Samenvatting tentamen sw 2.4
Van leertheorie naar onderwijspraktijk hoofdstuk 4: handelingspsychologie
Een handelingsstructuur geeft de wijze aan waarop een leerprestatie geleverd wordt. Van Parreren
maakt onderscheid in een cognitieve- en non-cognitieve handelingsstructuur.
Bij een cognitieve handelingsstructuur worden de leerprestaties geleverd op basis van
bewuste, mentale activiteiten als kennen, denken, oordelen, kiezen, etc.
Bij een non-cognitieve handelingsstructuur verloopt het handelen automatisch.
De handelingspsychologie vindt haar ideologische basis in het materialisme. Het bewustzijn werd
opgevat als een weerspiegeling van de ons omringende, materiele werkelijkheid. In deze
gedachtegang zijn twee algemene principes van de Russische leerpsychologie van belang:
1. Het activiteits- of handelingsprincipe: de mens is een actief handelend wezen dat door
zichzelf of door anderen gestelde doelen tracht te bereiken.
2. Het ontwikkelingsprincipe: elk individu groeit op in een samenleving en maakt zich in de
omgang met anderen de maatschappelijke ervaringen (d.m.v. taal en begrippen) eigen.
Het menselijk handelen kenmerkt zich door:
Gelaagdheid: het handelen kan zich afspelen op verschillende niveaus: materieel, verbaal en
mentaal.
Functiediversiteit: het handelen kan een oriënterende, uitvoerende of controlerende functie
vervullen.
Een van de grondleggers van de Russische handelingspsychologie is Vygotsky. Hij beschrijft dat het
bewustzijn niet een van nature gegeven functie is, maar een die in de loop van de ontwikkeling is
gevormd.
Volgens Vygotsky is er bij elk individu sprake van een proces van interiorisatie of internalisering. In de
interactie met de sociale omgeving vormen zich de psychische functies, zoals het denken, het
geheugen, de aandacht en de wil. Taal vervult in dit proces de rol van een scharnier tussen de
materiele handelingen en de mentale handelingen. Vygotsky geeft eigenlijk twee ontwikkelingslijnen:
1. Een biologische of natuurlijke ontwikkelingslijn, waarbij rijpingsprocessen een rol vervullen
bij het ontstaan van de lagere functies (bijv. zintuigelijke reactie).
2. Een sociaal-culturele ontwikkelingslijn, waarbij de hogere psychische functies zich vormen in
de socialen interactie tussen mensen.
Ook onderscheidt Vygotsky twee zones van ontwikkeling:
1. De zone van actuele ontwikkeling: heeft betrekking op de feitelijke ontwikkeling van de
leerling. Hierbij wordt gekeken naar wat het kind al beheerst en zelfstandig kan. Deze zone is
vaak niet of nauwelijks uitdagend of stimulerend.
2. De zone van naaste ontwikkeling: heeft betrekking op het construeren van kennis. Hierbij
wordt gekeken naar wat het kind beheerst met de hulp van anderen.
Scaffolding: coaching op maat om te bevorderen dat leerlingen actief kunnen en durven participeren
in onderwijsactiviteiten en hen tijdelijk te steunen door het zelfstandig kunnen uitvoeren van
leertaken. Deze ‘’scaffold’’ ofwel steiger heeft 5 eigenschappen:
1. It provides a support.
2. It functions as a tool.
3. It extends the range of a worker.
4. It allows the worker to accomplish a task not otherwise possible.
5. It is used selectively to aid the worker where needed.
1
, Het trapsgewijs leren van Galperin kent bij elke handeling drie fasen: oriëntering, uitvoering en
controle. Daarnaast laat elke handeling zich kenmerken door de volgende vier dimensies:
1. Niveau: de handeling kan materieel, verbaal of mentaal zijn.
2. Uitvoerigheid: door verkorting kunnen niveaus en deelhandelingen overgeslagen worden.
3. Beheersingsgraad: oefening vergroot de doelmatigheid en de perfectie.
4. Generalisatiegraad: door de contextgebondenheid van de handeling te verkleinen, nemen de
transfermogelijkheden toe.
De trapsgewijze vorming van mentale handelingen:
Hoofdstuk 7: geheugen en leren
Het limbisch systeem:
Onderzoekers uit diverse wetenschappen houden zich heden ten dage bezig met
geheugenonderzoek. Zo trachten o.a. fysiologen en neurologen ondersteuning te vinden voor de
gedachte, dat er in de hersenen biochemische sporen (RNS-moleculen) te vinden zouden zijn als
gevolg van waarnemingen, de zogenoemde geheugensporen. Een beroemd experiment hiermee is
gedaan door James McConnel. Hij wou geheugeninhouden overbrengen door RNS-moleculen over te
brengen van het ene dier naar het andere.
2
Van leertheorie naar onderwijspraktijk hoofdstuk 4: handelingspsychologie
Een handelingsstructuur geeft de wijze aan waarop een leerprestatie geleverd wordt. Van Parreren
maakt onderscheid in een cognitieve- en non-cognitieve handelingsstructuur.
Bij een cognitieve handelingsstructuur worden de leerprestaties geleverd op basis van
bewuste, mentale activiteiten als kennen, denken, oordelen, kiezen, etc.
Bij een non-cognitieve handelingsstructuur verloopt het handelen automatisch.
De handelingspsychologie vindt haar ideologische basis in het materialisme. Het bewustzijn werd
opgevat als een weerspiegeling van de ons omringende, materiele werkelijkheid. In deze
gedachtegang zijn twee algemene principes van de Russische leerpsychologie van belang:
1. Het activiteits- of handelingsprincipe: de mens is een actief handelend wezen dat door
zichzelf of door anderen gestelde doelen tracht te bereiken.
2. Het ontwikkelingsprincipe: elk individu groeit op in een samenleving en maakt zich in de
omgang met anderen de maatschappelijke ervaringen (d.m.v. taal en begrippen) eigen.
Het menselijk handelen kenmerkt zich door:
Gelaagdheid: het handelen kan zich afspelen op verschillende niveaus: materieel, verbaal en
mentaal.
Functiediversiteit: het handelen kan een oriënterende, uitvoerende of controlerende functie
vervullen.
Een van de grondleggers van de Russische handelingspsychologie is Vygotsky. Hij beschrijft dat het
bewustzijn niet een van nature gegeven functie is, maar een die in de loop van de ontwikkeling is
gevormd.
Volgens Vygotsky is er bij elk individu sprake van een proces van interiorisatie of internalisering. In de
interactie met de sociale omgeving vormen zich de psychische functies, zoals het denken, het
geheugen, de aandacht en de wil. Taal vervult in dit proces de rol van een scharnier tussen de
materiele handelingen en de mentale handelingen. Vygotsky geeft eigenlijk twee ontwikkelingslijnen:
1. Een biologische of natuurlijke ontwikkelingslijn, waarbij rijpingsprocessen een rol vervullen
bij het ontstaan van de lagere functies (bijv. zintuigelijke reactie).
2. Een sociaal-culturele ontwikkelingslijn, waarbij de hogere psychische functies zich vormen in
de socialen interactie tussen mensen.
Ook onderscheidt Vygotsky twee zones van ontwikkeling:
1. De zone van actuele ontwikkeling: heeft betrekking op de feitelijke ontwikkeling van de
leerling. Hierbij wordt gekeken naar wat het kind al beheerst en zelfstandig kan. Deze zone is
vaak niet of nauwelijks uitdagend of stimulerend.
2. De zone van naaste ontwikkeling: heeft betrekking op het construeren van kennis. Hierbij
wordt gekeken naar wat het kind beheerst met de hulp van anderen.
Scaffolding: coaching op maat om te bevorderen dat leerlingen actief kunnen en durven participeren
in onderwijsactiviteiten en hen tijdelijk te steunen door het zelfstandig kunnen uitvoeren van
leertaken. Deze ‘’scaffold’’ ofwel steiger heeft 5 eigenschappen:
1. It provides a support.
2. It functions as a tool.
3. It extends the range of a worker.
4. It allows the worker to accomplish a task not otherwise possible.
5. It is used selectively to aid the worker where needed.
1
, Het trapsgewijs leren van Galperin kent bij elke handeling drie fasen: oriëntering, uitvoering en
controle. Daarnaast laat elke handeling zich kenmerken door de volgende vier dimensies:
1. Niveau: de handeling kan materieel, verbaal of mentaal zijn.
2. Uitvoerigheid: door verkorting kunnen niveaus en deelhandelingen overgeslagen worden.
3. Beheersingsgraad: oefening vergroot de doelmatigheid en de perfectie.
4. Generalisatiegraad: door de contextgebondenheid van de handeling te verkleinen, nemen de
transfermogelijkheden toe.
De trapsgewijze vorming van mentale handelingen:
Hoofdstuk 7: geheugen en leren
Het limbisch systeem:
Onderzoekers uit diverse wetenschappen houden zich heden ten dage bezig met
geheugenonderzoek. Zo trachten o.a. fysiologen en neurologen ondersteuning te vinden voor de
gedachte, dat er in de hersenen biochemische sporen (RNS-moleculen) te vinden zouden zijn als
gevolg van waarnemingen, de zogenoemde geheugensporen. Een beroemd experiment hiermee is
gedaan door James McConnel. Hij wou geheugeninhouden overbrengen door RNS-moleculen over te
brengen van het ene dier naar het andere.
2
