Social Psychology
Examen: 2 open vragen en 15 tot 20 MCQ
De presenta8e wordt in duo voorbereid. Studenten kiezen een onderwerp uit de syllabus en lezen:
× Het bijhorende hoofdstuk uit het handboek.
× Het toegewezen wetenschappelijke ar8kel.
× Twee extra zelf gekozen peer-reviewed ar8kels uit een wetenschappelijk 8jdschriK.
De presenta8e duurt 8 tot 10 minuten en mag maximaal 12 slides bevaMen. Studenten moeten een
duidelijke onderzoeksvraag formuleren, de belangrijkste resultaten grafisch weergeven en een
onderbouwde conclusie formuleren. Het ar8kel moet een hypothese testen, empirische data bevaMen
en relevant zijn voor de behandelde theorie. Het is niet nodig het volledige ar8kel te bespreken, een
selec8e van relevante onderdelen volstaat.
De evalua8e bestaat uit een groepspresenta8e (30%) en een schriKelijk meerkeuze-examen (70%). Het
is verplicht te slagen voor het examen om te slagen voor het vak.
Les 1: Introduc/on
Sociale psychologie wordt volgens Gordon Allport (1935) gedefinieerd als: de wetenschappelijke studie
van hoe de gedachten, gevoelens en gedragingen van individuen worden beïnvloed door de werkelijke,
ingebeelde of impliciete aanwezigheid van anderen. Dit betekent dat anderen ons niet alleen
beïnvloeden wanneer ze fysiek aanwezig zijn, maar ook wanneer we aan hen denken of wanneer
sociale normen impliciet aanwezig zijn.
De hedendaagse sociale psychologie focust op hoe mensen op elkaar lijken en hoe universele
psychologische processen werken. Ze maakt daarbij gebruik van inzichten uit de evolu8onaire biologie
en de neurowetenschappen. De discipline onderzoekt hoe mensen denken over anderen, hoe ze met
anderen omgaan, hoe ze elkaar beïnvloeden en hoe ze zelf beïnvloed worden door hun sociale
omgeving.
Het vak kan worden onderverdeeld in drie grote streams of research.
× Social Thinking: Hierbij staat centraal hoe mensen de sociale wereld waarnemen en
interpreteren. De sociale werkelijkheid is niet objec8ef, maar subjec8ef geconstrueerd. Mensen
construeren hun eigen realiteit op basis van verwach8ngen, overtuigingen en eerdere
ervaringen.
× Social Influence: Deze onderzoekslijn bestudeert hoe de sociale context ons gedrag beïnvloedt.
Sociale normen, groepsdruk en overtuigingstechnieken spelen hierbij een belangrijke rol.
× Social Rela8ons: Dit onderzoekt hoe mensen met elkaar omgaan. Hierbij staan samenwerking,
conflictoplossing, sociale dilemma’s, vooroordelen en wederkerigheid centraal.
1
,Sociale psychologie is een wetenschap omdat ze theorieën opstelt en deze toetst volgens de
wetenschappelijke methode. Wetenschap is meer dan het verzamelen van feiten. Zoals Kurt Lewin
stelde: “Nothing is more prac=cal than a good theory.” Een goede theorie verklaart een breed scala
aan fenomenen, doet voorspellingen die de theorie kan beves8gen of weerleggen, kan worden
aangepast wanneer nieuwe data dat vereisen, s8muleert verder onderzoek en heeK prak8sche
toepassingen. Hoewel feiten objec8ef kunnen zijn, is onze interpreta8e ervan dat niet al8jd. Daarom is
kri8sche reflec8e essen8eel.
Valkuilen in sociaal psychologisch denken:
× Subjec8ve nature of percep8on: Mensen zien vaak wat ze verwachten te zien. Verwach8ngen
beïnvloeden onze interpreta8es, herinneringen en oordelen.
× Naturalis8c fallacy: Dit is de fout om van een beschrijvende uitspraak (“mensen gedragen zich
op manier X”) over te gaan naar een norma8eve uitspraak (“dus X is goed of wenselijk”). Wat
het geval is, zegt niets over wat moreel juist is. Je kan niet automa8sch van “het is zo in de
natuur” naar “het hoort zo” of “het is goed” redeneren.
× Hindsight bias: Achteraf lijkt een gebeurtenis vaak voorspelbaar, waardoor men denkt: “Ik wist
het al.” In werkelijkheid was de uitkomst vooraf minder evident. De tegenstrijdigheid tussen
spreekwoorden zoals “Opposites aMract” en “Birds of a feather flock together” toont aan dat
common sense vaak flexibel wordt aangepast aan de uitkomst. Common sense is vaak juist,
maar vooral achteraf. Daarom is systema8sch wetenschappelijk onderzoek noodzakelijk.
Er is een experiment uitgevoerd wat de subjec8ve nature of percep8on aantoont. Een aantal studenten
van Princeton University en Dartmouth College kregen exact dezelfde beelden te zien van een
footballwedstrijd tussen hun universiteiten. Daarna moesten ze tellen hoeveel overtredingen elk team
maakte. Hoewel ze dezelfde wedstrijd zagen, kwamen ze niet tot dezelfde conclusie hoewel je dit wel
zo verwachten. Princeton-studenten zagen meer fouten bij Dartmouth, en Dartmouth-studenten
zagen meer fouten bij Princeton. Dit toont aan dat mensen informa8e niet volledig objec8ef
beoordelen: ze hebben de neiging hun eigen groep te bevoordelen.
Voorbeelden van de naturalis8c fallacy:
× “Dit product is 100% natuurlijk, dus het is gezonder.” Maar niet alles wat natuurlijk is, is
automa8sch gezond (giKige paddenstoelen zijn ook natuurlijk).
× “In de natuur overleeK de sterkste, dus ongelijkheid in de samenleving is normaal en goed.”
Maar wat in de natuur gebeurt, betekent niet dat het moreel wenselijk is in de samenleving.
× Vroeger leefden mensen zonder technologie, dus technologie maakt ons leven slechter.” Maar
het feit dat iets vroeger natuurlijk was, betekent niet dat het beter is.
× “Zonnebrandcrème is onnatuurlijk, dus je gebruikt het beter niet.” Maar natuurlijk zonlicht kan
net schadelijk zijn voor de huid.
Voorbeelden van hindsight bias:
× Na een beurscrash: “Ik wist dat die aandelen zouden dalen.”
× Na een voetbalwedstrijd: “Het was obvious dat ze gingen verliezen, ze speelden al weken
slecht.”
× Na een examen: “Ik wist dat die vraag ging komen!”
× Na een bedrijfsfaillissement: “Het was duidelijk dat dit bedrijf zou falen
× Na een rela8ebreuk: “Eigenlijk zag ik dit al lang aankomen.”
2
,De wetenschappelijke methode is een manier om de sociale wereld systema8sch te bestuderen. Er zijn
twee benaderingen:
× Induc8ef: je vertrekt van observa8es en probeert daaruit een algemene theorie af te leiden
(zoals bij Darwin). Nadeel is dat je mogelijk belangrijke observa8es over het hoofd ziet.
× Deduc8ef: je vertrekt van een bestaande theorie, formuleert een hypothese en verzamelt
daarna data om te testen of die hypothese klopt. Als de data niet overeenkomen, moet de
theorie worden aangepast.
Correla8oneel onderzoek onderzoekt het verband tussen variabelen. Variabelen moeten eerst
geopera8onaliseerd worden zodat ze meetbaar zijn. Correla8oneel onderzoek heeK als voordelen dat
het rela8ef eenvoudig uit te voeren is in natuurlijke senngs en sterke voorspellingen kan opleveren.
Nadelen zijn echter dat de rich8ng van het verband onduidelijk blijK, men patronen kan zien die er niet
zijn en dat regressie naar het gemiddelde verkeerd kan worden geïnterpreteerd.
Er is in 1994 een onderzoek gedaan naar de correla8e tussen socio-economische status (weergegeven
op de x-as) en levensverwach8ng (weergegeven op de y-as) door de leeKijd bij overlijden te vergelijken
met de sociale posi8e, die gemeten werd door de grooMe van de grafsteen. De belangrijkste conclusie
uit de data is dat er een posi8eve correla8e bestaat: naarmate de status s8jgt, neemt de gemiddelde
leeKijd bij overlijden toe. Dit beves8gt de hypothese dat mensen met een hogere status over het
algemeen langer leven.
Opvallend is het verschil tussen mannen en vrouwen. In de
middelste en hoge statusgroepen leven vrouwen gemiddeld langer
dan mannen. Echter, bij de laagste statusgroep is dit patroon
omgedraaid en sterven vrouwen op een aanzienlijk jongere leeKijd,
wat mogelijk te wijten is aan complica8es 8jdens de bevalling
binnen arme gezinnen.
Ondanks deze resultaten wordt er een belangrijke kanMekening geplaatst bij de betrouwbaarheid van
de data. Omdat er sprake is van wide censored data, zijn alleen personen die al zijn overleden in de
sta8s8eken opgenomen. Hierdoor kan er geen sluitende conclusie worden getrokken over de correla8e
voor de gehele bevolking, aangezien de mensen die momenteel nog leven niet in de berekening zijn
meegenomen.
Het fundamentele principe blijK: correla8e impliceert geen causaliteit.
3
, Experimenteel onderzoek probeert oorzaak-
gevolgrela8es vast te stellen. Hierbij meet men het
effect van een onaqankelijke variabele (X) op een
aqankelijke variabele (Y). Zo kan men bijvoorbeeld
onderzoeken of lawaai het leerproces beïnvloedt.
Experimenten maken het ook mogelijk om interac8e-effecten te bestuderen. Dit betekent dat het
effect van de aqankelijke variabele aqangt van een andere variabele die niet in het onderzoek is
opgenomen.
Voor mannen is de uitkomst in beide scenario's gelijk, de behandeling zorgt in beide gevallen voor een
verhoging van de concentra8e (stressniveau) ten opzichte van de controlegroep. Bij vrouwen is er
sprake van een interac8e omdat de uitkomst verandert aqankelijk van het scenario. In de
situa8e zonder interac8e zorgt de behandeling voor een s8jging van het stressniveau, vergelijkbaar
met het patroon bij mannen. In de situa8e met interac8e zorgt de behandeling juist voor een daling
van het stressniveau ten opzichte van de controlegroep.
Er is dus sprake van een interac8e omdat het effect van de behandeling niet voor iedereen hetzelfde
is. De rich8ng van het effect (s8jging of daling van stress) is in het tweede scenario aqankelijk van het
geslacht van de persoon.
Gedrag is vaak contextaqankelijk. Zo kan een gene8sche variant bij mensen alleen tot agressief gedrag
leiden wanneer er sprake is van kindermishandeling in het verleden terwijl dit bij dieren al8jd tot
agressief gedrag leidt, of kan oxytocine alleen vertrouwen verhogen bij mensen die weinig vertrouwen
hadden.
Experimenten hebben belangrijke voordelen: ze laten toe oorzaak en gevolg te onderscheiden,
variabelen te isoleren en interac8es bloot te leggen. Nadelen zijn onder meer een beperkte
generaliseerbaarheid naar het echte leven (lage ecologische validiteit), het gebruik van vaak homogene
popula8es (WEIRD-popula8es = Western Educated Industrial Rich Democra8c) en replica8eproblemen.
4
Examen: 2 open vragen en 15 tot 20 MCQ
De presenta8e wordt in duo voorbereid. Studenten kiezen een onderwerp uit de syllabus en lezen:
× Het bijhorende hoofdstuk uit het handboek.
× Het toegewezen wetenschappelijke ar8kel.
× Twee extra zelf gekozen peer-reviewed ar8kels uit een wetenschappelijk 8jdschriK.
De presenta8e duurt 8 tot 10 minuten en mag maximaal 12 slides bevaMen. Studenten moeten een
duidelijke onderzoeksvraag formuleren, de belangrijkste resultaten grafisch weergeven en een
onderbouwde conclusie formuleren. Het ar8kel moet een hypothese testen, empirische data bevaMen
en relevant zijn voor de behandelde theorie. Het is niet nodig het volledige ar8kel te bespreken, een
selec8e van relevante onderdelen volstaat.
De evalua8e bestaat uit een groepspresenta8e (30%) en een schriKelijk meerkeuze-examen (70%). Het
is verplicht te slagen voor het examen om te slagen voor het vak.
Les 1: Introduc/on
Sociale psychologie wordt volgens Gordon Allport (1935) gedefinieerd als: de wetenschappelijke studie
van hoe de gedachten, gevoelens en gedragingen van individuen worden beïnvloed door de werkelijke,
ingebeelde of impliciete aanwezigheid van anderen. Dit betekent dat anderen ons niet alleen
beïnvloeden wanneer ze fysiek aanwezig zijn, maar ook wanneer we aan hen denken of wanneer
sociale normen impliciet aanwezig zijn.
De hedendaagse sociale psychologie focust op hoe mensen op elkaar lijken en hoe universele
psychologische processen werken. Ze maakt daarbij gebruik van inzichten uit de evolu8onaire biologie
en de neurowetenschappen. De discipline onderzoekt hoe mensen denken over anderen, hoe ze met
anderen omgaan, hoe ze elkaar beïnvloeden en hoe ze zelf beïnvloed worden door hun sociale
omgeving.
Het vak kan worden onderverdeeld in drie grote streams of research.
× Social Thinking: Hierbij staat centraal hoe mensen de sociale wereld waarnemen en
interpreteren. De sociale werkelijkheid is niet objec8ef, maar subjec8ef geconstrueerd. Mensen
construeren hun eigen realiteit op basis van verwach8ngen, overtuigingen en eerdere
ervaringen.
× Social Influence: Deze onderzoekslijn bestudeert hoe de sociale context ons gedrag beïnvloedt.
Sociale normen, groepsdruk en overtuigingstechnieken spelen hierbij een belangrijke rol.
× Social Rela8ons: Dit onderzoekt hoe mensen met elkaar omgaan. Hierbij staan samenwerking,
conflictoplossing, sociale dilemma’s, vooroordelen en wederkerigheid centraal.
1
,Sociale psychologie is een wetenschap omdat ze theorieën opstelt en deze toetst volgens de
wetenschappelijke methode. Wetenschap is meer dan het verzamelen van feiten. Zoals Kurt Lewin
stelde: “Nothing is more prac=cal than a good theory.” Een goede theorie verklaart een breed scala
aan fenomenen, doet voorspellingen die de theorie kan beves8gen of weerleggen, kan worden
aangepast wanneer nieuwe data dat vereisen, s8muleert verder onderzoek en heeK prak8sche
toepassingen. Hoewel feiten objec8ef kunnen zijn, is onze interpreta8e ervan dat niet al8jd. Daarom is
kri8sche reflec8e essen8eel.
Valkuilen in sociaal psychologisch denken:
× Subjec8ve nature of percep8on: Mensen zien vaak wat ze verwachten te zien. Verwach8ngen
beïnvloeden onze interpreta8es, herinneringen en oordelen.
× Naturalis8c fallacy: Dit is de fout om van een beschrijvende uitspraak (“mensen gedragen zich
op manier X”) over te gaan naar een norma8eve uitspraak (“dus X is goed of wenselijk”). Wat
het geval is, zegt niets over wat moreel juist is. Je kan niet automa8sch van “het is zo in de
natuur” naar “het hoort zo” of “het is goed” redeneren.
× Hindsight bias: Achteraf lijkt een gebeurtenis vaak voorspelbaar, waardoor men denkt: “Ik wist
het al.” In werkelijkheid was de uitkomst vooraf minder evident. De tegenstrijdigheid tussen
spreekwoorden zoals “Opposites aMract” en “Birds of a feather flock together” toont aan dat
common sense vaak flexibel wordt aangepast aan de uitkomst. Common sense is vaak juist,
maar vooral achteraf. Daarom is systema8sch wetenschappelijk onderzoek noodzakelijk.
Er is een experiment uitgevoerd wat de subjec8ve nature of percep8on aantoont. Een aantal studenten
van Princeton University en Dartmouth College kregen exact dezelfde beelden te zien van een
footballwedstrijd tussen hun universiteiten. Daarna moesten ze tellen hoeveel overtredingen elk team
maakte. Hoewel ze dezelfde wedstrijd zagen, kwamen ze niet tot dezelfde conclusie hoewel je dit wel
zo verwachten. Princeton-studenten zagen meer fouten bij Dartmouth, en Dartmouth-studenten
zagen meer fouten bij Princeton. Dit toont aan dat mensen informa8e niet volledig objec8ef
beoordelen: ze hebben de neiging hun eigen groep te bevoordelen.
Voorbeelden van de naturalis8c fallacy:
× “Dit product is 100% natuurlijk, dus het is gezonder.” Maar niet alles wat natuurlijk is, is
automa8sch gezond (giKige paddenstoelen zijn ook natuurlijk).
× “In de natuur overleeK de sterkste, dus ongelijkheid in de samenleving is normaal en goed.”
Maar wat in de natuur gebeurt, betekent niet dat het moreel wenselijk is in de samenleving.
× Vroeger leefden mensen zonder technologie, dus technologie maakt ons leven slechter.” Maar
het feit dat iets vroeger natuurlijk was, betekent niet dat het beter is.
× “Zonnebrandcrème is onnatuurlijk, dus je gebruikt het beter niet.” Maar natuurlijk zonlicht kan
net schadelijk zijn voor de huid.
Voorbeelden van hindsight bias:
× Na een beurscrash: “Ik wist dat die aandelen zouden dalen.”
× Na een voetbalwedstrijd: “Het was obvious dat ze gingen verliezen, ze speelden al weken
slecht.”
× Na een examen: “Ik wist dat die vraag ging komen!”
× Na een bedrijfsfaillissement: “Het was duidelijk dat dit bedrijf zou falen
× Na een rela8ebreuk: “Eigenlijk zag ik dit al lang aankomen.”
2
,De wetenschappelijke methode is een manier om de sociale wereld systema8sch te bestuderen. Er zijn
twee benaderingen:
× Induc8ef: je vertrekt van observa8es en probeert daaruit een algemene theorie af te leiden
(zoals bij Darwin). Nadeel is dat je mogelijk belangrijke observa8es over het hoofd ziet.
× Deduc8ef: je vertrekt van een bestaande theorie, formuleert een hypothese en verzamelt
daarna data om te testen of die hypothese klopt. Als de data niet overeenkomen, moet de
theorie worden aangepast.
Correla8oneel onderzoek onderzoekt het verband tussen variabelen. Variabelen moeten eerst
geopera8onaliseerd worden zodat ze meetbaar zijn. Correla8oneel onderzoek heeK als voordelen dat
het rela8ef eenvoudig uit te voeren is in natuurlijke senngs en sterke voorspellingen kan opleveren.
Nadelen zijn echter dat de rich8ng van het verband onduidelijk blijK, men patronen kan zien die er niet
zijn en dat regressie naar het gemiddelde verkeerd kan worden geïnterpreteerd.
Er is in 1994 een onderzoek gedaan naar de correla8e tussen socio-economische status (weergegeven
op de x-as) en levensverwach8ng (weergegeven op de y-as) door de leeKijd bij overlijden te vergelijken
met de sociale posi8e, die gemeten werd door de grooMe van de grafsteen. De belangrijkste conclusie
uit de data is dat er een posi8eve correla8e bestaat: naarmate de status s8jgt, neemt de gemiddelde
leeKijd bij overlijden toe. Dit beves8gt de hypothese dat mensen met een hogere status over het
algemeen langer leven.
Opvallend is het verschil tussen mannen en vrouwen. In de
middelste en hoge statusgroepen leven vrouwen gemiddeld langer
dan mannen. Echter, bij de laagste statusgroep is dit patroon
omgedraaid en sterven vrouwen op een aanzienlijk jongere leeKijd,
wat mogelijk te wijten is aan complica8es 8jdens de bevalling
binnen arme gezinnen.
Ondanks deze resultaten wordt er een belangrijke kanMekening geplaatst bij de betrouwbaarheid van
de data. Omdat er sprake is van wide censored data, zijn alleen personen die al zijn overleden in de
sta8s8eken opgenomen. Hierdoor kan er geen sluitende conclusie worden getrokken over de correla8e
voor de gehele bevolking, aangezien de mensen die momenteel nog leven niet in de berekening zijn
meegenomen.
Het fundamentele principe blijK: correla8e impliceert geen causaliteit.
3
, Experimenteel onderzoek probeert oorzaak-
gevolgrela8es vast te stellen. Hierbij meet men het
effect van een onaqankelijke variabele (X) op een
aqankelijke variabele (Y). Zo kan men bijvoorbeeld
onderzoeken of lawaai het leerproces beïnvloedt.
Experimenten maken het ook mogelijk om interac8e-effecten te bestuderen. Dit betekent dat het
effect van de aqankelijke variabele aqangt van een andere variabele die niet in het onderzoek is
opgenomen.
Voor mannen is de uitkomst in beide scenario's gelijk, de behandeling zorgt in beide gevallen voor een
verhoging van de concentra8e (stressniveau) ten opzichte van de controlegroep. Bij vrouwen is er
sprake van een interac8e omdat de uitkomst verandert aqankelijk van het scenario. In de
situa8e zonder interac8e zorgt de behandeling voor een s8jging van het stressniveau, vergelijkbaar
met het patroon bij mannen. In de situa8e met interac8e zorgt de behandeling juist voor een daling
van het stressniveau ten opzichte van de controlegroep.
Er is dus sprake van een interac8e omdat het effect van de behandeling niet voor iedereen hetzelfde
is. De rich8ng van het effect (s8jging of daling van stress) is in het tweede scenario aqankelijk van het
geslacht van de persoon.
Gedrag is vaak contextaqankelijk. Zo kan een gene8sche variant bij mensen alleen tot agressief gedrag
leiden wanneer er sprake is van kindermishandeling in het verleden terwijl dit bij dieren al8jd tot
agressief gedrag leidt, of kan oxytocine alleen vertrouwen verhogen bij mensen die weinig vertrouwen
hadden.
Experimenten hebben belangrijke voordelen: ze laten toe oorzaak en gevolg te onderscheiden,
variabelen te isoleren en interac8es bloot te leggen. Nadelen zijn onder meer een beperkte
generaliseerbaarheid naar het echte leven (lage ecologische validiteit), het gebruik van vaak homogene
popula8es (WEIRD-popula8es = Western Educated Industrial Rich Democra8c) en replica8eproblemen.
4
