Boekverslag: De mijne zijn de liefste.
Dynamieken in samengestelde gezinnen.
– Magda Hengst en Karin den Hollander
Voorwoord
Blz. 4- Waar ik ook was, zij waren er ook en ik vond binnen ons huis gewoon geen ruimte meer om zelf te leven.
Inleiding
Blz7- Een stief systeem is gebouwd op een fundament van rouw en bestaat uit de brokstukken van een of meerdere
gezinnen maar vaak ook op eerdere verliezen in het leven.
Blz. 8- Het is immers vaak zo dat kinderen de schuld krijgen wanneer iets in het stiefsysteem niet loopt, terwijl die
verantwoordelijkheid niet bij hen ligt.
Hoofdstuk 1 Het samengestelde gezin: de feiten
Blz. 14- Van de nieuw samengestelde gezinnen (waarbij kinderen betrokken zijn) strandt bijna twee derde binnen vijf
jaar.
Laten we dit laatste cijfer eens goed tot ons doordringen… twee derde van de samengestelde gezinnen redt het niet.
Dit zijn gezinnen met kinderen die al eerder een scheiding hebben meegemaakt of van wie een van de ouders is
overleden.
Blz. 15- Tot nu toe werd in literatuur over stiefgezinnen gezegd dat het vormen van een stiefgezin vier tot zeven jaar
duurt.
Blz. 15 – Duizenden kinderen die opgroeien in deze gezinnen krijgen tijdens hun jeugd niet altijd voldoende
vertrouwen in het bestaan van duurzamer relaties.
Hoofdstuk 2 Van gezin naar systeem
Blz. 28- Een kerngezin is een meer gesloten systeem met daarbinnen duidelijke rollen: vader, moeder en kinderen.
Het stiefgezin is een open systeem met veel meer rollen.
Blz. 29 – De sneer die ik dan terugkrijg “Je bent mijn moeder niet’, kan me raken tot op mijn bot. Ik ben niet hun
moeder maar doe wel alle moederklussen.
Blz. 32- SAMENVATTING - Door de termen stiefgezin, stiefvader, stiefmoeder los te laten, komt er ruimte om opnieuw
invulling te geven aan de rollen die horen bij de plek die je inneemt ten opzichte van elkaar. Die plek is niet belast met
allerlei verwachtingen en kan met elkaar bepaald worden.
In eerste instantie tussen de ouder en de stiefverzorger, maar vervolgens ook zeker met de kinderen. Niet alleen over
de regels, maar ook over hoe je elkaar noemt bijvoorbeeld.
In het Handboek Systeemtherapie schrijft Lieve Cottyn daarover: 'Uit de praktijk en onderzoek blijkt dat nieuw
samengestelde gezinnen die vlot lopen zich geen kaders laten opleggen die hun ervaringen niet reflecteren. De
gezinsleden creëren een eigen verhaal waarbinnen hun gezinsvorm past. Ze distantiëren zich daarbij duidelijk van het
kerngezin. Ze etaleren hun specifieke gezinsidentiteit en zijn creatief in het uitvinden van aanspreektermen en
spelregels. Ze springen constructief om met de invulling van stiefrelaties en geven - met humor - bestaansrecht aan
zorgrelaties mét en zonder bloedband. Ze zijn fier op hun ongewone gezin en vragen hier erkenning voor in de
omgeving. De 'geslaagde gezinnen' zijn veerkrachtig en creatief in hun benadering en hebben in het bijzonder oog
voor alle invloeden die meespelen in het samenstellen van de groep. Deze invloeden, waarvan systemische
wetmatigheden een belangrijk onderdeel zijn, zetten we in het komende hoofdstuk uiteen.
Hoofdstuk 3 Systemische wetmatigheden
Blz. 37 – Wij definiëren systeem als: Een groep mensen die elkaar wederzijds beïnvloeden en die een geïntegreerd
geheel vormen.
Blz. 38- Deze universele wetmatigheden worden door Hellinger (familieopstellingen) ook basisbehoeften genoemd en
worden als volgt omschreven:
1. De behoefte om ergens bij te horen
2. De behoefte aan een evenwicht in het geven en nemen
3. De behoefte aan ordening.
De behoefte om ergens bij te horen.
Blz. 38- Op het moment dat een groep uit elkaar dreigt te vallen, zijn deze gebruiken (en gewoontes) een houvast.
Blz. 38- Kinderen reageren (heftig) op alles wat deze veiligheid en dus hun vertrouwde omgeving in gevaar brengt.
Blz. 39 – Het stiefsysteem is anders. Dit zien we het eerst in het gedrag van de kinderen. Vaak is het een uiting van
een gevoel waar een kind geen woorden aan kan geven.
1
, Veel van dit soort gedragingen 9door de buitenwereld vaak bestempeld als probleemgedrag) kunnen te maken
hebben met een diep verlangen om ergens bij te horen.
Blz. 39- Onbewust is het doel van ‘de oorspronkelijke groep weer bij elkaar’ dan bereikt.
Blz. 40- In die zin is het voor de (stief) kinderen bijna een opdracht om de oorspronkelijke groep intact te houden, door
de stiefverzorger uit te stoten.
De behoefte aan een evenwicht in het geven en nemen.
Blz. 40- Het gaat hier om het gevoel dat er op lange termijn een evenwicht is tussen wat investeren en wat we van de
ander ontvangen.
Blz. 41- Loyaliteiten en dynamieken in het kerngezin
• De horizontale loyaliteit → tussen gelijken
• De (existentiële) verticale loyaliteit → de ouder geeft en het kind ontvangt
• De diagonale loyaliteit → bloedband broers en zussen.
Blz. 45- Loyaliteiten en dynamieken in het stiefsysteem
Blz. 45- Zelfs een overleden ouder blijft een aanwezige invloed in het nieuwe gezin, vanwege de verticale loyaliteit die
tussen ouder en kind blijft bestaan.
Kerngezin Stiefsysteem
Verticale loyaliteit Verticale loyaliteit
• Soms gespleten loyaliteit • Gespleten loyaliteit
• Soms onzichtbare loyaliteit • Onzichtbare loyaliteit
• Soms deloyaliteit • Verworven loyaliteit
• Vaker deloyaliteit
Horizontale loyaliteit Horizontale loyaliteit
• Gekozen
• Gedwongen
Diagonale loyaliteit Diagonale loyaliteit
Half-diagonale loyaliteit
Blz. 47- Ook al wonen de ouders niet meer in 1 huis, er verandert niets aan de loyaliteit vanuit het kind naar ouders.
Het kind is van nature trouw aan beide ouders. Zodra er uiteenlopende verwachtingen of zelfs eisen zijn, kan het kind
een gespleten loyaliteit ontwikkelen.
Blz. 47- Als een ouder van een kind vraagt om deloyaal te zijn naar de andere ouder ontstaat er een verscheurdheid
in het kind. Kinderen willen vanuit hun behoefte loyaal blijven aan beide ouders, desnoods ten koste van henzelf.
Blz. 48- Spagaat voor het kind: de gespleten loyaliteit doordat nieuwe partner meestrijdt met vader tegen moeder.
Blz. 50- Onzichtbare loyaliteit: dit speelt wanneer de ene ouder de loyaliteit van het kind aan de andere ouder niet
erkent. Het kind wordt hierdoor gedwongen zijn loyaliteit niet openlijk te uiten. Maar aangezien de loyaliteit er gewoon
is, zal het onzichtbaar gebeuren.
Blz. 52- Gedwongen horizontale loyaliteit binnen stiefsysteem: Gedwongen omdat hij niet eenvoudig te verbreken
is, en is er zolang de partnerrelatie bestaat. Gedwongen zegt niets over of je hem positief of negatief ervaart. Hij is
horizontaal maar onderscheidt zich van andere horizontale loyaliteiten omdat het gaat over een verbinding tussen een
ouder en een kind, dit impliceert hiërarchie. Hij is dus horizontaal maar roept een verticale op, helemaal door woorden
als stiefmoeder of stiefvader.
Blz. 53- De relatie tussen stiefouder en stiefkind is van nature horizontaal. Wanneer de stiefouder de verticale
ouderpositie inneemt, ontstaat vaak een disbalans in geven en ontvangen, wat kan leiden tot overbelasting en
uitputting.
Blz. 54- Verworven loyaliteit: Als je langere tijd in elkaars leven en huis samen bent, kan er een hechte band groeien
tussen stiefverzorger en stiefkinderen.
Blz. 57- Iedereen heeft behoefte aan ordening.
Ordening is een belangrijk aspect als het gaat om rust en harmonie binnen systemen. Ordening houdt in dat je je
plaats weet in het stiefsysteem en deze ook inneemt. Inclusief de verantwoordelijkheden die met deze plaats in het
systeem verboden zijn.
Blz. 57- Ordening in het kerngezin: ik ben de ouder, jij het kind. Ouders nemen de gevende positie in.
Blz. 57- Parentificatie: Als de ouder wankelt kan het gebeuren dat het kind voor de ouder gaat zorgen in plaats van
andersom. Het kind voelt zich verantwoordelijk voor het welbevinden van de ouder. Er is dan sprake van
plekverwarring en de ordening is verstoord. Het kind wordt de ouder van de ouder.
Blz. 58- Ordening naar leeftijd, plek in de geboorterij.
Blz. 59- Ordening in het stiefsysteem: Omdat de ordening in het stiefsysteem onduidelijker is dan in een kerngezin,
zal hier meer verwarring zijn en onrust voelbaar zijn.
Blz. 60- Volgens de ordening kan een stiefouder de plaats van een biologische ouder niet innemen. Toch gebeurt dit in
de praktijk regelmatig, of wordt het verwacht door de partner, de kinderen, de omgeving of de stiefouder zelf. Dit leidt
vaak tot weerstand en onrust binnen het gezinssysteem. De biologische ouders blijven altijd de ouders. Een stiefouder
kan wel een ondersteunende rol vervullen, mits deze plek wordt erkend door zowel de ouders als de kinderen.
Daarom is het belangrijk om verwachtingen en rollen hierover bewust met elkaar te bespreken.
2
Dynamieken in samengestelde gezinnen.
– Magda Hengst en Karin den Hollander
Voorwoord
Blz. 4- Waar ik ook was, zij waren er ook en ik vond binnen ons huis gewoon geen ruimte meer om zelf te leven.
Inleiding
Blz7- Een stief systeem is gebouwd op een fundament van rouw en bestaat uit de brokstukken van een of meerdere
gezinnen maar vaak ook op eerdere verliezen in het leven.
Blz. 8- Het is immers vaak zo dat kinderen de schuld krijgen wanneer iets in het stiefsysteem niet loopt, terwijl die
verantwoordelijkheid niet bij hen ligt.
Hoofdstuk 1 Het samengestelde gezin: de feiten
Blz. 14- Van de nieuw samengestelde gezinnen (waarbij kinderen betrokken zijn) strandt bijna twee derde binnen vijf
jaar.
Laten we dit laatste cijfer eens goed tot ons doordringen… twee derde van de samengestelde gezinnen redt het niet.
Dit zijn gezinnen met kinderen die al eerder een scheiding hebben meegemaakt of van wie een van de ouders is
overleden.
Blz. 15- Tot nu toe werd in literatuur over stiefgezinnen gezegd dat het vormen van een stiefgezin vier tot zeven jaar
duurt.
Blz. 15 – Duizenden kinderen die opgroeien in deze gezinnen krijgen tijdens hun jeugd niet altijd voldoende
vertrouwen in het bestaan van duurzamer relaties.
Hoofdstuk 2 Van gezin naar systeem
Blz. 28- Een kerngezin is een meer gesloten systeem met daarbinnen duidelijke rollen: vader, moeder en kinderen.
Het stiefgezin is een open systeem met veel meer rollen.
Blz. 29 – De sneer die ik dan terugkrijg “Je bent mijn moeder niet’, kan me raken tot op mijn bot. Ik ben niet hun
moeder maar doe wel alle moederklussen.
Blz. 32- SAMENVATTING - Door de termen stiefgezin, stiefvader, stiefmoeder los te laten, komt er ruimte om opnieuw
invulling te geven aan de rollen die horen bij de plek die je inneemt ten opzichte van elkaar. Die plek is niet belast met
allerlei verwachtingen en kan met elkaar bepaald worden.
In eerste instantie tussen de ouder en de stiefverzorger, maar vervolgens ook zeker met de kinderen. Niet alleen over
de regels, maar ook over hoe je elkaar noemt bijvoorbeeld.
In het Handboek Systeemtherapie schrijft Lieve Cottyn daarover: 'Uit de praktijk en onderzoek blijkt dat nieuw
samengestelde gezinnen die vlot lopen zich geen kaders laten opleggen die hun ervaringen niet reflecteren. De
gezinsleden creëren een eigen verhaal waarbinnen hun gezinsvorm past. Ze distantiëren zich daarbij duidelijk van het
kerngezin. Ze etaleren hun specifieke gezinsidentiteit en zijn creatief in het uitvinden van aanspreektermen en
spelregels. Ze springen constructief om met de invulling van stiefrelaties en geven - met humor - bestaansrecht aan
zorgrelaties mét en zonder bloedband. Ze zijn fier op hun ongewone gezin en vragen hier erkenning voor in de
omgeving. De 'geslaagde gezinnen' zijn veerkrachtig en creatief in hun benadering en hebben in het bijzonder oog
voor alle invloeden die meespelen in het samenstellen van de groep. Deze invloeden, waarvan systemische
wetmatigheden een belangrijk onderdeel zijn, zetten we in het komende hoofdstuk uiteen.
Hoofdstuk 3 Systemische wetmatigheden
Blz. 37 – Wij definiëren systeem als: Een groep mensen die elkaar wederzijds beïnvloeden en die een geïntegreerd
geheel vormen.
Blz. 38- Deze universele wetmatigheden worden door Hellinger (familieopstellingen) ook basisbehoeften genoemd en
worden als volgt omschreven:
1. De behoefte om ergens bij te horen
2. De behoefte aan een evenwicht in het geven en nemen
3. De behoefte aan ordening.
De behoefte om ergens bij te horen.
Blz. 38- Op het moment dat een groep uit elkaar dreigt te vallen, zijn deze gebruiken (en gewoontes) een houvast.
Blz. 38- Kinderen reageren (heftig) op alles wat deze veiligheid en dus hun vertrouwde omgeving in gevaar brengt.
Blz. 39 – Het stiefsysteem is anders. Dit zien we het eerst in het gedrag van de kinderen. Vaak is het een uiting van
een gevoel waar een kind geen woorden aan kan geven.
1
, Veel van dit soort gedragingen 9door de buitenwereld vaak bestempeld als probleemgedrag) kunnen te maken
hebben met een diep verlangen om ergens bij te horen.
Blz. 39- Onbewust is het doel van ‘de oorspronkelijke groep weer bij elkaar’ dan bereikt.
Blz. 40- In die zin is het voor de (stief) kinderen bijna een opdracht om de oorspronkelijke groep intact te houden, door
de stiefverzorger uit te stoten.
De behoefte aan een evenwicht in het geven en nemen.
Blz. 40- Het gaat hier om het gevoel dat er op lange termijn een evenwicht is tussen wat investeren en wat we van de
ander ontvangen.
Blz. 41- Loyaliteiten en dynamieken in het kerngezin
• De horizontale loyaliteit → tussen gelijken
• De (existentiële) verticale loyaliteit → de ouder geeft en het kind ontvangt
• De diagonale loyaliteit → bloedband broers en zussen.
Blz. 45- Loyaliteiten en dynamieken in het stiefsysteem
Blz. 45- Zelfs een overleden ouder blijft een aanwezige invloed in het nieuwe gezin, vanwege de verticale loyaliteit die
tussen ouder en kind blijft bestaan.
Kerngezin Stiefsysteem
Verticale loyaliteit Verticale loyaliteit
• Soms gespleten loyaliteit • Gespleten loyaliteit
• Soms onzichtbare loyaliteit • Onzichtbare loyaliteit
• Soms deloyaliteit • Verworven loyaliteit
• Vaker deloyaliteit
Horizontale loyaliteit Horizontale loyaliteit
• Gekozen
• Gedwongen
Diagonale loyaliteit Diagonale loyaliteit
Half-diagonale loyaliteit
Blz. 47- Ook al wonen de ouders niet meer in 1 huis, er verandert niets aan de loyaliteit vanuit het kind naar ouders.
Het kind is van nature trouw aan beide ouders. Zodra er uiteenlopende verwachtingen of zelfs eisen zijn, kan het kind
een gespleten loyaliteit ontwikkelen.
Blz. 47- Als een ouder van een kind vraagt om deloyaal te zijn naar de andere ouder ontstaat er een verscheurdheid
in het kind. Kinderen willen vanuit hun behoefte loyaal blijven aan beide ouders, desnoods ten koste van henzelf.
Blz. 48- Spagaat voor het kind: de gespleten loyaliteit doordat nieuwe partner meestrijdt met vader tegen moeder.
Blz. 50- Onzichtbare loyaliteit: dit speelt wanneer de ene ouder de loyaliteit van het kind aan de andere ouder niet
erkent. Het kind wordt hierdoor gedwongen zijn loyaliteit niet openlijk te uiten. Maar aangezien de loyaliteit er gewoon
is, zal het onzichtbaar gebeuren.
Blz. 52- Gedwongen horizontale loyaliteit binnen stiefsysteem: Gedwongen omdat hij niet eenvoudig te verbreken
is, en is er zolang de partnerrelatie bestaat. Gedwongen zegt niets over of je hem positief of negatief ervaart. Hij is
horizontaal maar onderscheidt zich van andere horizontale loyaliteiten omdat het gaat over een verbinding tussen een
ouder en een kind, dit impliceert hiërarchie. Hij is dus horizontaal maar roept een verticale op, helemaal door woorden
als stiefmoeder of stiefvader.
Blz. 53- De relatie tussen stiefouder en stiefkind is van nature horizontaal. Wanneer de stiefouder de verticale
ouderpositie inneemt, ontstaat vaak een disbalans in geven en ontvangen, wat kan leiden tot overbelasting en
uitputting.
Blz. 54- Verworven loyaliteit: Als je langere tijd in elkaars leven en huis samen bent, kan er een hechte band groeien
tussen stiefverzorger en stiefkinderen.
Blz. 57- Iedereen heeft behoefte aan ordening.
Ordening is een belangrijk aspect als het gaat om rust en harmonie binnen systemen. Ordening houdt in dat je je
plaats weet in het stiefsysteem en deze ook inneemt. Inclusief de verantwoordelijkheden die met deze plaats in het
systeem verboden zijn.
Blz. 57- Ordening in het kerngezin: ik ben de ouder, jij het kind. Ouders nemen de gevende positie in.
Blz. 57- Parentificatie: Als de ouder wankelt kan het gebeuren dat het kind voor de ouder gaat zorgen in plaats van
andersom. Het kind voelt zich verantwoordelijk voor het welbevinden van de ouder. Er is dan sprake van
plekverwarring en de ordening is verstoord. Het kind wordt de ouder van de ouder.
Blz. 58- Ordening naar leeftijd, plek in de geboorterij.
Blz. 59- Ordening in het stiefsysteem: Omdat de ordening in het stiefsysteem onduidelijker is dan in een kerngezin,
zal hier meer verwarring zijn en onrust voelbaar zijn.
Blz. 60- Volgens de ordening kan een stiefouder de plaats van een biologische ouder niet innemen. Toch gebeurt dit in
de praktijk regelmatig, of wordt het verwacht door de partner, de kinderen, de omgeving of de stiefouder zelf. Dit leidt
vaak tot weerstand en onrust binnen het gezinssysteem. De biologische ouders blijven altijd de ouders. Een stiefouder
kan wel een ondersteunende rol vervullen, mits deze plek wordt erkend door zowel de ouders als de kinderen.
Daarom is het belangrijk om verwachtingen en rollen hierover bewust met elkaar te bespreken.
2
