Hoorcollege aantekeningen
relatievermogensrecht II
Sharon van Elst
S1039038
1
,Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 De beperkte gemeenschap van goederen.................................13
De omvang en zaaksvervanging (Art. 1:94 BW en art. 1:95 BW)..................................13
De positie van art. 1:95 BW in het systeem..................................................................13
Hoofdregel (art. 1:94 lid 2 BW)..................................................................................13
Functie van art. 1:95 BW........................................................................................... 13
Wanneer komt art. 1:95 BW überhaupt in beeld?.........................................................14
Kernvraag van art. 1:95 BW.......................................................................................... 14
“Tegenprestatie”: wat telt wel en niet mee?.................................................................14
Wat is de tegenprestatie?.......................................................................................... 14
Casus 1.1 – Uitwerking.................................................................................................. 16
Feiten samengevat.................................................................................................... 16
Stap 1: kwalificatie van de vermogensbestanddelen.................................................16
Stap 2: valt het bedrijfspand in privé of gemeenschap?............................................17
Vergoedingsrechten bij de beperkte gemeenschap van goederen...............................17
Art. 1:96 BW toegepast op de casus..........................................................................17
Familieleningen............................................................................................................ 19
Casus 1.2...................................................................................................................... 20
Casus en uitgangspunten.............................................................................................20
Wettelijk kader.............................................................................................................. 20
1. Hoofdregel: art. 1:94 BW.......................................................................................20
2. Uitzondering: art. 1:95 BW (zaaksvervanging)......................................................20
De drie visies............................................................................................................... 21
Visie 1: Toepassing van art. 1:95 BW per onverdeeld aandeel...................................21
Visie 2: Het eenheidsbeginsel – beoordeling van het goed als geheel.......................21
Visie 3: Art. 1:95 BW is niet van toepassing bij gezamenlijke verkrijging..................22
Afsluitende beschouwing..............................................................................................22
Casus en kernvraag...................................................................................................... 23
Stap 1: Altijd beginnen bij art. 1:94 BW (verkrijgingsgrond).........................................23
Stap 2: Het mogelijke probleem – financiering met gemeenschapsschuld...................23
Stap 3: Verkrijgingsgrond ≠ financieringswijze.............................................................24
(Vierhuizen-arrest en HR 2017).................................................................................24
Stap 4: Gevolg voor art. 1:95 BW..................................................................................24
Stap 5: De lening en het vergoedingsrecht...................................................................25
Conclusie...................................................................................................................... 25
Casus en kernvraag...................................................................................................... 25
Stap 1: Juridisch vertrekpunt – art. 1:94 BW.................................................................25
Stap 2: Zijn aandelen één goed of meerdere goederen?..............................................26
Stap 3: Verkrijging tijdens huwelijk + betaling uit gemeenschap..................................26
2
, Stap 4: Is art. 1:95 BW (zaaksvervanging) van toepassing?..........................................26
Stap 5: Gevolg voor de vermogensindeling..................................................................27
Stap 6: Vergoedingsrechten?........................................................................................27
Conclusie...................................................................................................................... 27
Casus en kernvraag...................................................................................................... 28
Stap 1: Altijd beginnen bij art. 1:94 BW (verkrijgingsgrond).........................................28
Stap 2: Het mogelijke probleem – financiering met gemeenschapsschuld...................28
Stap 3: Verkrijgingsgrond ≠ financieringswijze.............................................................29
(Vierhuizen-arrest en HR 2017).................................................................................29
Stap 4: Gevolg voor art. 1:95 BW..................................................................................29
Stap 5: De lening en het vergoedingsrecht...................................................................29
Conclusie...................................................................................................................... 30
2. Vergoedingsrechten in de beperkte gemeenschap van goederen................30
2.1 Begripsmatig uitgangspunt: de vergoedingsverbintenis.........................................30
2.2 Bronnen van het vergoedingsrecht: art. 1:95 en 1:96 BW......................................30
Art. 1:95 BW.............................................................................................................. 31
Art. 1:96 BW.............................................................................................................. 31
2.3 HR 5 april 2019 – en/of-rekening en uitsluitingsclausule.........................................31
Toepassing art. 1:96 lid 4 BW....................................................................................32
2.4 HR 23 december 2022 – verjaring van vergoedingsrechten...................................32
2.5 Berekening van het vergoedingsrecht – art. 1:87 BW.............................................32
Hoofdregel (lid 2)...................................................................................................... 32
Rekenwijze................................................................................................................ 33
Uitzonderingen.......................................................................................................... 33
Casus en kernvragen.................................................................................................... 33
Stap 1: Vermogenspositie vóór het huwelijk.................................................................33
Stap 2: Verkrijging van de nieuwe vrachtwagen – art. 1:94 en 1:95 BW.......................34
Inruil van de oude vrachtwagen (€ 40.000)...............................................................34
Stap 3: De kernvraag – hoe kwalificeren we de € 80.000 ingehouden winst?...............34
Eerste (verkeerde) intuïtie: “winst = vrucht = gemeenschap”..................................34
Stap 4: Correct juridisch kader – art. 1:95a BW............................................................34
Stap 5: Toepassing van art. 1:95 BW (zaaksvervanging)..............................................35
Stap 6: Ontstaat er een vergoedingsvordering?...........................................................35
Stap 7: Samenvattend antwoord..................................................................................35
Casus en kernvraag...................................................................................................... 36
Stap 1: Vaststellen van het eigendom en het relevante vermogen...............................36
Stap 2: Toepasselijkheid van art. 1:87 BW....................................................................36
Stap 3: Het juiste peilmoment – lid 2 sub a of sub b?...................................................36
Sub a – investering bij verkrijging van het goed........................................................37
3
, Sub b – investering ná verkrijging.............................................................................37
Stap 4: Toepassing op deze casus.................................................................................37
Stap 5: Rekenmethode (beleggingsleer).......................................................................37
Totale investering in de woning.................................................................................37
Waarde bij verkoop.................................................................................................... 37
Vergoedingsrecht van B............................................................................................. 37
Stap 6: Juridische duiding van het resultaat.................................................................38
Conclusie...................................................................................................................... 38
Casus 2.3 – gezamenlijke woning, aflossing vlak voor het einde van het huwelijk........38
Feiten........................................................................................................................ 38
Stap 1: Aflossing boven het eigen aandeel................................................................38
Stap 2: Is dit een investering of een schuldaflossing zonder waardedeling?.............39
Stap 3: Gevolg van toepassing van sub a..................................................................39
Stap 4: Berekening vergoedingsrecht........................................................................39
Conclusie casus 2.3................................................................................................... 39
Casus 2.4 – aflossing oprichtingsschuld BV...................................................................40
Feiten........................................................................................................................ 40
Stap 1: Verkrijgingsschuld......................................................................................... 40
Stap 2: Toepassing art. 1:87 lid 2 sub a BW...............................................................40
Stap 3: Berekening.................................................................................................... 40
Conclusie casus 2.4................................................................................................... 40
De in- en uitsluitingsclausule in de beperkte gemeenschap van goederen...................41
a. Plaats in het stelsel van art. 1:94 BW....................................................................41
2. Waar “rust” de uitsluitingsclausule?.........................................................................41
3. Schenking van de woning zelf...................................................................................41
a. Juridische kwalificatie............................................................................................ 41
b. Waardestijging....................................................................................................... 42
4. Verkoop gevolgd door kwijtschelding van de koopsom.............................................42
a. Juridische structuur............................................................................................... 42
b. Hoofdregel: clausule rust op de kwijtschelding......................................................42
5. Zaaksvervanging als uitzondering: art. 1:95 BW.......................................................43
a. Wanneer “springt” de clausule over naar de woning?...........................................43
b. Geen gelijktijdigheid = geen zaaksvervanging......................................................43
6. Synthese en praktische betekenis............................................................................43
Hoorcollege 2 Aansprakelijkheid, uitwinbaarheid en draagplicht....................44
De drie kernbegrippen: aansprakelijkheid, uitwinbaarheid en draagplicht...................44
Het wettelijk stelsel en schuldeisers.............................................................................45
De nuancering van art. 1:96 lid 3 BW........................................................................45
Relatie met draagplicht en regres.................................................................................46
De ratio van het wettelijke stelsel.................................................................................46
De omslag van 2018 en rechtsvergelijking...................................................................47
Huwelijkse voorwaarden: koud en warm.......................................................................47
Bewuste blootstelling aan schuldeisers........................................................................49
4
relatievermogensrecht II
Sharon van Elst
S1039038
1
,Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 De beperkte gemeenschap van goederen.................................13
De omvang en zaaksvervanging (Art. 1:94 BW en art. 1:95 BW)..................................13
De positie van art. 1:95 BW in het systeem..................................................................13
Hoofdregel (art. 1:94 lid 2 BW)..................................................................................13
Functie van art. 1:95 BW........................................................................................... 13
Wanneer komt art. 1:95 BW überhaupt in beeld?.........................................................14
Kernvraag van art. 1:95 BW.......................................................................................... 14
“Tegenprestatie”: wat telt wel en niet mee?.................................................................14
Wat is de tegenprestatie?.......................................................................................... 14
Casus 1.1 – Uitwerking.................................................................................................. 16
Feiten samengevat.................................................................................................... 16
Stap 1: kwalificatie van de vermogensbestanddelen.................................................16
Stap 2: valt het bedrijfspand in privé of gemeenschap?............................................17
Vergoedingsrechten bij de beperkte gemeenschap van goederen...............................17
Art. 1:96 BW toegepast op de casus..........................................................................17
Familieleningen............................................................................................................ 19
Casus 1.2...................................................................................................................... 20
Casus en uitgangspunten.............................................................................................20
Wettelijk kader.............................................................................................................. 20
1. Hoofdregel: art. 1:94 BW.......................................................................................20
2. Uitzondering: art. 1:95 BW (zaaksvervanging)......................................................20
De drie visies............................................................................................................... 21
Visie 1: Toepassing van art. 1:95 BW per onverdeeld aandeel...................................21
Visie 2: Het eenheidsbeginsel – beoordeling van het goed als geheel.......................21
Visie 3: Art. 1:95 BW is niet van toepassing bij gezamenlijke verkrijging..................22
Afsluitende beschouwing..............................................................................................22
Casus en kernvraag...................................................................................................... 23
Stap 1: Altijd beginnen bij art. 1:94 BW (verkrijgingsgrond).........................................23
Stap 2: Het mogelijke probleem – financiering met gemeenschapsschuld...................23
Stap 3: Verkrijgingsgrond ≠ financieringswijze.............................................................24
(Vierhuizen-arrest en HR 2017).................................................................................24
Stap 4: Gevolg voor art. 1:95 BW..................................................................................24
Stap 5: De lening en het vergoedingsrecht...................................................................25
Conclusie...................................................................................................................... 25
Casus en kernvraag...................................................................................................... 25
Stap 1: Juridisch vertrekpunt – art. 1:94 BW.................................................................25
Stap 2: Zijn aandelen één goed of meerdere goederen?..............................................26
Stap 3: Verkrijging tijdens huwelijk + betaling uit gemeenschap..................................26
2
, Stap 4: Is art. 1:95 BW (zaaksvervanging) van toepassing?..........................................26
Stap 5: Gevolg voor de vermogensindeling..................................................................27
Stap 6: Vergoedingsrechten?........................................................................................27
Conclusie...................................................................................................................... 27
Casus en kernvraag...................................................................................................... 28
Stap 1: Altijd beginnen bij art. 1:94 BW (verkrijgingsgrond).........................................28
Stap 2: Het mogelijke probleem – financiering met gemeenschapsschuld...................28
Stap 3: Verkrijgingsgrond ≠ financieringswijze.............................................................29
(Vierhuizen-arrest en HR 2017).................................................................................29
Stap 4: Gevolg voor art. 1:95 BW..................................................................................29
Stap 5: De lening en het vergoedingsrecht...................................................................29
Conclusie...................................................................................................................... 30
2. Vergoedingsrechten in de beperkte gemeenschap van goederen................30
2.1 Begripsmatig uitgangspunt: de vergoedingsverbintenis.........................................30
2.2 Bronnen van het vergoedingsrecht: art. 1:95 en 1:96 BW......................................30
Art. 1:95 BW.............................................................................................................. 31
Art. 1:96 BW.............................................................................................................. 31
2.3 HR 5 april 2019 – en/of-rekening en uitsluitingsclausule.........................................31
Toepassing art. 1:96 lid 4 BW....................................................................................32
2.4 HR 23 december 2022 – verjaring van vergoedingsrechten...................................32
2.5 Berekening van het vergoedingsrecht – art. 1:87 BW.............................................32
Hoofdregel (lid 2)...................................................................................................... 32
Rekenwijze................................................................................................................ 33
Uitzonderingen.......................................................................................................... 33
Casus en kernvragen.................................................................................................... 33
Stap 1: Vermogenspositie vóór het huwelijk.................................................................33
Stap 2: Verkrijging van de nieuwe vrachtwagen – art. 1:94 en 1:95 BW.......................34
Inruil van de oude vrachtwagen (€ 40.000)...............................................................34
Stap 3: De kernvraag – hoe kwalificeren we de € 80.000 ingehouden winst?...............34
Eerste (verkeerde) intuïtie: “winst = vrucht = gemeenschap”..................................34
Stap 4: Correct juridisch kader – art. 1:95a BW............................................................34
Stap 5: Toepassing van art. 1:95 BW (zaaksvervanging)..............................................35
Stap 6: Ontstaat er een vergoedingsvordering?...........................................................35
Stap 7: Samenvattend antwoord..................................................................................35
Casus en kernvraag...................................................................................................... 36
Stap 1: Vaststellen van het eigendom en het relevante vermogen...............................36
Stap 2: Toepasselijkheid van art. 1:87 BW....................................................................36
Stap 3: Het juiste peilmoment – lid 2 sub a of sub b?...................................................36
Sub a – investering bij verkrijging van het goed........................................................37
3
, Sub b – investering ná verkrijging.............................................................................37
Stap 4: Toepassing op deze casus.................................................................................37
Stap 5: Rekenmethode (beleggingsleer).......................................................................37
Totale investering in de woning.................................................................................37
Waarde bij verkoop.................................................................................................... 37
Vergoedingsrecht van B............................................................................................. 37
Stap 6: Juridische duiding van het resultaat.................................................................38
Conclusie...................................................................................................................... 38
Casus 2.3 – gezamenlijke woning, aflossing vlak voor het einde van het huwelijk........38
Feiten........................................................................................................................ 38
Stap 1: Aflossing boven het eigen aandeel................................................................38
Stap 2: Is dit een investering of een schuldaflossing zonder waardedeling?.............39
Stap 3: Gevolg van toepassing van sub a..................................................................39
Stap 4: Berekening vergoedingsrecht........................................................................39
Conclusie casus 2.3................................................................................................... 39
Casus 2.4 – aflossing oprichtingsschuld BV...................................................................40
Feiten........................................................................................................................ 40
Stap 1: Verkrijgingsschuld......................................................................................... 40
Stap 2: Toepassing art. 1:87 lid 2 sub a BW...............................................................40
Stap 3: Berekening.................................................................................................... 40
Conclusie casus 2.4................................................................................................... 40
De in- en uitsluitingsclausule in de beperkte gemeenschap van goederen...................41
a. Plaats in het stelsel van art. 1:94 BW....................................................................41
2. Waar “rust” de uitsluitingsclausule?.........................................................................41
3. Schenking van de woning zelf...................................................................................41
a. Juridische kwalificatie............................................................................................ 41
b. Waardestijging....................................................................................................... 42
4. Verkoop gevolgd door kwijtschelding van de koopsom.............................................42
a. Juridische structuur............................................................................................... 42
b. Hoofdregel: clausule rust op de kwijtschelding......................................................42
5. Zaaksvervanging als uitzondering: art. 1:95 BW.......................................................43
a. Wanneer “springt” de clausule over naar de woning?...........................................43
b. Geen gelijktijdigheid = geen zaaksvervanging......................................................43
6. Synthese en praktische betekenis............................................................................43
Hoorcollege 2 Aansprakelijkheid, uitwinbaarheid en draagplicht....................44
De drie kernbegrippen: aansprakelijkheid, uitwinbaarheid en draagplicht...................44
Het wettelijk stelsel en schuldeisers.............................................................................45
De nuancering van art. 1:96 lid 3 BW........................................................................45
Relatie met draagplicht en regres.................................................................................46
De ratio van het wettelijke stelsel.................................................................................46
De omslag van 2018 en rechtsvergelijking...................................................................47
Huwelijkse voorwaarden: koud en warm.......................................................................47
Bewuste blootstelling aan schuldeisers........................................................................49
4
