Klinische psychologie 25/26
HC – Klinische theorieën en theoretische referentiekaders.
Steeds meer psychische aandoeningen.
Bij klinische psychologie ga je toepassen (in de behandeling).
Klinische psychologie = abnormale psychologie, houdt zich bezig met
diagnose, classificatie, behandeling, preventie en onderzoek.
- Lijden en disfunctioneren staan centraal.
Wat is psychisch lijden: je zit in een negatieve staat, een negatieve
ervaring wil iets van je → je verzet je hier tegen
Neurobiologische benadering van psychopathologie: stoornissen
kunnen ontstaan door de neurobiologie. Bepaalde delen in de hersenen
kunnen de kans vergroten dat je een stoornis ontwikkelt.
- Grote genetische kwetsbaarheid → grotere kans om de stoornis te
ontwikkelen.
Hippocrates: vader van westerse geneeskunde, verband tussen
lichamelijke en geestelijk functioneren. Besef geestesziekte is ziekte van
de hersenen.
Voeding kan als preventie dienen.
Begin 20e eeuw dementia paralytica: groot belang aan biologische theorie.
Buikhuizen: crimineel gedrag (nature vs. nurture). Nu zien we het als: dat
ze elkaar beïnvloeden, fenotype is uitkomst.
o Afhankelijk van genetische kwetsbaarheid heb je meer of minder
kans op de ontwikkeling. Hoe kleiner de kwetsbaarheid, hoe meer
stress er nodig is om je over de streep te trekken.
Onderzoek a.d.h.v. MRI, grijze stof is vaak wat kleiner (soms door
medicatie gebruik), maar vaak sommige hersenstructuren al daarvoor
relatief kleiner.
- Bij taalperceptie zijn de taalgebieden Broca en Wernicke actief.
Neuroticisme = een persoonlijkheidstrek die duidt op emotionele
(in)stabiliteit en de neiging tot het ervaren van negatieve emoties.
Leertheoretische benadering
Thorndike (instrumenteel/operant conditioneren) → leerproces waarbij
respons in een bepaalde context gevolgd wordt door een bekrachtiger of
bestraffer.
Situatie-Respons-Outcome
Ziekte-angststoornis: exposure met responspreventie → Bij
reponspreventie wordt veiligheidsgedrag geblokkeerd; de neutraliserende
activiteit wordt niet meer uitgevoerd
- Falsificeren disfunctionele verwachting.
Je maakt dan Functie Analyse (FA): klinische vertaling van het paradigma
van de operant conditionering.
,Pavlov (klassieke conditioneren) → onvoorwaardelijke prikkel (OP),
onvoorwaardelijke reactie (OR), voorwaardelijke prikkel (VP),
voorwaardelijke reactie (VR).
- Craving: zien glas wijn, zin in alcohol.
Behandeling met COMET (Competitive Memory Training) = behandeling
met contraconditionering. Voor auditieve hallucinaties, 2 fases: 1)
inhoudelijke betekenis stemmen corrigeren. 2) afstand nemen van de
stem.
TT VRAAG: OVER WELK SOOORT CONDITIONEREN (BIJ COMET) → CONTRA.
Cognitieve benadering: De manier waarop mensen informatie
verwerken en selecteren speelt een belangrijke rol bij het ontwikkelen van
psychische stoornissen.
Schema = kennisstructuur. Bouwt op in kindertijd, schema
afhankelijk van ervaring en cognitieve vermogens (begint
egocentrisch). Eenmaal gevormd vertonen schema’s weerstand
tegen verandering, echter disconfirmerende ervaring kan schema
aanpassen.
Beck: interpretatie kwetst, niet het feit zelf → psychische stoornissen
komen voor uit de wijze waarop mensen informatie selecteren en
verwerken. Schema beïnvloedt de selectie van informatie, selectieve
interpretatie & beïnvloedt de herinnering.
Dwangmatige-persoonlijkheidsstoornis (obsessieve compulsieve ps.):
bijvoorbeeld alles op juiste manier doen, details verhinderen klus te klaren,
slechte interpersoonlijke relaties. Behandeling = CGT: veranderen op
niveau van denkschema’s, gedrag en cognities beïnvloeden elkaar.
Psychodynamische benadering:
Freud: Superego → geweten, deels bewust, deels onbewust (morele
principes).
Ego (ik) → deels bewust, deels onbewust (realiteit principes).
Id (Es) → driftmatige motor, onbewust (plezier principes).
Beoogt de regie van het Id in de verhouding met het ego en superego te
vergroten.
Afweermechanismen: ID bedient zich van afweermechanismen tegen
angst. Afweermechanismen ingezet als ID in conflict komt met ego
en superego.
Bijvoorbeeld: rationalisering en ontkenning.
Ainsworth: Gehechtheidsrepresentaties: ontstaan in kindertijd, blijven
redelijk stabiel en van invloed op welbevinden → Hoe je over jezelf en
andere denkt, maakt allemaal uit hoe je
hecht. LEER DE TABEL!
Humanistische benadering: persoonlijke
bewuste beleving staat voorop. Gedrag in
hier-en-nu begrijpen vanuit intentie (wat wil
men bereiken). Verleden ondergeschikte rol.
,De mens is uit op zelf actualisatie (zelfverwezenlijking) Mens is van nature
goed en autonoom.
Maslow: positieve motivatietheorie focus niet op het verklaren van
menselijke tekorten of beperkingen, maar op het realiseren van eigen
behoeften en mogelijkheden. Behoeftepiramide:
Rogers: client- centered therapie
o Non- directief zijn (niet het geven
van adviezen, niet beoordelen).
o De cliënt onvoorwaardelijk accepteren.
o Zich op empathische wijze in de innerlijke wereld van de cliënt willen
verdiepen.
o Congruent zijn (hij is zichzelf, eerlijk en open in de relatie met zijn
cliënt).
Rogeriaanse basishouding van de therapeut = empathie, echtheid en
respect.
- Mens is in staat zelf problemen op te lossen, gelijkwaardige
opstelling therapeut-patiënt. Integreren (gevoel integreren in denken
en handelen).
Aandacht gaat uit naar hier en nu en toekomst, verleden heeft
ondergeschikte rol.
Systeembenadering: de sociale omgeving speelt een belangrijke rol bij
het ontwikkelen van psychische stoornissen.
Von Bertalanffy: systeem = samenhangend geheel van objecten en de
relaties tussen deze objecten. Interactieketens = wederzijdse
beïnvloeding.
Circulaire causaliteit: A kan zowel de oorzaak als het gevolg van B
zijn.
Oorsprong systeembenadering: de klinische praktijk 1) patientsubstitutie
→ gezinslid behandelt, ander ziek. 2) na terugplaatsen in gezin → terugval
psychose, verslaving etc.
- Gezinnen zijn echt belangrijk voor het sneller terugvallen in
psychopathologie (te betrokken, te kritisch etc. → sneller
terugvallen). Psycho-educatie is dus ook belangrijk voor de familie.
Maar familieleden zijn niet de schuldigen!!
EE = expressed emotion: kritiek, vijandigheid en over betrokkenheid.
Equifinaliteit = een bepaald verschijnsel kan het gevolg zijn van
verschillende begintoestanden.
Equipotentialiteit = een beginsituatie kan ook leiden tot verschillende
eindtoestanden.
Minuchin (structuerele gezinstherapie): een gezin wordt opgevat als een
voortdurend veranderend sociaal systeem met 2 hoofdtaken. 1)
, waarborgen van continuïteit van het gezinssysteem. 2) bevorderen van de
ontwikkeling van de individuele gezinsleden.
o Triangulatie = beide ouders verwachten dat het kind partij voor hen
kiest en tegen de andere ouder is.
o Bliksemafleider = de spanning tussen ouders worden genegeerd
omdat de aandacht is gericht op het probleemgedrag van of zorgen
om te kind.
o Stabiele coalitie = bij langdurige of frequente conflicten spant één
van de ouders samen met het kind tegen de andere ouder.
2 externe typen gezinsstructuren die tot problemen kunnen leiden:
- Kluwen gezin = grenzen tussen de subsystemen zijn vervaagd met
een rigide grens tussen het systeem en de buitenwereld.
- Los-zand gezin = starre grenzen tussen de gezinsleden met een
vervaagde grens tussen het gezinssysteem en de wereld daarbuiten.
HC – Psychodiagnostiek en de Diagnostische Cyclus
Deel 1: Aandachtspunten bij het bedrijven van Psychodiagnostiek
Dagelijks diagnostiek is overal, psychopathologie (niet-normatief gedrag)
steeds meer in de media. Onderkennende diagnostiek (=vaststellen wat er
aan de hand is), bijv. “ik voelde me heel erg depressief”.
- Dit leidt tot heel specifieke diagnostische vragen bij aanmelding.
Dagelijks verklarende- en indicatiediagnostiek: wat is het probleem, wat is
de oorzaak, wat is de oplossing? Uitproberen, aan de slag, soms nagaan of
het beter gaat → meer of minder bruikbaar advies.
Psychodiagnostiek bedrijven is veel meer dan alleen een classificatie
toekennen! Het is het beschrijven, onderkennen, verklaren &
indiceren.
Een goede psychodiagnosticus neemt een brede, actuele kennisbasis mee
vanuit wetenschappelijke theorie en onderzoek (evidence-base). Gebruikt
goede en adequate test (testkwaliteit). Gaat systematisch en hypothese
toetsend te werk. Hanteert een duidelijke, navolgbare strategie voor
besluitvorming.
In het proces van diagnostiek bedrijven liggen verschillende persoonlijke
biases op de loer die ons oordeel vertekenen.
- Risico van biases: verzamelen van onvoldoende info, belangrijke
factoren over hoofd zien, gegevens incorrect interpreteren &
atypische gevallen niet opsporen.
Dit kan leiden tot onjuiste diagnose → ineffectieve behandeling.
Randvoorwaarden vanuit praktijk:
o Balans tussen snel en goed, mede bepaald door consequenties van
klachten.
o Rechtdoend aan de belevingswereld van de cliënt.
HC – Klinische theorieën en theoretische referentiekaders.
Steeds meer psychische aandoeningen.
Bij klinische psychologie ga je toepassen (in de behandeling).
Klinische psychologie = abnormale psychologie, houdt zich bezig met
diagnose, classificatie, behandeling, preventie en onderzoek.
- Lijden en disfunctioneren staan centraal.
Wat is psychisch lijden: je zit in een negatieve staat, een negatieve
ervaring wil iets van je → je verzet je hier tegen
Neurobiologische benadering van psychopathologie: stoornissen
kunnen ontstaan door de neurobiologie. Bepaalde delen in de hersenen
kunnen de kans vergroten dat je een stoornis ontwikkelt.
- Grote genetische kwetsbaarheid → grotere kans om de stoornis te
ontwikkelen.
Hippocrates: vader van westerse geneeskunde, verband tussen
lichamelijke en geestelijk functioneren. Besef geestesziekte is ziekte van
de hersenen.
Voeding kan als preventie dienen.
Begin 20e eeuw dementia paralytica: groot belang aan biologische theorie.
Buikhuizen: crimineel gedrag (nature vs. nurture). Nu zien we het als: dat
ze elkaar beïnvloeden, fenotype is uitkomst.
o Afhankelijk van genetische kwetsbaarheid heb je meer of minder
kans op de ontwikkeling. Hoe kleiner de kwetsbaarheid, hoe meer
stress er nodig is om je over de streep te trekken.
Onderzoek a.d.h.v. MRI, grijze stof is vaak wat kleiner (soms door
medicatie gebruik), maar vaak sommige hersenstructuren al daarvoor
relatief kleiner.
- Bij taalperceptie zijn de taalgebieden Broca en Wernicke actief.
Neuroticisme = een persoonlijkheidstrek die duidt op emotionele
(in)stabiliteit en de neiging tot het ervaren van negatieve emoties.
Leertheoretische benadering
Thorndike (instrumenteel/operant conditioneren) → leerproces waarbij
respons in een bepaalde context gevolgd wordt door een bekrachtiger of
bestraffer.
Situatie-Respons-Outcome
Ziekte-angststoornis: exposure met responspreventie → Bij
reponspreventie wordt veiligheidsgedrag geblokkeerd; de neutraliserende
activiteit wordt niet meer uitgevoerd
- Falsificeren disfunctionele verwachting.
Je maakt dan Functie Analyse (FA): klinische vertaling van het paradigma
van de operant conditionering.
,Pavlov (klassieke conditioneren) → onvoorwaardelijke prikkel (OP),
onvoorwaardelijke reactie (OR), voorwaardelijke prikkel (VP),
voorwaardelijke reactie (VR).
- Craving: zien glas wijn, zin in alcohol.
Behandeling met COMET (Competitive Memory Training) = behandeling
met contraconditionering. Voor auditieve hallucinaties, 2 fases: 1)
inhoudelijke betekenis stemmen corrigeren. 2) afstand nemen van de
stem.
TT VRAAG: OVER WELK SOOORT CONDITIONEREN (BIJ COMET) → CONTRA.
Cognitieve benadering: De manier waarop mensen informatie
verwerken en selecteren speelt een belangrijke rol bij het ontwikkelen van
psychische stoornissen.
Schema = kennisstructuur. Bouwt op in kindertijd, schema
afhankelijk van ervaring en cognitieve vermogens (begint
egocentrisch). Eenmaal gevormd vertonen schema’s weerstand
tegen verandering, echter disconfirmerende ervaring kan schema
aanpassen.
Beck: interpretatie kwetst, niet het feit zelf → psychische stoornissen
komen voor uit de wijze waarop mensen informatie selecteren en
verwerken. Schema beïnvloedt de selectie van informatie, selectieve
interpretatie & beïnvloedt de herinnering.
Dwangmatige-persoonlijkheidsstoornis (obsessieve compulsieve ps.):
bijvoorbeeld alles op juiste manier doen, details verhinderen klus te klaren,
slechte interpersoonlijke relaties. Behandeling = CGT: veranderen op
niveau van denkschema’s, gedrag en cognities beïnvloeden elkaar.
Psychodynamische benadering:
Freud: Superego → geweten, deels bewust, deels onbewust (morele
principes).
Ego (ik) → deels bewust, deels onbewust (realiteit principes).
Id (Es) → driftmatige motor, onbewust (plezier principes).
Beoogt de regie van het Id in de verhouding met het ego en superego te
vergroten.
Afweermechanismen: ID bedient zich van afweermechanismen tegen
angst. Afweermechanismen ingezet als ID in conflict komt met ego
en superego.
Bijvoorbeeld: rationalisering en ontkenning.
Ainsworth: Gehechtheidsrepresentaties: ontstaan in kindertijd, blijven
redelijk stabiel en van invloed op welbevinden → Hoe je over jezelf en
andere denkt, maakt allemaal uit hoe je
hecht. LEER DE TABEL!
Humanistische benadering: persoonlijke
bewuste beleving staat voorop. Gedrag in
hier-en-nu begrijpen vanuit intentie (wat wil
men bereiken). Verleden ondergeschikte rol.
,De mens is uit op zelf actualisatie (zelfverwezenlijking) Mens is van nature
goed en autonoom.
Maslow: positieve motivatietheorie focus niet op het verklaren van
menselijke tekorten of beperkingen, maar op het realiseren van eigen
behoeften en mogelijkheden. Behoeftepiramide:
Rogers: client- centered therapie
o Non- directief zijn (niet het geven
van adviezen, niet beoordelen).
o De cliënt onvoorwaardelijk accepteren.
o Zich op empathische wijze in de innerlijke wereld van de cliënt willen
verdiepen.
o Congruent zijn (hij is zichzelf, eerlijk en open in de relatie met zijn
cliënt).
Rogeriaanse basishouding van de therapeut = empathie, echtheid en
respect.
- Mens is in staat zelf problemen op te lossen, gelijkwaardige
opstelling therapeut-patiënt. Integreren (gevoel integreren in denken
en handelen).
Aandacht gaat uit naar hier en nu en toekomst, verleden heeft
ondergeschikte rol.
Systeembenadering: de sociale omgeving speelt een belangrijke rol bij
het ontwikkelen van psychische stoornissen.
Von Bertalanffy: systeem = samenhangend geheel van objecten en de
relaties tussen deze objecten. Interactieketens = wederzijdse
beïnvloeding.
Circulaire causaliteit: A kan zowel de oorzaak als het gevolg van B
zijn.
Oorsprong systeembenadering: de klinische praktijk 1) patientsubstitutie
→ gezinslid behandelt, ander ziek. 2) na terugplaatsen in gezin → terugval
psychose, verslaving etc.
- Gezinnen zijn echt belangrijk voor het sneller terugvallen in
psychopathologie (te betrokken, te kritisch etc. → sneller
terugvallen). Psycho-educatie is dus ook belangrijk voor de familie.
Maar familieleden zijn niet de schuldigen!!
EE = expressed emotion: kritiek, vijandigheid en over betrokkenheid.
Equifinaliteit = een bepaald verschijnsel kan het gevolg zijn van
verschillende begintoestanden.
Equipotentialiteit = een beginsituatie kan ook leiden tot verschillende
eindtoestanden.
Minuchin (structuerele gezinstherapie): een gezin wordt opgevat als een
voortdurend veranderend sociaal systeem met 2 hoofdtaken. 1)
, waarborgen van continuïteit van het gezinssysteem. 2) bevorderen van de
ontwikkeling van de individuele gezinsleden.
o Triangulatie = beide ouders verwachten dat het kind partij voor hen
kiest en tegen de andere ouder is.
o Bliksemafleider = de spanning tussen ouders worden genegeerd
omdat de aandacht is gericht op het probleemgedrag van of zorgen
om te kind.
o Stabiele coalitie = bij langdurige of frequente conflicten spant één
van de ouders samen met het kind tegen de andere ouder.
2 externe typen gezinsstructuren die tot problemen kunnen leiden:
- Kluwen gezin = grenzen tussen de subsystemen zijn vervaagd met
een rigide grens tussen het systeem en de buitenwereld.
- Los-zand gezin = starre grenzen tussen de gezinsleden met een
vervaagde grens tussen het gezinssysteem en de wereld daarbuiten.
HC – Psychodiagnostiek en de Diagnostische Cyclus
Deel 1: Aandachtspunten bij het bedrijven van Psychodiagnostiek
Dagelijks diagnostiek is overal, psychopathologie (niet-normatief gedrag)
steeds meer in de media. Onderkennende diagnostiek (=vaststellen wat er
aan de hand is), bijv. “ik voelde me heel erg depressief”.
- Dit leidt tot heel specifieke diagnostische vragen bij aanmelding.
Dagelijks verklarende- en indicatiediagnostiek: wat is het probleem, wat is
de oorzaak, wat is de oplossing? Uitproberen, aan de slag, soms nagaan of
het beter gaat → meer of minder bruikbaar advies.
Psychodiagnostiek bedrijven is veel meer dan alleen een classificatie
toekennen! Het is het beschrijven, onderkennen, verklaren &
indiceren.
Een goede psychodiagnosticus neemt een brede, actuele kennisbasis mee
vanuit wetenschappelijke theorie en onderzoek (evidence-base). Gebruikt
goede en adequate test (testkwaliteit). Gaat systematisch en hypothese
toetsend te werk. Hanteert een duidelijke, navolgbare strategie voor
besluitvorming.
In het proces van diagnostiek bedrijven liggen verschillende persoonlijke
biases op de loer die ons oordeel vertekenen.
- Risico van biases: verzamelen van onvoldoende info, belangrijke
factoren over hoofd zien, gegevens incorrect interpreteren &
atypische gevallen niet opsporen.
Dit kan leiden tot onjuiste diagnose → ineffectieve behandeling.
Randvoorwaarden vanuit praktijk:
o Balans tussen snel en goed, mede bepaald door consequenties van
klachten.
o Rechtdoend aan de belevingswereld van de cliënt.
