Verbintenissenrecht | Samenvatting | Maastricht University | 2025/26

Verbintenissen zijn een bron van overeenkomsten.
Verbintenissen vloeien voort uit de wet (Quint/Te Poel).
Onderscheid tussen verbintenissen uit rechtshandeling en verbintenissen
uit de wet.
1. Verbintenissen uit rechtshandeling zijn:
a. Uit overeenkomst;
b. Eenzijdige rechtshandeling (bijv. een testament).
2. Verbintenissen uit de wet (feitelijke handelingen)
a. Rechtmatige daden (zoals zaakwaarneming, onverschuldigde
betaling en ongerechtvaardigde verrijking);
b. Onrechtmatige daad (art. 6:162).

De kernthema’s/leerstukken van het overeenkomstenrecht
I. Totstandkoming van rechtshandelingen en overeenkomsten:
 Wilsvertrouwensleer (art. 3:33/3:35 BW);
i. Hebrechter/Hof: ‘goede trouw’ mag in het
maatschappelijk verkeer niet worden verondersteld.
ii. Hajziani/Van Woerden: Bij iemand die de taal niet
goed beheerst, moet de wederpartij zich extra
vergewissen of de strekking van de verklaring is
begrepen. Gelet op het nadeel dat voor de werknemer
uit het ontslag kan voortvloeien, kan de werkgever
hem alleen dan aan zijn, met zijn werkelijke wil niet
overeenstemmende wilsverklaring (de opzegging)
houden, wanneer hij in gerechtvaardigd vertrouwen op
die verklaring, en dus op de daardoor bij hem
opgewekte schijn van ontslagneming, iets heeft
gedaan waardoor hij bij ongedaanmaking van het
ontslag in een ongunstiger positie zou zijn gekomen
dan waarin hij zonder die ontslagneming zou hebben
verkeerd, zoals zich bijvoorbeeld voordoet ingeval hij al
een andere werknemer ter vervanging van degene die
heeft opgezegd in dienst heeft genomen.
 Aanbod en aanvaarding;
i. Hofland/Hennis: Een huis dat in een krant staat, is
geen aanbod. Het is een uitnodiging om in
onderhandeling te treden (anders dan bij reclame over
een tv waarbij sprake is van massaproductie).
 Gerechtvaardigd vertrouwen;
 Onderzoeksplicht en mededelingsplicht;
 Handelings(on)bekwaamheid/geestelijke stoornis;
i. Eelman/Hin: rechtshandelingen van
handelingsonbekwamen zijn vernietigbaar indien
duidelijk sprake is van wilsontbreken krachtens art.
3:33 BW. Hierbij is van belang of de wederpartij van de
handelingsonbekwame er gerechtvaardigd op heeft
kunnen vertrouwen dat de onbekwame wel
handelingsbekwaam was. Als dit het geval is, is de
overeenkomst geldig.

, ii. S/MS: Geestelijk gestoorde werknemer neemt ontslag.
Later vernietigt zijn gemachtigde het ontslag, stellende
dat de werknemer ten tijde van zijn ontslag niet in
staat was zijn wil te bepalen. In de onderhavige
procedure vordert werknemer onder meer een
verklaring voor recht dat de arbeidsovereenkomst nog
voortduurt. De rechtbank heeft op grond van het
wettelijke vermoeden van art. 3:34 lid 1 BW
aangenomen dat de verklaring van werknemer onder
invloed van de stoornis is gedaan. Naar aanleiding van
het verweer van werkgever dat voor haar niet kenbaar
was dat werknemer ten tijde van zijn ontslag niet in
staat was zijn wil te bepalen, heeft de Rechtbank
overwogen dat de juistheid van die stelling in het
midden kan blijven, omdat de ingrijpende gevolgen die
een eenzijdige ontslagname in beginsel voor de
werknemer heeft kunnen meebrengen dat de
werkgever, hoezeer zij ook mocht menen dat
werknemer welbewust ontslag nam, werknemer toch
niet aan die ontslagname mag houden, indien er niet
aan haar zijde sprake is van nadeel.
iii. Westhoff/Spronsen: Een werkgever mag een
werknemer slechts dan aan een ontslagneming
houden, wanneer zij in gerechtvaardigd vertrouwen op
de bij haar gewekte schijn iets heeft gedaan of
nagelaten waardoor zij bij ongedaanmaking van de
ontslagneming in een ongunstiger toestand zou komen
dan waarin zij zonder die ontslagneming zou hebben
verkeerd. De eisen van de goede trouw, in verband
met de ingrijpende gevolgen die een eenzijdige
ontslagneming op staande voet in beginsel voor de
werknemer heeft, kunnen meebrengen dat de
werkgever, hoezeer zij de betreffende uitlatingen als
een ontslagneming heeft opgevat en mocht opvatten,
de werknemer toch niet aan die ontslagneming mag
houden indien er aan de zijde van de werkgever geen
sprake is van nadeel in de zin van een ongunstiger
toestand.
 Consensualisme/vormvrijheid (art. 3:37 BW);
 Contractsvrijheid;
 Nietigheid/vernietigbaarheid (wilsgebreken);
i. Baris/Riezenkamp: “Een overeenkomst, die onder
invloed van geweld, dwaling of bedrog is tot stand
gekomen, blijft van kracht totdat de rechter naar
aanleiding van een door de belanghebbende partij
gedaan beroep op het aan de overeenkomst klevende
gebrek een beslissing heeft gegeven, die door de wet
als ‘vernietiging’ of ‘nietigverklaring’ wordt
aangeduid”.