiele zaken en strafzaken. Bestuursrechtelijke zaken vallen
erbuiten. Dit wordt echter een beetje anders door de zaak: papaioannou v. griekenland.
Papaioannou v. griekenland:
Hij was het niet eens met de bouw van een supermarkt tegenover zijn huis. Hij kwam op
tegen alle vergunningen. Hij vond dat het proces niet op een eerlijke manier was gegaan.
Hij kwam voor zijn rechten op het EHRM. Je kan hierheen als individu als je van mening
bent dat je land dingen doet die in strijd zijn met het EVRM. Hij zei mijn huis wordt
minder waard door de supermarkt zo kortbij mijn woning. Dit is dan een civiele zaak en
geen bestuursrechtelijke zaak meer.
Artikel 6 EVRM zegt procedures moeten binnen een redelijke termijn worden afgerond. In
deze zaak duurde de procedure veel te lang. Ondanks dat het ging om formeel een
bestuursrechtelijke procedure kijkt het EHRM niet naar het nationaal label, maar naar de
inhoud van het recht.
→ Het ging hier om een individueel recht van een burger.
→ Ook bestuursrechtelijke procedures vallen onder artikel 6 EVRM als ze gaan over
burgerlijke rechten, en die procedures moeten binnen een redelijke termijn worden
afgerond.
Er is een rechtstreekse werking van artikel 93 en 94 Grondwet.
Uitleg door het Europees Hof voor de rechten van de mens in staatsburg met het
individueel klachtrecht:
• Activistisch
• Dynamische en autonome interpretatie
, • Zoekt de grenzen van de eigen competentie
• Niet bang voor controversiële beslissingen
Golder arrest EHRM 21-02-1975, NJ 1975/462
Dit arrest gaat over de toegang tot de rechter binnen artikel 6 EVRM.
Meneer Golder zat in de gevangenis. Hij was betrokken bij een opstootje op de
binnenplaats. Daardoor mocht hij niet op vervroegde vrijlating. Hij wilde de bewaker
aanklagen tot smaad. Hij kon echter niet procederen, dat hem namelijk niet mogelijk
gemaakt. Uiteindelijk ging hij naar het EHRM. Het gaat niet om de toegang tot de rechter,
het gaat erom dat als je procedure is begonnen, dat die procedure dan eerlijk moet
verlopen.
Het EHRM oordeelde dat artikel 6 EVRM zinloos zou zijn op het moment dat je niet eens
toegang tot de rechter hebt. In artikel 6 EVRM ligt daarom impliciet besloten: een recht
op toegang tot de rechter. De weigering om een advocaat te kunnen raadplegen was dus
een schending van artikel 6 EVRM.
Toegang tot de rechter = right of access to a court.
Zubac arrest, EHRM 05-04-2028 40160/12
Mevrouw Zubac wilde in kroatie een civiele zaak aanvechten bij het hoogste gerecht.
Haar cassatie werd niet – ontvankelijk verklaard. De reden hiervan was dat ze niet
voldeed aan strikte procedurele eisen. Zij vond dat dit haar toegang tot de rechter
schond.
De vraag hierbij is eigenlijk wanneer procedurele eisen, zoals ontvankelijkheidsregels, te
ver gaan en wanneer schenden zij het recht op toegang tot de rechter uit artikel 6 EVRM?
Het EHRM oordeelde:
• Er was geen schending van artikel 6 EVRM
• Staten mogen onder strikte voorwaarden stellen voor toegang tot hogere rechters
Beperkingen op toegang tot de rechter zijn toegestaan, als:
1. Recht op toegang tot de rechter mag niet in de kern worden aangetast
2. De regels moeten een redelijk doel dienen
3. De regels moeten proportioneel zijn ten op zichten van dat doel
Het arrest zegt dat het jou niet onmogelijk gemaakt mag worden om toegang tot de
rechter te krijgen. Dit arrest ziet ook op hele hoge griffierechten. Dat mag niet, want dan
maak je het mensen moeilijker om toegang te krijgen tot de rechter. Ondanks dat mogen
griffierechten hoog zijn. Het hof zegt het moet geborgd worden, dit betekent niet dat er
helemaal niet ingeperkt mag worden.
Griffierechten, verplicht digitaal procederen, verplichte vertegenwoordiging → Dit mag
allemaal.
, Formele fouten mogen niet onnodig zwaar bestraft worden. Als je een systeem hebt met
een verplichte procesvertegenwoordiging, dan worden formele fouten je harder
aangerekend dan als je dat niet hebt.
Apparaatsfouten komen voor rekening van het apparaat, dus de rechtbank of het hof
zelf. Ze mogen niet voor rekening van de rechtszoekende komen.
Airey arrest, EHRM 09-10-1979, NJ 1980/376
Mevrouw Airey wilde in Ierland een gerechtelijke scheiding van haar echtgenoot. Voor
deze procedure was in de praktijk een advocaat noodzakelijk. Zij kon zelf echter geen
advocaat betalen en er was geen systeem van gefinancierde rechtsbijstand. Daardoor
kon zij niet naar de rechtbank.
Als een land zegt dat je verplicht een advocaat moet hebben, dan is de vraag: moet je
dan ook geld krijgen van de overheid om deze advocaat te kunnen betalen? Ja, dit moet
zegt het EHRM. Als je dit systeem hanteert, dan moet je ook bijstand bieden. In
Nederland kennen we de toevoeging.
Er was hier dus een schending van artikel 6 EVRM. De toegang tot de rechter moet ook
praktisch gezien mogelijk zijn.
→ Als iemand zonder advocaat feitelijk niet kan procederen, kan de staat verplicht zijn
rechtsbijstand te bieden om het recht op toegang tot de rechter (art. 6 EVRM) effectief te
maken.
Recht op een eerlijk proces
• Institutionele beginselen
o Onafhankelijkheid
o Onpartijdigheid
o Ingesteld bij de wet (de rechtbank wordt hier ingesteld bij de wet)
• Procedurele beginselen
o Fair trial beginselen
Hausschildt arrest EHRM 24-05-1989, NJ 1990/672
• Dit arrest gaat over onpartijdigheid
• Dit arrest maakt het verschil tussen objectieve en subjectieve partijdigheid
duidelijk.
• Objectieve partijdigheid: dit gaat over de schijn van partijen. Zijn er feiten of
omstandigheden waardoor een redelijke buitenstaander kan denken dat de
rechter niet onpartijdig is?
• Subjectieve partijdigheid: dit gaat over de persoonlijke instelling van de rechter.
Vooroordelen of een persoonlijke vijandigheid.
Hausschildt werd strafrechtelijk vervolgd in Denemarken. Dezelfde rechter had eerder
beslissingen genomen over de voorlopige hechtenis en moest later ook oordelen in de
Week 1 college
Enige algemene procesrechtelijke overwegingen
Wat is de functie van het procesrecht?
→ Regelt de spelregels voor gerechtelijke procedures, zoals dagvaardingen,
bewijsvoering en termijnen. De hoofdfunctie is het bieden een eerlijk proces.
In het procesrecht staan de regels over het verloop van de procedure.
Het gaat hier over geschilbeslechting. Mensen willen kunnen procederen omdat we een
vorm van geschilbeslechting nodig hebben. Het is absoluut geen conflictbeslechting.
Het gaat namelijk om partijen die het niet met elkaar eens zijn.
De rechter maakt een oordeel, dit doet hij altijd. Hij mag en kan niet zeggen dat hij het
niet weer of geen uitspraak gaat doen.
Titelverschaffing → Dit betekent dat je een executoriale titel kan verkrijgen. Hiermee kan
je het recht bij de ander afdwingen. Een titel is nodig, dit is verplicht.
Daarnaast moet je kunnen garanderen dat er sprake is van een eerlijk proces.
Er zijn nog andere mogelijkheden, dit heet andere alternatieven.
• Regelen → Dit gaat over de hoe van het recht, oftewel de spelregels voor het
afdwingen van materiele rechten.
• Bindend advies → Is een vorm van alternatieve geschillenbeslechting waarbij
partijen een onafhankelijke derde vragen een bindende beslissing te nemen over
hun conflict, zonder tussenkomst van een overheidsrechter. Het is een
overeenkomst waarbij partijen vooraf beloven de uitspraak te volgen, wat vaak
sneller en deskundiger is dan een rechtszaak.
• Mediation → Dit is een vrijwillige, vertrouwelijk vorm van conflictbemiddeling
waarbij partijen onder begeleiding van een mediator zoeken naar een oplossing,
in plaats van een bindende uitspraak van de rechter.
• Arbitrage → Dit is een vorm van een particuliere rechtspraak waarbij geschillen
door onafhankelijke deskundigen worden beslecht in plaats van door de
overheidsrechter. Het is een bindende en vaak snellere procedure.
Verschillende rechtsbronnen
• Internationale verdragen (artikel 6 EVRM), Europese regelingen.
• Grondwet
• Wetboek voor burgerlijke rechtsvordering
• Titel 11 boek 3 BW
• Wet op de rechterlijke organisatie
• Faillissementswet, onteigeningswet
• Bijzondere regelingen, die voornamelijk Rv van toepassing verklaren
• Regelingen met betrekking tot advocaten, gerechtsdeurwaarders en notarissen
, • Procesreglementen en meer van de rechterlijke macht
• Soft law in de vorm van aanbevelingen van rechters
→ Je start altijd met rechtsvordering, titel 11 BW.
Per 1 januari 2025 heeft er een grote modernisering van het procesrecht
plaatsgevonden. Bewijs moet zoveel mogelijk van tevoren aangevoerd worden.
Project KEI: verandering procesrecht & digitaal procederen
• Alvast het invoeren van het nieuwe Wetboek van RV naast het “oude” Wetboek
van RV
• Digitaal procederen afgeschaft, maar nog lang twee wetboeken
• Per 1 mei 2023: wet technische eenmaking RV inwerking getreden: weer maar 1
wetboek
• Pas op met google
Recht op een eerlijk proces.
Dit volgt uit artikel 6 EVRM.
Het belang van artikel 6 EVRM:
Het gaat hierbij over civiele zaken en strafzaken. Bestuursrechtelijke zaken vallen
erbuiten. Dit wordt echter een beetje anders door de zaak: papaioannou v. griekenland.
Papaioannou v. griekenland:
Hij was het niet eens met de bouw van een supermarkt tegenover zijn huis. Hij kwam op
tegen alle vergunningen. Hij vond dat het proces niet op een eerlijke manier was gegaan.
Hij kwam voor zijn rechten op het EHRM. Je kan hierheen als individu als je van mening
bent dat je land dingen doet die in strijd zijn met het EVRM. Hij zei mijn huis wordt
minder waard door de supermarkt zo kortbij mijn woning. Dit is dan een civiele zaak en
geen bestuursrechtelijke zaak meer.
Artikel 6 EVRM zegt procedures moeten binnen een redelijke termijn worden afgerond. In
deze zaak duurde de procedure veel te lang. Ondanks dat het ging om formeel een
bestuursrechtelijke procedure kijkt het EHRM niet naar het nationaal label, maar naar de
inhoud van het recht.
→ Het ging hier om een individueel recht van een burger.
→ Ook bestuursrechtelijke procedures vallen onder artikel 6 EVRM als ze gaan over
burgerlijke rechten, en die procedures moeten binnen een redelijke termijn worden
afgerond.
Er is een rechtstreekse werking van artikel 93 en 94 Grondwet.
Uitleg door het Europees Hof voor de rechten van de mens in staatsburg met het
individueel klachtrecht:
• Activistisch
• Dynamische en autonome interpretatie
, • Zoekt de grenzen van de eigen competentie
• Niet bang voor controversiële beslissingen
Golder arrest EHRM 21-02-1975, NJ 1975/462
Dit arrest gaat over de toegang tot de rechter binnen artikel 6 EVRM.
Meneer Golder zat in de gevangenis. Hij was betrokken bij een opstootje op de
binnenplaats. Daardoor mocht hij niet op vervroegde vrijlating. Hij wilde de bewaker
aanklagen tot smaad. Hij kon echter niet procederen, dat hem namelijk niet mogelijk
gemaakt. Uiteindelijk ging hij naar het EHRM. Het gaat niet om de toegang tot de rechter,
het gaat erom dat als je procedure is begonnen, dat die procedure dan eerlijk moet
verlopen.
Het EHRM oordeelde dat artikel 6 EVRM zinloos zou zijn op het moment dat je niet eens
toegang tot de rechter hebt. In artikel 6 EVRM ligt daarom impliciet besloten: een recht
op toegang tot de rechter. De weigering om een advocaat te kunnen raadplegen was dus
een schending van artikel 6 EVRM.
Toegang tot de rechter = right of access to a court.
Zubac arrest, EHRM 05-04-2028 40160/12
Mevrouw Zubac wilde in kroatie een civiele zaak aanvechten bij het hoogste gerecht.
Haar cassatie werd niet – ontvankelijk verklaard. De reden hiervan was dat ze niet
voldeed aan strikte procedurele eisen. Zij vond dat dit haar toegang tot de rechter
schond.
De vraag hierbij is eigenlijk wanneer procedurele eisen, zoals ontvankelijkheidsregels, te
ver gaan en wanneer schenden zij het recht op toegang tot de rechter uit artikel 6 EVRM?
Het EHRM oordeelde:
• Er was geen schending van artikel 6 EVRM
• Staten mogen onder strikte voorwaarden stellen voor toegang tot hogere rechters
Beperkingen op toegang tot de rechter zijn toegestaan, als:
1. Recht op toegang tot de rechter mag niet in de kern worden aangetast
2. De regels moeten een redelijk doel dienen
3. De regels moeten proportioneel zijn ten op zichten van dat doel
Het arrest zegt dat het jou niet onmogelijk gemaakt mag worden om toegang tot de
rechter te krijgen. Dit arrest ziet ook op hele hoge griffierechten. Dat mag niet, want dan
maak je het mensen moeilijker om toegang te krijgen tot de rechter. Ondanks dat mogen
griffierechten hoog zijn. Het hof zegt het moet geborgd worden, dit betekent niet dat er
helemaal niet ingeperkt mag worden.
Griffierechten, verplicht digitaal procederen, verplichte vertegenwoordiging → Dit mag
allemaal.
, Formele fouten mogen niet onnodig zwaar bestraft worden. Als je een systeem hebt met
een verplichte procesvertegenwoordiging, dan worden formele fouten je harder
aangerekend dan als je dat niet hebt.
Apparaatsfouten komen voor rekening van het apparaat, dus de rechtbank of het hof
zelf. Ze mogen niet voor rekening van de rechtszoekende komen.
Airey arrest, EHRM 09-10-1979, NJ 1980/376
Mevrouw Airey wilde in Ierland een gerechtelijke scheiding van haar echtgenoot. Voor
deze procedure was in de praktijk een advocaat noodzakelijk. Zij kon zelf echter geen
advocaat betalen en er was geen systeem van gefinancierde rechtsbijstand. Daardoor
kon zij niet naar de rechtbank.
Als een land zegt dat je verplicht een advocaat moet hebben, dan is de vraag: moet je
dan ook geld krijgen van de overheid om deze advocaat te kunnen betalen? Ja, dit moet
zegt het EHRM. Als je dit systeem hanteert, dan moet je ook bijstand bieden. In
Nederland kennen we de toevoeging.
Er was hier dus een schending van artikel 6 EVRM. De toegang tot de rechter moet ook
praktisch gezien mogelijk zijn.
→ Als iemand zonder advocaat feitelijk niet kan procederen, kan de staat verplicht zijn
rechtsbijstand te bieden om het recht op toegang tot de rechter (art. 6 EVRM) effectief te
maken.
Recht op een eerlijk proces
• Institutionele beginselen
o Onafhankelijkheid
o Onpartijdigheid
o Ingesteld bij de wet (de rechtbank wordt hier ingesteld bij de wet)
• Procedurele beginselen
o Fair trial beginselen
Hausschildt arrest EHRM 24-05-1989, NJ 1990/672
• Dit arrest gaat over onpartijdigheid
• Dit arrest maakt het verschil tussen objectieve en subjectieve partijdigheid
duidelijk.
• Objectieve partijdigheid: dit gaat over de schijn van partijen. Zijn er feiten of
omstandigheden waardoor een redelijke buitenstaander kan denken dat de
rechter niet onpartijdig is?
• Subjectieve partijdigheid: dit gaat over de persoonlijke instelling van de rechter.
Vooroordelen of een persoonlijke vijandigheid.
Hausschildt werd strafrechtelijk vervolgd in Denemarken. Dezelfde rechter had eerder
beslissingen genomen over de voorlopige hechtenis en moest later ook oordelen in de
