Hoorcollege 3.4
Data
01-01-2023: van rechtswege gezamenlijk gezag bij erkenning (en niet geboorte);
01-01-2018: invoering beperkte gemeenschap van goederen;
01-01-2012: invoering bellegingsleer; voor investeringen voor 01-01-2012 geldt nominaliteitsleer;
Afstamming
Juridisch ouderschap (familierechtelijke betrekking (family life)/afstamming): In de wet doelt ouders
altijd op juridisch ouders, tenzij anders wordt benoemd. De wet maakt een onderscheid tussen
kinderen die wel en niet in familierechtelijke betrekking (afstammingsband) staan tot een persoon in
de rechte opgaande lijn in de eerste graad (en zijn bloedverwanten) (art. 1:197 BW). Het juridisch
ouderschap impliceert dus een familierechtelijke betrekking. Het afstammingsrecht (dwingend recht)
sluit gedeeltelijk aan bij biologische afstamming, en gaat uit van minimaal een ouder (vaak de
moeder) en maximaal twee ouders. De gehuwde of geregistreerde ouders staan (van rechtswege) in
familierechtelijke betrekking tot het kind, voor zover het heteroseksuele paren (man/vrouw-paren) of
lesbische paren (vrouw/vrouw-paren) betreft en niet homoseksuele paren (man/man-paren). Een
kind staat altijd (van rechtswege) in familierechtelijke betrekking tot zijn moeder, ongeacht of zij
gehuwd of geregistreerd is.
1. Juridisch moederschap (art. 1:198 lid 1 BW):
a. De vrouw (vermoedelijk biologische moeder) uit wie het kind is geboren, ook de
draagmoeder (van rechtswege) (mater semper certa est), ongeacht of het genetisch
materiaal (DNA) waaruit het kind is ontstaan, ook afkomstig is van de vrouw die het kind
heeft gebaard, zoals eiceldonatie en embryotransplantatie.
b. De vrouw (vanaf achttien jaar) (vermoedelijk instemmende levensgezel) die op het moment
van de geboorte van het kind gehuwd is of een geregistreerd partnerschap heeft met de
moeder uit wie het kind is geboren (ex art. 1:198 lid 1 sub a BW), indien het kind kunstmatig
is bevrucht door een onbekende donor en ter bevestiging hiervan een verklaring is afgelegd
door de Stichting donorgegevens kunstmatige bevruchting, waaruit blijkt dat de identiteit van
de donor onbekend is, bij de ambtenaar van de burgerlijke stand (terugwerkende kracht) (van
rechtswege), tenzij art. 1:198 lid 1 sub b jo. 1:199 sub b BW van toepassing is.
c. De overleden vrouw (vanaf achttien jaar) (vermoedelijk instemmende levensgezel) wiens
huwelijk of geregistreerd partnerschap met de moeder uit wie het kind is geboren (ex art.
1:198 lid 1 sub a BW), is ontbonden door haar dood na de kunstmatige donorbevruchting en
voor de geboorte van het kind, zelfs indien de moeder een nieuw huwelijk of geregistreerd
partnerschap is aangegaan (van rechtswege).
d. De vrouw (vanaf zestien jaar) die het kind heeft erkend (eenzijdige ongerichte
familierechtelijke rechtshandeling) met toestemming van de moeder, het kind (vanaf twaalf
jaar) of vervangende toestemming door de rechter (postnatale erkenning geen
terugwerkende kracht) (art. 1:203 e.v. BW).
e. De vrouw (vanaf zestien jaar) (instemmende levensgezel) wiens ouderschap gerechtelijk is
vastgesteld op verzoek van de moeder of het kind (gedwongen erkenning) (art. 1:207 BW),
zonodig na diens overlijden (terugwerkende kracht).
, f. De vrouw (vanaf achttien jaar) die het kind heeft geadopteerd (in beginsel geen
terugwerkende kracht, tenzij art. 1:230 lid 2 BW) (art. 1:227 e.v. BW), zo nodig na diens
overlijden na indiening van het verzoek.
2. Juridisch vaderschap (art. 1:199 BW):
a. De man (vanaf achttien jaar) (vermoedelijk verwekker of instemmende levensgezel) die op
het moment van de geboorte van het kind gehuwd is of een geregistreerd partnerschap heeft
met de moeder uit wie het kind is geboren (ex art. 1:198 lid 1 sub a BW) (van rechtswege),
tenzij art. 1:198 lid 1 sub b BW of art. 1:199 sub b BW van toepassing is.
b. De overleden man (vanaf achttien jaar) (vermoedelijk verwekker of instemmende
levensgezel) wiens huwelijk of geregistreerd partnerschap met de moeder uit wie het kind is
geboren (ex art. 1:198 lid 1 sub a BW), is ontbonden door zijn dood binnen 306 dagen voor
de geboorte van het kind, zelfs indien de moeder een nieuw huwelijk of geregistreerd
partnerschap is aangegaan (van rechtswege).
c. De man (vanaf zestien jaar) (vermoedelijk verwekker) die het kind heeft erkend (eenzijdige
ongerichte familierechtelijke rechtshandeling, geen waarheidshandeling) met toestemming
van de moeder, het kind (vanaf twaalf jaar) of vervangende toestemming door de rechter
(postnatale erkenning geen terugwerkende kracht) (art. 1:203 e.v. BW), ongeacht of dit de
biologische vader van het kind is.
d. De man (vanaf zestien jaar) (verwekker of instemmende levensgezel) wiens ouderschap
gerechtelijk is vastgesteld op verzoek van de moeder of het kind (gedwongen erkenning) (art.
1:207 BW), zonodig na diens overlijden (terugwerkende kracht).
g. De man (vanaf achttien jaar) die het kind heeft geadopteerd (in beginsel geen terugwerkende
kracht, tenzij art. 1:230 lid 2 BW) (art. 1:227 e.v. BW), zo nodig na diens overlijden na
indiening van het verzoek.
Draagmoederschap: de draagmoeder die het kind heeft gebaard, is de juridische moeder van het kind
(art. 1:199 lid 1 sub a BW). Het gezag van de draagmoeder kan worden beëindigd op grond van art.
1:266 lid 1 sub a BW, zodat de wensouders of anderen met de voogdij kunnen worden belast (art.
1:282 lid 1 jo. 1:295 jo. 1:299 BW). De wensouders kunnen het juridisch ouderschap dan verkrijgen
door het kind te adopteren (art. 1:227 e.v. BW). De wensouders zijn dan met het gezag belast (art.
1:251 lid 1 jo. 1:253aa lid 1 jo. 1:229 lid 4 BW). Indien de draagmoeder bevrucht is geraakt door
verwekking, IVF met het sperma van de wensouder (laagtechnologisch draagmoederschap) en/of
eiceldonatie (hoogtechnologisch draagmoederschap, dan kan de wensvader/wensmoeder ook het
kind erkennen (geen terugwerkende kracht) (art. 1:203 e.v. BW), waarna het gezamenlijk gezag van
rechtswege wordt verkregen (art. 1:251b lid 1 BW) en het eenhoofdig gezag kan worden verkregen
(art. 1:253n lid 1 BW), of het ouderschap van de wensvader/wensmoeder kan gerechtelijk worden
vastgesteld (terugwerkende kracht) (art. 1:207 e.v. BW), waarna het eenhoofdig gezag kan worden
verkregen (art. 1:253c lid 1 jo. lid 3 BW). De andere wensouder kan dan het kind adopteren (art.
1:227 e.v. BW), waarna de wensouders met het gezamenlijk gezag kunnen worden belast (art. 1:251
lid 1 jo. 1:253aa lid 1 jo. 1:252 lid 1 jo. 1:253o lid 1 BW). Een draagmoederschapsovereenkomst is
(partieel) nietig wegens strijd met de goede zeden en de openbare orde (art. 3:40 lid 1 BW). Het
commercieel draagmoederschap is een misdrijf tegen de openbare orde (art. 151b jo. 151c BW).
Rechtsgevolgen ouderschap: naamrecht, nationaliteit, gezag (zorg- en contactregeling) en omgang,
levensonderhoud (kinderalimentatie), erfrecht etc.
,1. Naamrecht: het kind dat alleen in familierechtelijke betrekking tot de moeder staat, heeft haar
geslachtsnaam (art. 1:5 lid 1 BW). Indien het kind door zijn geboorte in familierechtelijke
betrekking tot beide gehuwde of geregistreerde ouders komt te staan, heeft het kind de
geslachtsnaam van een van de ouders of beide ouders overeenkomstig hun verklaring (art. 1:5 lid
4 BW). Indien het kind door erkenning of gerechtelijke vaststelling in familierechtelijke betrekking
tot de vader/meemoeder komt te staan, dan houdt het de geslachtsnaam van de moeder, tenzij
de moeder en de vader/meemoeder gezamenlijk verklaren dat het kind de geslachtsnaam van de
vader/meemoeder of van beide ouders zal hebben (art. 1:5 lid 2 BW). Indien een kind door
adoptie in familierechtelijke betrekking tot beide gehuwde of geregistreerde adoptanten komt te
staan, dan heeft het kind de geslachtsnaam van de vader/meemoeder, tenzij de moeder en de
vader gezamenlijk verklaren dat het kind de geslachtsnaam van de moeder, de geslachtsnaam van
beide ouders of de oorspronkelijke geslachtsnaam zal hebben (art. 1:5 lid 3 BW).
2. Nationaliteit: het kind verkrijgt het Nederlanderschap, indien ten tijde van zijn geboorte zijn
(overleden) moeder of vader (anders dan door adoptie) Nederlander is (art. 3 lid 1 RWN). Het
kind verkrijgt het Nederlanderschap, indien het minderjarig kind na zijn geboorte en voor de
leeftijd van zeven jaar door een Nederlander wordt erkend (art. 4 lid 2 RWN), dan wel indien een
schriftelijke bereidverklaring wordt afgelegd nadat het kind gedurende ten minste drie jaar is
verzorgd en opgevoed door de Nederlander door wie hij is erkend (art. 6 lid 1 sub c RWN). Het
kind verkrijgt het Nederlanderschap, indien het kind op de dag van de uitspraak in eerste aanleg
ter gerechtelijke vaststelling van het ouderschap minderjarig was en de vader/meemoeder
Nederlander is (art. 4 lid 1 RWN). Het kind verkrijgt het Nederlanderschap, indien het kind dat in
Nederland bij rechterlijke uitspraak is geadopteerd, op de dag van de uitspraak in eerste aanleg
ter adoptie minderjarig was en één van de adoptanten Nederlander is (art. 5 lid 1 RWN).
3. Gezag: de gehuwde of geregistreerde ouders oefenen het gezag gezamenlijk uit over hun
minderjarige kinderen (van rechtswege) (art. 1:251 lid 1 jo. 1:253aa lid 1 BW). De (ongehuwde en
ongeregistreerde) moeder en de vader/meemoeder die het kind heeft erkend (op of na 1 januari
2023), oefenen het gezag gezamenlijk uit (van rechtswege) (art. 1:251b lid 1 BW). De (ongehuwde
en ongeregistreerde) moeder en de vader die kind heeft erkend (voor 1 januari 2023), wiens
ouderschap gerechtelijk is vastgesteld of die het kind heeft geadopteerd, oefenen het gezag
gezamenlijk uit, indien dit op hun gezamenlijk verzoek is aangetekend in het gezagsregister (art.
1:252 lid 1 BW) of op (gezamenlijk of eenzijdig) verzoek aan de rechtbank (art. 1:253c lid 1 BW).
De (ongehuwde en ongeregistreerde) adoptanten, oefenen het gezag gezamenlijk uit (art. 1:229
lid 4 BW).
4. Omgang: het kind heeft recht op omgang met zijn ouders. De niet met het gezag belaste ouder
heeft het recht op en de verplichting tot omgang met zijn kind (art. 1:377a lid 1 BW). De ouder
van het kind dat wordt geadopteerd en omgang heeft met dat kind op het tijdstip van adoptie,
kan recht blijven hebben op omgang met dat kind (art. 1:229 lid 5 jo. 1:377a lid 1 BW).
5. Levensonderhoud (kinderalimentatie): de ouders zijn verplicht tot het verstrekken van
levensonderhoud jegens hun minderjarige en jongmeerderjarige kinderen (wederzijdse
onderhoudsplicht) (art. 1:392 lid 1 sub a jo. 1:404 lid 1 jo. 1:395a lid 1 BW).
6. Erfrecht: de kinderen zijn wettelijke erfgenamen bij versterf van de ouders (vice versa) (art. 4:10
lid 1 sub a BW), tenzij het kind nog niet is geboren op het moment van overlijden van de ouder
(bestaansvereiste) (art. 4:9 BW). Het kind kan dan erven bij plaatsvervulling van erfgenamen bij
versterf die zijn vooroverleden (art. 4:12 lid 1 jo. 4:10 lid 2 BW) of testamentair erven, waaronder
lastbevoordeling, voorwaardelijke makingen en tweetrapsmakingen (art. 4:56 lid 1 BW). De
, (onterfde) kinderen hebben in ieder geval recht op een legitieme portie (niet vice versa) (art. 1:63
lid 2 BW) en andere wettelijke rechten van afdeling 2, titel 3 boek 4 BW (dwingend recht).
Recht om te weten van wie men afstamt: het recht van een meerderjarig natuurlijk kind om te weten
door wie het is verwerkt (dus geen kunstmatige donorinseminatie) prevaleert boven het recht van de
moeder om dat ook tegenover haar kind verborgen te houden (recht op respect voor privéleven) (HR
15 april 1994, NJ 1994/608 (Valkenhorst)). Het kind van zestien jaar of ouder dat weet of vermoedt
dat hij is verwerkt door en ten gevolge van kunstmatige donorbevruchting, heeft op zijn verzoek recht
op verstrekking van persoonsidentificerende gegevens van de donor, indien de donor daarmee
schriftelijk heeft ingestemd (art. 2 lid 1 sub c Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting), tenzij de
donor daarmee niet heeft ingestemd en de gevolgen die niet-verstrekking voor het kind zouden
kunnen hebben, zwaarwegendere belangen van de donor meebrengen (art. 3 lid 2 Wet
donorgegevens kunstmatige bevruchting).
Einde ouderschap: het ouderschap eindigt niet (van rechtswege) door overlijden, maar gezag wel. Het
ouderschap kan eindigen, maar de gerechtelijke vaststelling van het ouderschap kan niet worden
vernietigd of ontkend.
1. Verklaring ontkenning ouderschap (terugwerkende kracht): de vrouw uit wie het kind is geboren
kan een verklaring afleggen dat haar overleden echtgenoot of geregistreerde partner niet de
moeder is van het kind, indien zij op het tijdstip van de kunstmatige donorbevruchting was
gescheiden van tafel en bed of feitelijk gescheiden leefden en het huwelijk of geregistreerd
partnerschap na de kunstmatige donorbevruchting en voor de geboorte van het kind is
ontbonden door zijn overlijden (art. 1:198 lid 2 jo. lid 1 sub b BW). De vrouw uit wie het kind is
geboren kan een verklaring afleggen dat haar overleden echtgenoot of geregistreerde partner
niet de vader is van het kind, indien zij rond de 306de dag voor de geboorte van het kind was
gescheiden van tafel en bed of feitelijk gescheiden leefden en het huwelijk of geregistreerd
partnerschap na de 306de dag en voor de geboorte van het kind is ontbonden door zijn
overlijden (art. 1:199 sub b BW).
2. Gerechtelijke ontkenning ouderschap (zwaardere bewijslast) (terugwerkende kracht): het
ouderschap dat is ontstaan door het huwelijk of geregistreerd partnerschap met de vrouw uit wie
het kind is geboren (ex art. 1:198 sub b jo. 1:199 lid 1 sub a jo. sub b BW), kan (gerechtelijk)
worden ontkend op grond dat de vader of moeder niet de biologische ouder van het kind is (art.
1:200 lid 1 BW jo. 1:202a lid 1 BW), tenzij het kind biologisch afstamt van de vader (verwekker,
spermadonor etc.) of van de meemoeder (eiceldonatie). Het ouderschap kan worden ontkend
door de moeder (ex art. 1:198 lid 1 sub a BW), de meemoeder (ex art. 1:198 lid 1 sub b BW)/de
vader (ex art. 1:199 lid 1 sub a BW) of het kind zelf (of hun bloedverwanten in geval van
overlijden). De moeder en de vader/meemoeder kunnen het ouderschap niet ontkennen, indien
de vader/meemoeder voor het huwelijk of geregistreerd partnerschap kennis heeft gedragen van
de zwangerschap of indien de vader heeft ingestemd met een daad die de verwekking van het
kind tot gevolg kan hebben gehad (zoals kunstmatige inseminatie, IVF of overspel)/de
meemoeder heeft ingestemd met kunstmatige donorbevruchting van een anonieme donor (art.
1:200 lid 2 jo. lid 3 jo. 1:202a lid 2 BW). Art. 1:200 lid 2 jo. lid 3 BW zijn niet van toepassing op de
vader (wel op meemoeder), indien de moeder hem heeft bedrogen omtrent de verwekker (art.
1:200 lid 4 BW). De ontkenning van het ouderschap heeft terugwerkende kracht tot de geboorte
van het kind (art. 1:202 lid 1 jo. 1:202b lid 2 BW), maar hierdoor ontstaat geen vordering tot
Data
01-01-2023: van rechtswege gezamenlijk gezag bij erkenning (en niet geboorte);
01-01-2018: invoering beperkte gemeenschap van goederen;
01-01-2012: invoering bellegingsleer; voor investeringen voor 01-01-2012 geldt nominaliteitsleer;
Afstamming
Juridisch ouderschap (familierechtelijke betrekking (family life)/afstamming): In de wet doelt ouders
altijd op juridisch ouders, tenzij anders wordt benoemd. De wet maakt een onderscheid tussen
kinderen die wel en niet in familierechtelijke betrekking (afstammingsband) staan tot een persoon in
de rechte opgaande lijn in de eerste graad (en zijn bloedverwanten) (art. 1:197 BW). Het juridisch
ouderschap impliceert dus een familierechtelijke betrekking. Het afstammingsrecht (dwingend recht)
sluit gedeeltelijk aan bij biologische afstamming, en gaat uit van minimaal een ouder (vaak de
moeder) en maximaal twee ouders. De gehuwde of geregistreerde ouders staan (van rechtswege) in
familierechtelijke betrekking tot het kind, voor zover het heteroseksuele paren (man/vrouw-paren) of
lesbische paren (vrouw/vrouw-paren) betreft en niet homoseksuele paren (man/man-paren). Een
kind staat altijd (van rechtswege) in familierechtelijke betrekking tot zijn moeder, ongeacht of zij
gehuwd of geregistreerd is.
1. Juridisch moederschap (art. 1:198 lid 1 BW):
a. De vrouw (vermoedelijk biologische moeder) uit wie het kind is geboren, ook de
draagmoeder (van rechtswege) (mater semper certa est), ongeacht of het genetisch
materiaal (DNA) waaruit het kind is ontstaan, ook afkomstig is van de vrouw die het kind
heeft gebaard, zoals eiceldonatie en embryotransplantatie.
b. De vrouw (vanaf achttien jaar) (vermoedelijk instemmende levensgezel) die op het moment
van de geboorte van het kind gehuwd is of een geregistreerd partnerschap heeft met de
moeder uit wie het kind is geboren (ex art. 1:198 lid 1 sub a BW), indien het kind kunstmatig
is bevrucht door een onbekende donor en ter bevestiging hiervan een verklaring is afgelegd
door de Stichting donorgegevens kunstmatige bevruchting, waaruit blijkt dat de identiteit van
de donor onbekend is, bij de ambtenaar van de burgerlijke stand (terugwerkende kracht) (van
rechtswege), tenzij art. 1:198 lid 1 sub b jo. 1:199 sub b BW van toepassing is.
c. De overleden vrouw (vanaf achttien jaar) (vermoedelijk instemmende levensgezel) wiens
huwelijk of geregistreerd partnerschap met de moeder uit wie het kind is geboren (ex art.
1:198 lid 1 sub a BW), is ontbonden door haar dood na de kunstmatige donorbevruchting en
voor de geboorte van het kind, zelfs indien de moeder een nieuw huwelijk of geregistreerd
partnerschap is aangegaan (van rechtswege).
d. De vrouw (vanaf zestien jaar) die het kind heeft erkend (eenzijdige ongerichte
familierechtelijke rechtshandeling) met toestemming van de moeder, het kind (vanaf twaalf
jaar) of vervangende toestemming door de rechter (postnatale erkenning geen
terugwerkende kracht) (art. 1:203 e.v. BW).
e. De vrouw (vanaf zestien jaar) (instemmende levensgezel) wiens ouderschap gerechtelijk is
vastgesteld op verzoek van de moeder of het kind (gedwongen erkenning) (art. 1:207 BW),
zonodig na diens overlijden (terugwerkende kracht).
, f. De vrouw (vanaf achttien jaar) die het kind heeft geadopteerd (in beginsel geen
terugwerkende kracht, tenzij art. 1:230 lid 2 BW) (art. 1:227 e.v. BW), zo nodig na diens
overlijden na indiening van het verzoek.
2. Juridisch vaderschap (art. 1:199 BW):
a. De man (vanaf achttien jaar) (vermoedelijk verwekker of instemmende levensgezel) die op
het moment van de geboorte van het kind gehuwd is of een geregistreerd partnerschap heeft
met de moeder uit wie het kind is geboren (ex art. 1:198 lid 1 sub a BW) (van rechtswege),
tenzij art. 1:198 lid 1 sub b BW of art. 1:199 sub b BW van toepassing is.
b. De overleden man (vanaf achttien jaar) (vermoedelijk verwekker of instemmende
levensgezel) wiens huwelijk of geregistreerd partnerschap met de moeder uit wie het kind is
geboren (ex art. 1:198 lid 1 sub a BW), is ontbonden door zijn dood binnen 306 dagen voor
de geboorte van het kind, zelfs indien de moeder een nieuw huwelijk of geregistreerd
partnerschap is aangegaan (van rechtswege).
c. De man (vanaf zestien jaar) (vermoedelijk verwekker) die het kind heeft erkend (eenzijdige
ongerichte familierechtelijke rechtshandeling, geen waarheidshandeling) met toestemming
van de moeder, het kind (vanaf twaalf jaar) of vervangende toestemming door de rechter
(postnatale erkenning geen terugwerkende kracht) (art. 1:203 e.v. BW), ongeacht of dit de
biologische vader van het kind is.
d. De man (vanaf zestien jaar) (verwekker of instemmende levensgezel) wiens ouderschap
gerechtelijk is vastgesteld op verzoek van de moeder of het kind (gedwongen erkenning) (art.
1:207 BW), zonodig na diens overlijden (terugwerkende kracht).
g. De man (vanaf achttien jaar) die het kind heeft geadopteerd (in beginsel geen terugwerkende
kracht, tenzij art. 1:230 lid 2 BW) (art. 1:227 e.v. BW), zo nodig na diens overlijden na
indiening van het verzoek.
Draagmoederschap: de draagmoeder die het kind heeft gebaard, is de juridische moeder van het kind
(art. 1:199 lid 1 sub a BW). Het gezag van de draagmoeder kan worden beëindigd op grond van art.
1:266 lid 1 sub a BW, zodat de wensouders of anderen met de voogdij kunnen worden belast (art.
1:282 lid 1 jo. 1:295 jo. 1:299 BW). De wensouders kunnen het juridisch ouderschap dan verkrijgen
door het kind te adopteren (art. 1:227 e.v. BW). De wensouders zijn dan met het gezag belast (art.
1:251 lid 1 jo. 1:253aa lid 1 jo. 1:229 lid 4 BW). Indien de draagmoeder bevrucht is geraakt door
verwekking, IVF met het sperma van de wensouder (laagtechnologisch draagmoederschap) en/of
eiceldonatie (hoogtechnologisch draagmoederschap, dan kan de wensvader/wensmoeder ook het
kind erkennen (geen terugwerkende kracht) (art. 1:203 e.v. BW), waarna het gezamenlijk gezag van
rechtswege wordt verkregen (art. 1:251b lid 1 BW) en het eenhoofdig gezag kan worden verkregen
(art. 1:253n lid 1 BW), of het ouderschap van de wensvader/wensmoeder kan gerechtelijk worden
vastgesteld (terugwerkende kracht) (art. 1:207 e.v. BW), waarna het eenhoofdig gezag kan worden
verkregen (art. 1:253c lid 1 jo. lid 3 BW). De andere wensouder kan dan het kind adopteren (art.
1:227 e.v. BW), waarna de wensouders met het gezamenlijk gezag kunnen worden belast (art. 1:251
lid 1 jo. 1:253aa lid 1 jo. 1:252 lid 1 jo. 1:253o lid 1 BW). Een draagmoederschapsovereenkomst is
(partieel) nietig wegens strijd met de goede zeden en de openbare orde (art. 3:40 lid 1 BW). Het
commercieel draagmoederschap is een misdrijf tegen de openbare orde (art. 151b jo. 151c BW).
Rechtsgevolgen ouderschap: naamrecht, nationaliteit, gezag (zorg- en contactregeling) en omgang,
levensonderhoud (kinderalimentatie), erfrecht etc.
,1. Naamrecht: het kind dat alleen in familierechtelijke betrekking tot de moeder staat, heeft haar
geslachtsnaam (art. 1:5 lid 1 BW). Indien het kind door zijn geboorte in familierechtelijke
betrekking tot beide gehuwde of geregistreerde ouders komt te staan, heeft het kind de
geslachtsnaam van een van de ouders of beide ouders overeenkomstig hun verklaring (art. 1:5 lid
4 BW). Indien het kind door erkenning of gerechtelijke vaststelling in familierechtelijke betrekking
tot de vader/meemoeder komt te staan, dan houdt het de geslachtsnaam van de moeder, tenzij
de moeder en de vader/meemoeder gezamenlijk verklaren dat het kind de geslachtsnaam van de
vader/meemoeder of van beide ouders zal hebben (art. 1:5 lid 2 BW). Indien een kind door
adoptie in familierechtelijke betrekking tot beide gehuwde of geregistreerde adoptanten komt te
staan, dan heeft het kind de geslachtsnaam van de vader/meemoeder, tenzij de moeder en de
vader gezamenlijk verklaren dat het kind de geslachtsnaam van de moeder, de geslachtsnaam van
beide ouders of de oorspronkelijke geslachtsnaam zal hebben (art. 1:5 lid 3 BW).
2. Nationaliteit: het kind verkrijgt het Nederlanderschap, indien ten tijde van zijn geboorte zijn
(overleden) moeder of vader (anders dan door adoptie) Nederlander is (art. 3 lid 1 RWN). Het
kind verkrijgt het Nederlanderschap, indien het minderjarig kind na zijn geboorte en voor de
leeftijd van zeven jaar door een Nederlander wordt erkend (art. 4 lid 2 RWN), dan wel indien een
schriftelijke bereidverklaring wordt afgelegd nadat het kind gedurende ten minste drie jaar is
verzorgd en opgevoed door de Nederlander door wie hij is erkend (art. 6 lid 1 sub c RWN). Het
kind verkrijgt het Nederlanderschap, indien het kind op de dag van de uitspraak in eerste aanleg
ter gerechtelijke vaststelling van het ouderschap minderjarig was en de vader/meemoeder
Nederlander is (art. 4 lid 1 RWN). Het kind verkrijgt het Nederlanderschap, indien het kind dat in
Nederland bij rechterlijke uitspraak is geadopteerd, op de dag van de uitspraak in eerste aanleg
ter adoptie minderjarig was en één van de adoptanten Nederlander is (art. 5 lid 1 RWN).
3. Gezag: de gehuwde of geregistreerde ouders oefenen het gezag gezamenlijk uit over hun
minderjarige kinderen (van rechtswege) (art. 1:251 lid 1 jo. 1:253aa lid 1 BW). De (ongehuwde en
ongeregistreerde) moeder en de vader/meemoeder die het kind heeft erkend (op of na 1 januari
2023), oefenen het gezag gezamenlijk uit (van rechtswege) (art. 1:251b lid 1 BW). De (ongehuwde
en ongeregistreerde) moeder en de vader die kind heeft erkend (voor 1 januari 2023), wiens
ouderschap gerechtelijk is vastgesteld of die het kind heeft geadopteerd, oefenen het gezag
gezamenlijk uit, indien dit op hun gezamenlijk verzoek is aangetekend in het gezagsregister (art.
1:252 lid 1 BW) of op (gezamenlijk of eenzijdig) verzoek aan de rechtbank (art. 1:253c lid 1 BW).
De (ongehuwde en ongeregistreerde) adoptanten, oefenen het gezag gezamenlijk uit (art. 1:229
lid 4 BW).
4. Omgang: het kind heeft recht op omgang met zijn ouders. De niet met het gezag belaste ouder
heeft het recht op en de verplichting tot omgang met zijn kind (art. 1:377a lid 1 BW). De ouder
van het kind dat wordt geadopteerd en omgang heeft met dat kind op het tijdstip van adoptie,
kan recht blijven hebben op omgang met dat kind (art. 1:229 lid 5 jo. 1:377a lid 1 BW).
5. Levensonderhoud (kinderalimentatie): de ouders zijn verplicht tot het verstrekken van
levensonderhoud jegens hun minderjarige en jongmeerderjarige kinderen (wederzijdse
onderhoudsplicht) (art. 1:392 lid 1 sub a jo. 1:404 lid 1 jo. 1:395a lid 1 BW).
6. Erfrecht: de kinderen zijn wettelijke erfgenamen bij versterf van de ouders (vice versa) (art. 4:10
lid 1 sub a BW), tenzij het kind nog niet is geboren op het moment van overlijden van de ouder
(bestaansvereiste) (art. 4:9 BW). Het kind kan dan erven bij plaatsvervulling van erfgenamen bij
versterf die zijn vooroverleden (art. 4:12 lid 1 jo. 4:10 lid 2 BW) of testamentair erven, waaronder
lastbevoordeling, voorwaardelijke makingen en tweetrapsmakingen (art. 4:56 lid 1 BW). De
, (onterfde) kinderen hebben in ieder geval recht op een legitieme portie (niet vice versa) (art. 1:63
lid 2 BW) en andere wettelijke rechten van afdeling 2, titel 3 boek 4 BW (dwingend recht).
Recht om te weten van wie men afstamt: het recht van een meerderjarig natuurlijk kind om te weten
door wie het is verwerkt (dus geen kunstmatige donorinseminatie) prevaleert boven het recht van de
moeder om dat ook tegenover haar kind verborgen te houden (recht op respect voor privéleven) (HR
15 april 1994, NJ 1994/608 (Valkenhorst)). Het kind van zestien jaar of ouder dat weet of vermoedt
dat hij is verwerkt door en ten gevolge van kunstmatige donorbevruchting, heeft op zijn verzoek recht
op verstrekking van persoonsidentificerende gegevens van de donor, indien de donor daarmee
schriftelijk heeft ingestemd (art. 2 lid 1 sub c Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting), tenzij de
donor daarmee niet heeft ingestemd en de gevolgen die niet-verstrekking voor het kind zouden
kunnen hebben, zwaarwegendere belangen van de donor meebrengen (art. 3 lid 2 Wet
donorgegevens kunstmatige bevruchting).
Einde ouderschap: het ouderschap eindigt niet (van rechtswege) door overlijden, maar gezag wel. Het
ouderschap kan eindigen, maar de gerechtelijke vaststelling van het ouderschap kan niet worden
vernietigd of ontkend.
1. Verklaring ontkenning ouderschap (terugwerkende kracht): de vrouw uit wie het kind is geboren
kan een verklaring afleggen dat haar overleden echtgenoot of geregistreerde partner niet de
moeder is van het kind, indien zij op het tijdstip van de kunstmatige donorbevruchting was
gescheiden van tafel en bed of feitelijk gescheiden leefden en het huwelijk of geregistreerd
partnerschap na de kunstmatige donorbevruchting en voor de geboorte van het kind is
ontbonden door zijn overlijden (art. 1:198 lid 2 jo. lid 1 sub b BW). De vrouw uit wie het kind is
geboren kan een verklaring afleggen dat haar overleden echtgenoot of geregistreerde partner
niet de vader is van het kind, indien zij rond de 306de dag voor de geboorte van het kind was
gescheiden van tafel en bed of feitelijk gescheiden leefden en het huwelijk of geregistreerd
partnerschap na de 306de dag en voor de geboorte van het kind is ontbonden door zijn
overlijden (art. 1:199 sub b BW).
2. Gerechtelijke ontkenning ouderschap (zwaardere bewijslast) (terugwerkende kracht): het
ouderschap dat is ontstaan door het huwelijk of geregistreerd partnerschap met de vrouw uit wie
het kind is geboren (ex art. 1:198 sub b jo. 1:199 lid 1 sub a jo. sub b BW), kan (gerechtelijk)
worden ontkend op grond dat de vader of moeder niet de biologische ouder van het kind is (art.
1:200 lid 1 BW jo. 1:202a lid 1 BW), tenzij het kind biologisch afstamt van de vader (verwekker,
spermadonor etc.) of van de meemoeder (eiceldonatie). Het ouderschap kan worden ontkend
door de moeder (ex art. 1:198 lid 1 sub a BW), de meemoeder (ex art. 1:198 lid 1 sub b BW)/de
vader (ex art. 1:199 lid 1 sub a BW) of het kind zelf (of hun bloedverwanten in geval van
overlijden). De moeder en de vader/meemoeder kunnen het ouderschap niet ontkennen, indien
de vader/meemoeder voor het huwelijk of geregistreerd partnerschap kennis heeft gedragen van
de zwangerschap of indien de vader heeft ingestemd met een daad die de verwekking van het
kind tot gevolg kan hebben gehad (zoals kunstmatige inseminatie, IVF of overspel)/de
meemoeder heeft ingestemd met kunstmatige donorbevruchting van een anonieme donor (art.
1:200 lid 2 jo. lid 3 jo. 1:202a lid 2 BW). Art. 1:200 lid 2 jo. lid 3 BW zijn niet van toepassing op de
vader (wel op meemoeder), indien de moeder hem heeft bedrogen omtrent de verwekker (art.
1:200 lid 4 BW). De ontkenning van het ouderschap heeft terugwerkende kracht tot de geboorte
van het kind (art. 1:202 lid 1 jo. 1:202b lid 2 BW), maar hierdoor ontstaat geen vordering tot
