Duidelijke samenvatting van de literatuur uit OP1 Verpleegkunde jaar 1

Samenvatting literatuur OP1
Klinische pathologie – Hoofdstuk 1 Diagnostiek en therapie

Diagnostiek:

1. Anamnese = gesprek over de ziektegeschiedenis
- Speciële anamnese = over de hoofdklacht (wat/waar/wanneer)  situation
- Algemene anamnese = overige ziektegeschiedenis  background
2. Lichamelijk onderzoek  assesment
- Inspectie (kijken
- Percussie (kloppen)
- Auscultatie (luisteren)
- Palpatie (betasten/voelen)
3. Differentiale diagnose (DD) = rijtje (waarschijnlijke) ziekten, met de meest waarschijnlijke
bovenaan  recommendation
4. Arts vraagt (bio)medisch/beeldvormend/functie onderzoek aan, om afwijkingen in de DD aan
te tonen of uit te sluiten.
a. D.m.v. bloedprikken
5. Na bloedonderzoek 1 diagnose stellen; vormt basis voor therapie.

Therapieën indelen:

- Preventief, curatief, palliatief
o Preventief  voorkomen of vroegtijdig opsporen van ziekten
o Curatief  genezing van ziekten
o Palliatief  verzachten van lijden van ongeneeslijke ziekten
- Causaal of symptomatisch
o Causaal  gericht op de oorzaak van de ziekte
o Symptomatisch  verminderen van verschijnselen
- Operatief of conservatief
o Operatief  d.m.v. snijden/vasthechten anatomisch iets veranderen aan het lichaam
o Conservatief  overige behandelingen (medicatie/voorlichting), want anatomisch blijft
het lichaam hetzelfde



Klinische pathologie – Hoofdstuk 2 Cytologie/histologie

Celkern (nucleus)  cytoplasma  membranen = cel

Cytoplasma:

- Mitochondriën  leveren energie (zetten stoffen uit voeding om in kooldioxide en water;
verbranding)
o In het hart veel van deze organellen; rondpompen bloed
- Endoplasmatisch reticulum
o Ribosomen  koppelen aminozuren tot eiwitten
- Golgi-apparaat  slaat producten uit het endoplasmatisch reiculum op en verwerkt ze
- Lysosomen  agressieve cellen die micro-organismen afbreken (belangrijk in afweercellen!)

Mitose = celdeling van normale cellen (vermenigvuldiging van dezelfde cellen) nieuwe cellen hebben
precies dezelfde genetische informatie als de moedercel

Meiose = celdeling van de geslachtscellen. ½ chromosoom moeder zoekt ½ chromosoom vader en
koppelt zo op

Klinische pathologie – Hoofdstuk 3 Ziekteoorzaken

,Endogene factoren

- Autosomaal recessieve aandoeningen
o Alleen het kind wordt ziek, dat van beide ouders het afwijkende gen krijgt
o Gen komt alleen tot uiting als beide genen hetzelfde zijn (aa/AA)
o Komen vaker voor als ouders familie van elkaar zijn (incest)

D d
D DD Dd
d dD dd
DD = gezond
dD = drager
dd = afwijkend/ziek
Als beide ouders drager zijn, is de kans op het krijgen ervan:
 Een ziek kind 25%
 Een drager 50%
 Een gezond kind, niet drager 25%
- Autosomaal dominante aandoeningen
o Bij één afwijkend gen krijgt het kind al de ziekte
o Deze aandoeningen slaan géén generatie over
o Bij een zieke en gezonde partner:
50% dat het kind de ziekte ook krijgt
50% dat het kind de ziekte niet krijgt

D d
d dD dd
d dD dd
dD = heeft ziekte
dd = gezond, niet drager
- Geslachtsgebonden recessieve aandoeningen
o Het afwijkende gen zit op de X-chromosoom, alleen vrouwen kunnen drager zijn
(XXY)
o Een draagster en een gezonde partner hebben:
 25% op het krijgen van een zoon met aandoening
 25% op het krijgen van een zoon zonder aandoening
 25% op het krijgen van een dochter die draagster is van het afwijkende gen
 25% op het krijgen van een dochter zonder het afwijkende gen

X Y
X XX XY
X XX XY
X = afwijkende gen
- Polygene erfelijkheid
o Meer dan 2 genen spelen een rol  complex, want vaak ook omgevingsfactoren
(roken)

Exogene factoren

- Micro-organismen en wormen
o Micro-organismen
 Iedereen heeft ze, sommige zijn positief, een deel is pathogeen
(ziekteverwekkend)
 4 hoofdsoorten:
 Bacteriën
 Virussen
 Gisten of schimmels
 Protozoën

, o Wormen
 Bij de mens meestal in de darm, soms te zien in ontlasting
- Bij infecties wordt elke hoofdsoort bestreden met een eigen middel:
 Bacteriën  antibiotica
 Virussen  virostatica
 Gisten en schimmels  antimycotica
 Protozoën  antiprotozoïca
 Wormen  anthelmintica
o Een ander middel gebruiken helpt niet, kan wel voor bijwerkingen zorgen.
- Chemische factoren (scheikundige oorzaken)
o Stoffen die inwerken op het menselijk lichaam
 Teer uit sigaretten
 Uitlaatgassen van auto’s
 Afvalstoffen uit de industrie
 Bestrijdingsmiddelen uit de landbouw
 Schoonmaakmiddelen (aanraking/inslikken)
 Ziekten die ontstaan door bijwerkingen van een geneesmiddel
- Fysische factoren (natuurkundige oorzaken)
o Veroorzaken letsel, onderscheiden in:
 Mechanische letsels
 Door ongevallen, mishandeling of automutilatie (zelfverminking)
 Letsel waarbij de schade onder een intacte huid zit(bloeduitstorting) /
scherp letsel (snijwonden)
 Thermische letsels
 Door te hoge temperaturen (brandwonden) / te lage temperaturen
(onderkoeling)
 Elektrische letsels
 Door (onbedoeld) aanraken van stroomdraden
 Stralingsletsels
 Door te lang onbeschermd zonnen / röntgenbestraling
 Letsels door geluidsoverbelasting
 Door langdurig in een luide ruimte te zitten/te harde muziek aan
- Voedingsgebrek of overvoeding
o Tekort aan brandstoffen/bouwstoffen  ondervoeding
o Te veel verzadigd vet en te veel calorieën  overvoeding
- Stressfactoren
o Psychosociale teleurstellingen die iemand te verwerken krijgt
o Wanneer draaglast groter is dan draagkracht, kan ziekte ontstaan (vb. infectie)

Multifactoriële aandoeningen

Meerderheid van de ziekten wordt veroorzaakt door endogene EN exogene factoren.

Bij auto-immuunziekten richt de afweer zich tegen het eigen lichaam. Deze ziekten zijn niet te
voorkomen/genezen omdat er niet begrepen wordt hoe het kan.



Klinische pathologie – Hoofdstuk 4 Afweer/ontsteking

Afweer
Drie vormen van afweer:

- Lokale barrières aan het lichaamsoppervlak
o Droge huid
o Trilharen in luchtwegen
o Maagzuur

, o Melkzuur in vagina
o Blaas bij compleet/krachtig plassen
o Mond e dikke darm onschuldige bacteriën
 Breken pathogenen (ziekteverwekkers) door deze barrieres heen, komen zij
in het inwendige milieu terecht
- Fagocytose (aspecifieke pac mans)
o Aspecifiek omdat veel soorten micro-organismen uitgeschakeld kunnen worden
o Micro-organisme wordt opgenomen in de afweercel, die dan afgebroken wordt met
enzymen
- Immunoglobulinen (specifieke afweereiwitten)
o Lymfocyten reageren op één soort antigeen:
 Indringers (bacteriën/virussen)
 Abnormale lichaamscellen (kankercellen/cellen met virus erin)
o Lymfocyten circuleren door het bloed en lymfen door het lichaam
o Nadeel: reactie komt pas na dagen op gang
o Voordeel: kan duizenden micro-organismen aanvallen
o Twee typen lymfocyten:
 T-lymfocyten
 Elke t-lymfocyt kan één specifiek antigeen herkennen
o T-helpercellen
o T-suppressors
o T-geheugencellen
 B-lymfocyten
 Als zij een antigeen opmerken, produceren zij klonen die dezelfde
antistoffen produceren

Vier manieren op immunoglobulinen te verkrijgen (specifieke immuniteit)

- Natuurlijke passieve immuniteit
o Baby ontvangt immunoglobulinen van moeder via placenta/borstvoeding
- Kunstmatige passieve immuniteit
o Patiënt krijgt immunoglobulinen ingespoten
- Natuurlijke actieve immuniteit
o Ontstaat door contact met levende ziekteverwekkers
- Kunstmatige actieve immuniteit
o Komt op gang door herhaald contact met dood/verzwakt micro-organisme (vaccinatie)

Ontstekingen
Ontsteking = reactie op schadelijke prikkels
Ontstekingsverschijnselen:

- Roodheid = rubor
- Warmte = calor
- Zwelling = tumor
- Pijn = dolor
- Functieverlies = functio laesa

Bij een flinke ontsteking ook:

- Moeheid en malaise (onwel gevoel)
- Verhoging/koorts
- Verhoogde CRP/BSE en leukocytose (extra witte bloedcellen die ontstekingshaard opruimen)

= gevolg van ontstekingsmediatoren (prostaglandinen en histamine)

Prostaglandinen  maken zenuweinden gevoeliger en geven koortsreactie via de hypothalamus
Histamine  zet bloedvaten wijd open en maakt ze meer permeabel voor eiwitten