Psychopathologie bij Kind en
Jeugdigen
Periode 4 – 2025 - 2026
SOW-PWB2290
,Inhoud
Lecture 1 – Introductie............................................................................................ 3
Ontwikkelingspsychopathologie..........................................................................3
Epidemiologie...................................................................................................... 3
Risicofactoren...................................................................................................... 3
Beschermende factoren...................................................................................... 4
Etiologie.............................................................................................................. 4
Classificeren van probleemgedrag......................................................................4
De context/systeem............................................................................................ 5
Stemming............................................................................................................ 5
Klinisch beeld en diagnose depressieve stoornis.................................................6
Lecture 2 – Angststoornissen.................................................................................. 7
Angst vormen...................................................................................................... 7
Lecture 3 – stemming........................................................................................... 11
Bipolaire stoornis............................................................................................... 11
Theorieën.......................................................................................................... 12
Zelfverwonding................................................................................................. 12
Lecture 4 – Trauma............................................................................................... 15
PTSS.................................................................................................................. 15
Niet PTSS........................................................................................................... 17
Lecture 5 – ADHD en herhaalproblemen...............................................................18
ADHD................................................................................................................. 18
Herhaalproblemen: Obsessief-compulsieve stoornis en tic stoornis..................19
Tic stoornissen................................................................................................... 19
Lecture 6 – Gedragsproblemen............................................................................. 21
Gedragsstoornissen in de DSM-5.......................................................................21
Agressie............................................................................................................. 23
Lecture 7 – Autismespectrumstoornis (ASS).........................................................24
Lecture 8 – Transdiagnostisch perspectief............................................................27
Transdiagnostisch perspectief...........................................................................27
Netwerkanalyse................................................................................................. 28
Lecture 9 – Eet- en somatische problemen...........................................................29
Voedings- en eetstoornissen.............................................................................. 29
Somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen....................................31
Tentamenvragen................................................................................................... 32
,Lecture 1 – Introductie
Afwijkend gedrag
Gedrag is afwijkend wanneer:
- Iemand het vertoont terwijl je dat niet meer verwacht op basis van de
ontwikkelingsfase waarin iemand zich bevindt.
- Iemand het niet vertoont terwijl je dat wel zal mogen verwachten op basis
van bijvoorbeeld leeftijd of ontwikkelingsfase
Gedrag is een stoornis als het afwijkend gedrag is dat:
- Langdurig is en niet meer situatie gebonden persisteert
- De overgang naar een nieuwe ontwikkelingsfase en – taken wordt
geblokkeerd door het gedrag
- Voor de persoon of zijn/haar omgeving aanzienlijk lijden oplevert
- Meestal in bepaalde combinaties van gedragingen/symptomen voorkomt
en in andere niet
Ontwikkelingspsychopathologie
- Kijkt naar het verband tussen ontwikkeling en psychopathologie
o Wanneer gaat gedrag over in afwijkend gedrag en hoe ziet deze
overgang eruit
o Gedrag en afwijkend gedrag is een continuüm. Men kan hierop
bewegen
- Kijkt naar het verband tussen vroege stoornis met de latere ontwikkeling
- Kijkt naar het verband tussen een gebeurtenis in de vroege ontwikkeling
met een latere stoornis
- Kijkt naar het verband tussen een vroege stoornis met een latere stoornis
- Kijkt naar het effect van een stoornis op het verloop van de huidige
ontwikkeling
- Kijkt naar het effect van ontwikkeling op de uitingsvorm van een stoornis
Epidemiologie
Prevalentie:
- 48% van de volwassenen hebben ooit in hun leven een psychische
aandoening gehad
- 18% van de jongeren heeft ooit psychische klachten gehad
Incidentie (wat erbij komt)
Verhouding jongens-meisjes
Verdeling over levensloop
Beginleeftijd
Risicofactoren
Factoren die de kans verhogen dat iemand een vorm van psychopathologie
ontwikkeld
Predisponerende factoren: kunnen een kind vatbaar maken. Zegt niet dat een
kind het sws ontwikkeld.
In standhoudende factoren: als psychische problemen al aanwezig zijn zorgen
deze ervoor dat de problemen in stand blijven houden
Uitlokkende factoren: factoren die voorafgaan aan psychologische problemen
(pesten, misbruik)
,Beschermende factoren
Kunnen helpen om de ontwikkeling van psychologische problemen te voorkomen
of kunnen helpen het effect van risicofactoren te verminderen.
Veel beschermende factoren laten kinderen karakteriseren met veerkracht (steun
vanuit ouders bv.)
Etiologie
We kunnen zelden spreken van causaliteit. Het is vaak een complex
samenspel/interactie van meerdere risicofactoren en beschermende factoren.
Altijd kijken naar individu + omgeving > bij behandeling kijken naar het gehele
systeem. Een individu kun je niet zien zonder de context waar hij/zij zich in
begeeft.
Classificeren van probleemgedrag
Symptoom: de kleinst beschrijfbare onderzoekseenheid die een onderdeel vormt
van een bepaalde vorm van psychopathologie > het kleinste wat je kunt
waarnemen
- Hoofdsymptomen: geven de diagnose richting, zijn bepalend voor waar
een klinisch beeld heen gaat
- Bijsymptomen: zorgen met de hoofdsymptomen samen voor een
volledige classificatie. Maken het beeld compleet
Syndroom: groep symptomen die vaak samen optreden (vaak in de medische
wereld)
Stoornis: afwijkend, langdurig gedag, niet situatie gebonden, klinisch significant
lijden, belemmering op belangrijke levensgebieden en meestal in combinatie met
bepaalde gedragingen/symptomen
Het doel:
- Faciliteert expert kennis en helpt de ontwikkeling van epidemiologische
informatie
- Efficiëntie, geeft een samenvatting voor mensen in het veld
- Bevordert communicatie tussen professionals wat leidt tot betere
behandeling
- Aansluiting vinden bij wetenschappelijke informatie
Classificatie is niet een diagnose stellen
- Classificeren: symptomen afvinken van het lijstje, niet kijken naar context.
o Doel: clinici ondersteunen. Onderdeel van een diagnostische
beschrijving.
Het hele complete plaatje is de diagnose
Hoe classificeren we:
- Categoriaal
o Dsm-5
o ICD-10
o DC 0-3R
- Dimensioneel: uitgaan van continuüm
- Systeembenadering: heel het systeem in kaart brengen
In de praktijk wordt geclassificeerd op basis van:
, - Klinische blik
- Semi-gestructureerde interviews: DSM-criteria worden uitgevraagd
- Observaties
- Meerdere bronnen (kind, ouder, school)
De context/systeem
Ontwikkelingspsychopathologie zegt dat we individuen en hun gedrag niet los
kunnen zien van de context waar zij zich in ontwikkelen.
Dus, bestudeer de geschiedenis, de relationele context, de school/buurt context,
etc.
Het effect van de behandeling hangt ook af van de omgeving
- Kind karakteristieken
- Familie factoren
- Professionele netwerk
- Behandel systeem
Stemming
Stemming is onderdeel van ons allemaal. Het is normaal dat het varieert per dag.
Experience sampling method (ESM): mensen volgen via een bepaalde app,
emoties registreren. Zorgt ervoor dat je de variatie kan zien, niet alleen een
moment opname
Stemming is afwijkend wanneer:
- Het context onafhankelijk is. Stemming is er altijd ongeacht de context
- Stemming is disproportioneel ten opzichte van de context
- Het onderscheiden kan worden van een emotie. Emoties hebben een
duidelijke oorzaak
- Sprake van toename van ernst
- Verstoort je functioneren
- Niet meer de beïnvloeden, bepaalde machteloosheid
Stemmingsstoornissen in de DSM:
- Depressieve stoornissen
- Bipolaire stoornissen
Prevalentie:
Depressie
- 4-7% van de jongeren
- 9% van de volwassenen
Een van de meest voorkomende stoornissen
Kans op depressieve stoornis neemt toe met de leeftijd
- Meer sociale druk
- Verwerven van objectconstantie
- Besef dat dood permanent is: vanaf eind basisschool
Meer meisjes dan jongens
- Hormonaal
- Fysiek: discrepantie voor volwassen gedrag
- Rollen binnen systemen
- Life events
Jeugdigen
Periode 4 – 2025 - 2026
SOW-PWB2290
,Inhoud
Lecture 1 – Introductie............................................................................................ 3
Ontwikkelingspsychopathologie..........................................................................3
Epidemiologie...................................................................................................... 3
Risicofactoren...................................................................................................... 3
Beschermende factoren...................................................................................... 4
Etiologie.............................................................................................................. 4
Classificeren van probleemgedrag......................................................................4
De context/systeem............................................................................................ 5
Stemming............................................................................................................ 5
Klinisch beeld en diagnose depressieve stoornis.................................................6
Lecture 2 – Angststoornissen.................................................................................. 7
Angst vormen...................................................................................................... 7
Lecture 3 – stemming........................................................................................... 11
Bipolaire stoornis............................................................................................... 11
Theorieën.......................................................................................................... 12
Zelfverwonding................................................................................................. 12
Lecture 4 – Trauma............................................................................................... 15
PTSS.................................................................................................................. 15
Niet PTSS........................................................................................................... 17
Lecture 5 – ADHD en herhaalproblemen...............................................................18
ADHD................................................................................................................. 18
Herhaalproblemen: Obsessief-compulsieve stoornis en tic stoornis..................19
Tic stoornissen................................................................................................... 19
Lecture 6 – Gedragsproblemen............................................................................. 21
Gedragsstoornissen in de DSM-5.......................................................................21
Agressie............................................................................................................. 23
Lecture 7 – Autismespectrumstoornis (ASS).........................................................24
Lecture 8 – Transdiagnostisch perspectief............................................................27
Transdiagnostisch perspectief...........................................................................27
Netwerkanalyse................................................................................................. 28
Lecture 9 – Eet- en somatische problemen...........................................................29
Voedings- en eetstoornissen.............................................................................. 29
Somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen....................................31
Tentamenvragen................................................................................................... 32
,Lecture 1 – Introductie
Afwijkend gedrag
Gedrag is afwijkend wanneer:
- Iemand het vertoont terwijl je dat niet meer verwacht op basis van de
ontwikkelingsfase waarin iemand zich bevindt.
- Iemand het niet vertoont terwijl je dat wel zal mogen verwachten op basis
van bijvoorbeeld leeftijd of ontwikkelingsfase
Gedrag is een stoornis als het afwijkend gedrag is dat:
- Langdurig is en niet meer situatie gebonden persisteert
- De overgang naar een nieuwe ontwikkelingsfase en – taken wordt
geblokkeerd door het gedrag
- Voor de persoon of zijn/haar omgeving aanzienlijk lijden oplevert
- Meestal in bepaalde combinaties van gedragingen/symptomen voorkomt
en in andere niet
Ontwikkelingspsychopathologie
- Kijkt naar het verband tussen ontwikkeling en psychopathologie
o Wanneer gaat gedrag over in afwijkend gedrag en hoe ziet deze
overgang eruit
o Gedrag en afwijkend gedrag is een continuüm. Men kan hierop
bewegen
- Kijkt naar het verband tussen vroege stoornis met de latere ontwikkeling
- Kijkt naar het verband tussen een gebeurtenis in de vroege ontwikkeling
met een latere stoornis
- Kijkt naar het verband tussen een vroege stoornis met een latere stoornis
- Kijkt naar het effect van een stoornis op het verloop van de huidige
ontwikkeling
- Kijkt naar het effect van ontwikkeling op de uitingsvorm van een stoornis
Epidemiologie
Prevalentie:
- 48% van de volwassenen hebben ooit in hun leven een psychische
aandoening gehad
- 18% van de jongeren heeft ooit psychische klachten gehad
Incidentie (wat erbij komt)
Verhouding jongens-meisjes
Verdeling over levensloop
Beginleeftijd
Risicofactoren
Factoren die de kans verhogen dat iemand een vorm van psychopathologie
ontwikkeld
Predisponerende factoren: kunnen een kind vatbaar maken. Zegt niet dat een
kind het sws ontwikkeld.
In standhoudende factoren: als psychische problemen al aanwezig zijn zorgen
deze ervoor dat de problemen in stand blijven houden
Uitlokkende factoren: factoren die voorafgaan aan psychologische problemen
(pesten, misbruik)
,Beschermende factoren
Kunnen helpen om de ontwikkeling van psychologische problemen te voorkomen
of kunnen helpen het effect van risicofactoren te verminderen.
Veel beschermende factoren laten kinderen karakteriseren met veerkracht (steun
vanuit ouders bv.)
Etiologie
We kunnen zelden spreken van causaliteit. Het is vaak een complex
samenspel/interactie van meerdere risicofactoren en beschermende factoren.
Altijd kijken naar individu + omgeving > bij behandeling kijken naar het gehele
systeem. Een individu kun je niet zien zonder de context waar hij/zij zich in
begeeft.
Classificeren van probleemgedrag
Symptoom: de kleinst beschrijfbare onderzoekseenheid die een onderdeel vormt
van een bepaalde vorm van psychopathologie > het kleinste wat je kunt
waarnemen
- Hoofdsymptomen: geven de diagnose richting, zijn bepalend voor waar
een klinisch beeld heen gaat
- Bijsymptomen: zorgen met de hoofdsymptomen samen voor een
volledige classificatie. Maken het beeld compleet
Syndroom: groep symptomen die vaak samen optreden (vaak in de medische
wereld)
Stoornis: afwijkend, langdurig gedag, niet situatie gebonden, klinisch significant
lijden, belemmering op belangrijke levensgebieden en meestal in combinatie met
bepaalde gedragingen/symptomen
Het doel:
- Faciliteert expert kennis en helpt de ontwikkeling van epidemiologische
informatie
- Efficiëntie, geeft een samenvatting voor mensen in het veld
- Bevordert communicatie tussen professionals wat leidt tot betere
behandeling
- Aansluiting vinden bij wetenschappelijke informatie
Classificatie is niet een diagnose stellen
- Classificeren: symptomen afvinken van het lijstje, niet kijken naar context.
o Doel: clinici ondersteunen. Onderdeel van een diagnostische
beschrijving.
Het hele complete plaatje is de diagnose
Hoe classificeren we:
- Categoriaal
o Dsm-5
o ICD-10
o DC 0-3R
- Dimensioneel: uitgaan van continuüm
- Systeembenadering: heel het systeem in kaart brengen
In de praktijk wordt geclassificeerd op basis van:
, - Klinische blik
- Semi-gestructureerde interviews: DSM-criteria worden uitgevraagd
- Observaties
- Meerdere bronnen (kind, ouder, school)
De context/systeem
Ontwikkelingspsychopathologie zegt dat we individuen en hun gedrag niet los
kunnen zien van de context waar zij zich in ontwikkelen.
Dus, bestudeer de geschiedenis, de relationele context, de school/buurt context,
etc.
Het effect van de behandeling hangt ook af van de omgeving
- Kind karakteristieken
- Familie factoren
- Professionele netwerk
- Behandel systeem
Stemming
Stemming is onderdeel van ons allemaal. Het is normaal dat het varieert per dag.
Experience sampling method (ESM): mensen volgen via een bepaalde app,
emoties registreren. Zorgt ervoor dat je de variatie kan zien, niet alleen een
moment opname
Stemming is afwijkend wanneer:
- Het context onafhankelijk is. Stemming is er altijd ongeacht de context
- Stemming is disproportioneel ten opzichte van de context
- Het onderscheiden kan worden van een emotie. Emoties hebben een
duidelijke oorzaak
- Sprake van toename van ernst
- Verstoort je functioneren
- Niet meer de beïnvloeden, bepaalde machteloosheid
Stemmingsstoornissen in de DSM:
- Depressieve stoornissen
- Bipolaire stoornissen
Prevalentie:
Depressie
- 4-7% van de jongeren
- 9% van de volwassenen
Een van de meest voorkomende stoornissen
Kans op depressieve stoornis neemt toe met de leeftijd
- Meer sociale druk
- Verwerven van objectconstantie
- Besef dat dood permanent is: vanaf eind basisschool
Meer meisjes dan jongens
- Hormonaal
- Fysiek: discrepantie voor volwassen gedrag
- Rollen binnen systemen
- Life events
