Aantekeningen colleges forensische psychiatrie
College 1 en 2 – Historie en psychiatrische diagnostiek
College 3, 4 en 5 – Forensisch psychiatrische diagnostiek
College 6, 7 en 8 – Forensische zorg en behandeling (TBS)
College 9 – Responsie
College 1
Waarom hebben we het over psychiatrie bij criminologie?
Omdat we bij de mensen die in aanraking komen met het strafrecht veel psychische
stoornissen vinden.
Van alle delinquenten heeft 60% een psychische stoornis (voldoet aan de criteria), 60% een
verslaving, 80% een uitkering/geen werk, 57% schulden en 35% een lichtverstandelijke
beperking.
Geen werk en schulden kunnen ook veroorzaakt worden door psychische stoornis en zijn
daarmee een indirect versterker dat mensen met een psychische stoornis ook in aanraking
komen met het plegen van strafbare feiten.
Hoe verder in de strafrechtsketen, hoe meer gestoorden percentueel. Dus bij gevangen meer dan bij
mensen die nog enkel verdacht worden van een strafbaar feit.
Hoe kan dit?
Er zijn een aantal sancties die je niet zo snel oplegt, bijvoorbeeld geldboete als iemand die niet kan
betalen of taakstraf als iemand geen vaste woon- of verblijfplaats heeft. Er zijn dus een aantal
alternatieven die worden uitgesloten voor mensen die al niet heel goed functioneren in de
samenleving. Dat is één van de verklaringen waarom in gevangenissen en tbs-klinieken veel mensen
met een psychische stoornis zitten.
Daarnaast is er verband tussen een stoornis en delictgedrag/gevaar.
Een stoornis betekent natuurlijk niet dat je per definitie gevaarlijk bent of delicten pleegt.
Het risico op geweldsdelinquentie is even groot in de populatie psychisch gestoorden als in de
populatie ‘normalen’.
In brede zin maakt een psychische stoornis je niet gevaarlijker.
Het is wel zo dat in veel individuele gevallen de psychische stoornis een onderdeel kan zijn van de
oorzaken waarom je tot bepaald gewelddadig gedrag komt.
Bepaalde psychische stoornissen, zoals een antisociale persoonlijkheidsstoornis, verhogen wel het
risico op het plegen van een delict.
Bij een antisociale persoonlijkheidsstoornis is het plegen van strafbare feiten zo’n beetje een
symptoom.
Verwarde personen bestaan niet, wel mensen met verward gedrag.
Er wordt vanuit psychiatrie geprobeerd het stigma eraf te halen.
,Wens van politiek uit om ‘verwarde mensen’ eerder te signaleren en op te sluiten.
Is dit wel nodig? Want verwarring op zich hoeft nog niet gevaarlijk te zijn.
Een psychische stoornis is in grote lijnen het niet meer kunnen meekomen in de samenleving.
Komt ook omdat de eisen van de samenleving veranderen.
Het strafrecht gaat anders om met personen met een psychische stoornis.
Alle verdachten zijn kwetsbaar (je vecht in je eentje tegen de staat) maar bepaalde verdachten zijn
nog kwetsbaarder zoals jeugdigen en psychisch gestoorden, dit noemen we kwetsbare verdachten.
Zij kunnen als dader ook minder of helemaal niet verantwoordelijk zijn voor het delict.
Hier helpen gedragsdeskundigen bij: of er sprake is van een psychische stoornis en of dit samenhing
met het gepleegde delict.
Er zijn speciale sancties, zoals de tbs.
Voor tbs is vereist:
- Een psychische stoornis
- Ernstig delict
- Gevaar voor herhaling
- Een gedragskundig advies (ook voor jeugdigen)
Psychiatrie ↔ Neurologie
Beide medische disciplines maar neuroloog kijkt naar hersenen als onderdeel van het hele
zenuwstelsel.
Psychiater doktert aan de geest en dat uit zich in gedrag, gedachten, gevoel. Dit is niet altijd
neurologisch vast te stellen.
Psychiatrie ↔ psychologie
Psychologie is een sociale wetenschap terwijl psychiatrie een medische wetenschap is. Er wordt
gedacht als sociaal wetenschapper, ook in het diagnosticeren.
Forensisch houdt gerechtelijk in.
Psychopathologie = leer over ziekten van de geest
Een psychiater kijkt naar de geest van ziek en niet-ziek, een psycholoog kijkt meestal iets meer in
gradaties.
Psychodiagnostiek = het vaststellen van ziekten van de geest.
Diagnose houdt onderscheiden in.
Nosologie = de classificatie van ziekten
Er wordt binnen vanuit psychiatrische patiënten liever niet gesproken over ziekte maar over stoornis.
Een psycholoog kijkt er meer naar als een afwijking. Die kijkt niet naar ziek en gezond maar normaal
en afwijkend.
Wat zijn psychische functies?
- Denken
, - Voelen
- Willen
- Handelen
- Eigenschappen
Een syndroom is een vaste verzameling van symptomen.
Hoofdpijn is symptoom
Griep is een syndroom
Hoofdpijn kan een symptoom van het syndroom griep zijn.
Psychiater denkt in ziekte en gezondheid. Psycholoog gebruikt de normaalverdeling.
Psychiatrie is dichotoom en psychologie dimensionaal.
Bij een psychiater heeft iemand na een bepaalde grens een persoonlijkheidsstoornis, een psycholoog
kijkt hoe hoog iemand scoort op een bepaalde eigenschap.
Psychiater benoemt een persoonlijkheidsstoornis als iemand over bepaalde grens komt
Psycholoog kijkt meer dimensioneel, hoe hoog scoort iemand op een bepaalde eigenschap
Psychopathie is een meer psychologische manier van kijken
Het is een andere manier van kijken.
Zeven visies op psychiatrische stoornis:
- Pathofysiologische afwijking – heel biologische visie
- Verlies van betekenis – hoe ervaart iemand het
- Schadelijke disfunctie – redelijk biologische visie
- Sociaal construct – door de samenleving bedacht, is niet per se de werkelijkheid
o Foucault – psychiatrie en strafrecht zijn machtige instanties van de staat om
bevolking in gareel te houden
- Onvermogen om het ‘goede leven’ te leiden
- Leed
- Beperkingen waar mensen zelf niet mee kunnen omgaan
Kortom: afspraken!!!
Wat wij vinden dat een psychische stoornis is, is een psychische stoornis.
Geschiedenis van de classificatie
Kraepelin – 1856-1926 – gaf als een van de eerste bepaalde syndromen een naam binnen de
psychiatrie.
DSM = dit zijn de psychische stoornissen.
We hebben nu de DSM V, dus de vijfde editie.
In de eerste in 1952 stonden er hele andere psychische stoornissen in dan nu. Dit vertelt ons dat
psychische stoornissen cultuur en tijdsafhankelijk zijn.
In 1952 stond homofilie er nog in en nu niet meer.
In 1952 stond ADHD er nog niet in en nu wel.
, Er werd een middeltje gevonden om kinderen rustiger te krijgen. Soms gaat het medicijn dus uit voor
de ziekte. Om als medicijn te dienen moet er een officiële ziekte/stoornis komen.
Ritalin werd ontdekt voor het ontstaan van ADHD, soms gaat het medicijn dus voor de ziekte.
Wat is een psychische stoornis volgens DSM5?:
- Klinisch significante symptomen in psychische functies
- Disfunctie in psychologie, biologie, ontwikkeling
- Significante lijdensdruk (hoeft niet altijd de persoon zelf te zijn, kan ook omgeving zijn) ,
beperkingen in functioneren op sociaal of beroepsmatig gebied
Wat is het niet?
- Reactie op stressor of verlies, passend binnen cultuur
- Niet sociaal deviant gedrag (politiek, religieus, seksueel), conflict individu met maatschappij
ook niet, tenzij gevolg van individueel disfunctioneren
Je hebt een psychische stoornis bij tenminste zoveel van bepaalde symptomen.
Het zijn overkoepelende begrippen maar zegt niet heel veel over het individu, mensen die eraan
leiden kunnen heel verschillende symptomen hebben of heel verschillend gedrag vertonen.
In DSM staat dat het niet gebruikt mag worden voor juridisch gebruik. Je mag niet iemand alleen
veroordelen op basis van stoornis uit DSM.
Het is goed dat we DSM hebben omdat anders iedereen eigen termen gebruikte waardoor het
niet duidelijk was waar iemand het over had. Iedereen gebruikte dezelfde definitie. Dit is ook
goed voor wetenschappelijke doeleinden.
Beperkingen van en kritiek op DSM:
- Atheoretisch – niet gebaseerd op een theorie, zegt dus niets over de oorzaken waarom
iemand disfunctioneert
- Positivistisch/reductionistisch – het reduceert het hele mens zijn van deze persoon tot één
of twee woorden.
- Schijn van validiteit – het lijkt dat wat in de DSM staat echt zo is maar het zijn afspraken
- Grens met normaliteit – soms heel moeilijk aan te geven, bijv. 6 van de 10 symptomen maar
voldoet pas aan criteria voor stoornis bij 7 van de 10 symptomen.
- Comorbiditeit – voldoen aan verschillende labels dus meerdere dingen hebben
- Cultuurgebondenheid – in verschillende culturen zijn verschillende dingen normaal en
abnormaal
- Belangen? Farmaceutische industrie heeft vinger in de pap bij DSM
Verschil tussen classificatie en diagnose:
Classificatie (label, etiket) beschrijft stoornis:
- Op groepsniveau
College 1 en 2 – Historie en psychiatrische diagnostiek
College 3, 4 en 5 – Forensisch psychiatrische diagnostiek
College 6, 7 en 8 – Forensische zorg en behandeling (TBS)
College 9 – Responsie
College 1
Waarom hebben we het over psychiatrie bij criminologie?
Omdat we bij de mensen die in aanraking komen met het strafrecht veel psychische
stoornissen vinden.
Van alle delinquenten heeft 60% een psychische stoornis (voldoet aan de criteria), 60% een
verslaving, 80% een uitkering/geen werk, 57% schulden en 35% een lichtverstandelijke
beperking.
Geen werk en schulden kunnen ook veroorzaakt worden door psychische stoornis en zijn
daarmee een indirect versterker dat mensen met een psychische stoornis ook in aanraking
komen met het plegen van strafbare feiten.
Hoe verder in de strafrechtsketen, hoe meer gestoorden percentueel. Dus bij gevangen meer dan bij
mensen die nog enkel verdacht worden van een strafbaar feit.
Hoe kan dit?
Er zijn een aantal sancties die je niet zo snel oplegt, bijvoorbeeld geldboete als iemand die niet kan
betalen of taakstraf als iemand geen vaste woon- of verblijfplaats heeft. Er zijn dus een aantal
alternatieven die worden uitgesloten voor mensen die al niet heel goed functioneren in de
samenleving. Dat is één van de verklaringen waarom in gevangenissen en tbs-klinieken veel mensen
met een psychische stoornis zitten.
Daarnaast is er verband tussen een stoornis en delictgedrag/gevaar.
Een stoornis betekent natuurlijk niet dat je per definitie gevaarlijk bent of delicten pleegt.
Het risico op geweldsdelinquentie is even groot in de populatie psychisch gestoorden als in de
populatie ‘normalen’.
In brede zin maakt een psychische stoornis je niet gevaarlijker.
Het is wel zo dat in veel individuele gevallen de psychische stoornis een onderdeel kan zijn van de
oorzaken waarom je tot bepaald gewelddadig gedrag komt.
Bepaalde psychische stoornissen, zoals een antisociale persoonlijkheidsstoornis, verhogen wel het
risico op het plegen van een delict.
Bij een antisociale persoonlijkheidsstoornis is het plegen van strafbare feiten zo’n beetje een
symptoom.
Verwarde personen bestaan niet, wel mensen met verward gedrag.
Er wordt vanuit psychiatrie geprobeerd het stigma eraf te halen.
,Wens van politiek uit om ‘verwarde mensen’ eerder te signaleren en op te sluiten.
Is dit wel nodig? Want verwarring op zich hoeft nog niet gevaarlijk te zijn.
Een psychische stoornis is in grote lijnen het niet meer kunnen meekomen in de samenleving.
Komt ook omdat de eisen van de samenleving veranderen.
Het strafrecht gaat anders om met personen met een psychische stoornis.
Alle verdachten zijn kwetsbaar (je vecht in je eentje tegen de staat) maar bepaalde verdachten zijn
nog kwetsbaarder zoals jeugdigen en psychisch gestoorden, dit noemen we kwetsbare verdachten.
Zij kunnen als dader ook minder of helemaal niet verantwoordelijk zijn voor het delict.
Hier helpen gedragsdeskundigen bij: of er sprake is van een psychische stoornis en of dit samenhing
met het gepleegde delict.
Er zijn speciale sancties, zoals de tbs.
Voor tbs is vereist:
- Een psychische stoornis
- Ernstig delict
- Gevaar voor herhaling
- Een gedragskundig advies (ook voor jeugdigen)
Psychiatrie ↔ Neurologie
Beide medische disciplines maar neuroloog kijkt naar hersenen als onderdeel van het hele
zenuwstelsel.
Psychiater doktert aan de geest en dat uit zich in gedrag, gedachten, gevoel. Dit is niet altijd
neurologisch vast te stellen.
Psychiatrie ↔ psychologie
Psychologie is een sociale wetenschap terwijl psychiatrie een medische wetenschap is. Er wordt
gedacht als sociaal wetenschapper, ook in het diagnosticeren.
Forensisch houdt gerechtelijk in.
Psychopathologie = leer over ziekten van de geest
Een psychiater kijkt naar de geest van ziek en niet-ziek, een psycholoog kijkt meestal iets meer in
gradaties.
Psychodiagnostiek = het vaststellen van ziekten van de geest.
Diagnose houdt onderscheiden in.
Nosologie = de classificatie van ziekten
Er wordt binnen vanuit psychiatrische patiënten liever niet gesproken over ziekte maar over stoornis.
Een psycholoog kijkt er meer naar als een afwijking. Die kijkt niet naar ziek en gezond maar normaal
en afwijkend.
Wat zijn psychische functies?
- Denken
, - Voelen
- Willen
- Handelen
- Eigenschappen
Een syndroom is een vaste verzameling van symptomen.
Hoofdpijn is symptoom
Griep is een syndroom
Hoofdpijn kan een symptoom van het syndroom griep zijn.
Psychiater denkt in ziekte en gezondheid. Psycholoog gebruikt de normaalverdeling.
Psychiatrie is dichotoom en psychologie dimensionaal.
Bij een psychiater heeft iemand na een bepaalde grens een persoonlijkheidsstoornis, een psycholoog
kijkt hoe hoog iemand scoort op een bepaalde eigenschap.
Psychiater benoemt een persoonlijkheidsstoornis als iemand over bepaalde grens komt
Psycholoog kijkt meer dimensioneel, hoe hoog scoort iemand op een bepaalde eigenschap
Psychopathie is een meer psychologische manier van kijken
Het is een andere manier van kijken.
Zeven visies op psychiatrische stoornis:
- Pathofysiologische afwijking – heel biologische visie
- Verlies van betekenis – hoe ervaart iemand het
- Schadelijke disfunctie – redelijk biologische visie
- Sociaal construct – door de samenleving bedacht, is niet per se de werkelijkheid
o Foucault – psychiatrie en strafrecht zijn machtige instanties van de staat om
bevolking in gareel te houden
- Onvermogen om het ‘goede leven’ te leiden
- Leed
- Beperkingen waar mensen zelf niet mee kunnen omgaan
Kortom: afspraken!!!
Wat wij vinden dat een psychische stoornis is, is een psychische stoornis.
Geschiedenis van de classificatie
Kraepelin – 1856-1926 – gaf als een van de eerste bepaalde syndromen een naam binnen de
psychiatrie.
DSM = dit zijn de psychische stoornissen.
We hebben nu de DSM V, dus de vijfde editie.
In de eerste in 1952 stonden er hele andere psychische stoornissen in dan nu. Dit vertelt ons dat
psychische stoornissen cultuur en tijdsafhankelijk zijn.
In 1952 stond homofilie er nog in en nu niet meer.
In 1952 stond ADHD er nog niet in en nu wel.
, Er werd een middeltje gevonden om kinderen rustiger te krijgen. Soms gaat het medicijn dus uit voor
de ziekte. Om als medicijn te dienen moet er een officiële ziekte/stoornis komen.
Ritalin werd ontdekt voor het ontstaan van ADHD, soms gaat het medicijn dus voor de ziekte.
Wat is een psychische stoornis volgens DSM5?:
- Klinisch significante symptomen in psychische functies
- Disfunctie in psychologie, biologie, ontwikkeling
- Significante lijdensdruk (hoeft niet altijd de persoon zelf te zijn, kan ook omgeving zijn) ,
beperkingen in functioneren op sociaal of beroepsmatig gebied
Wat is het niet?
- Reactie op stressor of verlies, passend binnen cultuur
- Niet sociaal deviant gedrag (politiek, religieus, seksueel), conflict individu met maatschappij
ook niet, tenzij gevolg van individueel disfunctioneren
Je hebt een psychische stoornis bij tenminste zoveel van bepaalde symptomen.
Het zijn overkoepelende begrippen maar zegt niet heel veel over het individu, mensen die eraan
leiden kunnen heel verschillende symptomen hebben of heel verschillend gedrag vertonen.
In DSM staat dat het niet gebruikt mag worden voor juridisch gebruik. Je mag niet iemand alleen
veroordelen op basis van stoornis uit DSM.
Het is goed dat we DSM hebben omdat anders iedereen eigen termen gebruikte waardoor het
niet duidelijk was waar iemand het over had. Iedereen gebruikte dezelfde definitie. Dit is ook
goed voor wetenschappelijke doeleinden.
Beperkingen van en kritiek op DSM:
- Atheoretisch – niet gebaseerd op een theorie, zegt dus niets over de oorzaken waarom
iemand disfunctioneert
- Positivistisch/reductionistisch – het reduceert het hele mens zijn van deze persoon tot één
of twee woorden.
- Schijn van validiteit – het lijkt dat wat in de DSM staat echt zo is maar het zijn afspraken
- Grens met normaliteit – soms heel moeilijk aan te geven, bijv. 6 van de 10 symptomen maar
voldoet pas aan criteria voor stoornis bij 7 van de 10 symptomen.
- Comorbiditeit – voldoen aan verschillende labels dus meerdere dingen hebben
- Cultuurgebondenheid – in verschillende culturen zijn verschillende dingen normaal en
abnormaal
- Belangen? Farmaceutische industrie heeft vinger in de pap bij DSM
Verschil tussen classificatie en diagnose:
Classificatie (label, etiket) beschrijft stoornis:
- Op groepsniveau
