SAMENVATTING ONDERWIJS EN MAATSCHAPPELIJKE PROBLEMEN
HOORCOLLEGE 1 – STARTCOLLEGE
Introductie
Het aantal vestigingen van basisscholen daalt de afgelopen jaren. In stedelijke gebieden
blijft het aantal redelijk constant, maar rondom het platteland verdwijnen er steeds meer
scholen.
In Nederland zijn er ongeveer 6000 basisscholen en 600 middelbare scholen. 33 van de
6000 basisscholen zijn op dit moment zeer zwak. Dit is een half procent.
32% haalt het gewenste leesniveau niet. De school waar je naar toe gaat heeft hier wel
invloed op. Heel veel kinderen verlaten de basisschool zonder het gewenste streefniveau
te halen.
De allerbeste leerlingen van het vmbo presteren op hetzelfde niveau als de slechtste
leerlingen op het vwo. Dit zou dus betekenen dat de beste leerlingen op het vmbo ook
mee zouden kunnen op vwo niveau. Daarnaast houdt dit ook in dat de slechtste
leerlingen op het vwo dus bij de top horen op het vmbo.
Perspectieven op onderwijs
Hoofdvraag van de onderwijssociologie: Wat is de betekenis van onderwijs voor de
samenleving?
Hierbij wordt gekeken naar het ongelijkheidsvraagstuk (Marx; wat draagt het onderwijs bij
aan meer of minder ongelijkheid), het kwalificatievraagstuk (Weber; wat moet het
onderwijs aan jongeren leren, wat willen we dat mensen kunnen voordat ze gaan werken
in de maatschappij) en het cohesievraagstuk (Durkheim; hoe kan het onderwijs bijdragen
aan de sociale samenhang van onze samenleving).
Onderwijssociologie: Hoe de sociologie kijkt naar het systeem in relatie tot de
maatschappij. Hoe is het onderwijs gestructureerd en wat voor effect heeft het op het
functioneren van de samenleving.
Sociologie van het onderwijs: Hoe functioneert het onderwijs intern, binnen
onderwijsinstellingen.
Wat is onderwijs? Onderwijs is georganiseerde en geprofessionaliseerde socialisatie.
Onderwijs is dus socialisatie: het neemt nieuwelingen op in onze samenleving, het
is de plek waar kinderen en jongeren waarden en normen leren. Hoe hoor je te
functioneren in onze samenleving? Bijvoorbeeld op tijd komen.
Onderwijs is georganiseerd: het vindt plaats in verschillende organisaties en
instituties.
Onderwijs is geprofessionaliseerd: niet iedereen geeft zomaar onderwijs, hier
hoort deskundigheid bij.
Maar onderwijs is niet alleen op school: het is de sociale organisatie van leren.
Perspectieven op onderwijs – OMOP
Organisaties Markt
, Besturen Context
Scholen, leerkrachten
Overheid PSO
Ministerie OC&W, Politiek, gemeenten, Leerlingen, klassen, ouders,
onderwijsinspectie ouderorganisaties, docenten
Perspectieven op onderwijs – Doelen
Bijdragen aan persoonsvorming
o Mogelijke elementen van persoonsvorming; waar denken scholen aan bij
persoonsvorming
Zelfontplooiing
Talentontwikkeling
Loopbaanoriëntatie
Opdoen nieuwe ervaringen
Leren kritisch denken
Persoonlijkheidsvorming
Bijdragen aan vorming in maatschappelijke en culturele zin
Voorbereiding op de beroepsuitoefening
o Uitwerken in kerndoelen (bijvoorbeeld NL, mondeling)
De kerndoelen van het primair onderwijs
1. De leerlingen leren informatie te verwerven uit gesproken taal. Ze leren tevens de
informatie, mondeling of schriftelijk, gestructureerd weer te geven.
2. De leerlingen leren zich naar vorm en inhoud uit te drukken bij het geven en
vragen van informatie, het uitbrengen van verslag, het geven van uitleg, het
instrueren en bij het discussiëren.
3. De leerlingen leren informatie te beoordelen in discussies en in een gesprek dat
informatief of opiniërend van karakter is en leren met argumenten te reageren.
Perspectieven op onderwijs – Functies
Kwalificatie
o Gaat het competenties, kennis en vaardigheden. Dingen die je nodig hebt
om te functioneren in de samenleving of in een beroep. Dit heeft 2
aspecten; technisch instrumentele vaardigheden en sociaal normatieve
vaardigheden (houdingen, eigenschappen).
Differentiatie
o Mensen moeten op verschillende posities in de samenleving voorbereid
worden. Het onderwijs is hierin een soort sorteermachine. Dit gebeurt door
het selectiemechanisme en het allocatiemechanisme (mensen toewijzen
aan sectoren in de arbeidsmarkt).
Integratie
o Gaat om het overbrengen van normen en waarden in de samenleving. Dit
omvat de identificatiefunctie, je kan je identificeren met de samenleving en
legt samen een gemeenschappelijke basis. Daarnaast omvat het de
legitimatiefunctie, dit gaat om het accepteren van de manier waarop we de
samenleving hebben vormgegeven.
Emancipatie (is meer een effect)
o Het onderwijs kan ervoor zorgen dat mensen uit een maatschappelijk
lagere positie zich verheffen. Je kan je dus opwerken. Denk aan vrouwen
, die hun plek in de samenleving hebben verhoogd door het volgen van
onderwijs en het vergen van meer kennis.
Reproductie (ook meer een effect)
o De bestaande maatschappelijke verhoudingen worden gereproduceerd of
gecontinueerd. Je wil dat de verhoudingen niet teveel door elkaar worden
gegooid.
Sommige functies staan met elkaar in spanning. Emancipatie wil verheffen en reproductie
wil alles graag houden zoals het nu is. Daarnaast botsen integratie en differentiatie.
Differentiatie scheidt en zorgt ervoor dat groepen uit elkaar gaan, terwijl integratie
mensen graag bij elkaar wil houden.
Volgens de minister; ‘Een ‘hogere’ opleiding geeft status en opent deuren. In plaats van
de sociale motor die tot verheffing van grote maatschappelijke groepen leidt
(emancipatie), dreigt onderwijs zo een instrument te worden dat de verschillen juist
bestendigt en vergroot (reproductie en differentiatie).’
Perspectieven op onderwijs – PTOB
Vaak begint deze cirkel bij een probleem waar we
beleid bij moeten bedenken. Vaak wordt de theorie
en onderzoek hierbij overgeslagen, waardoor het
beleid nooit zo goed aansluit bij het probleem als dat
je zou willen.
OMOP: beleidsvisie
Doelen: Pedagogische/filosofische visie
Functies: Sociologische visie
PTOB: Onderzoeksvisie
HOORCOLLEGE 2 – HET NEDERLANDSE ONDERWIJSBESTEL
Wat is kenmerkend voor het Nederlandse onderwijs?
Op jonge leeftijd al naar school (4 jaar) en een keuze maken voor het voortgezet
onderwijs (rond twaalf jaar). We hebben stelsels van ‘normaal’ onderwijs en ‘speciaal’
onderwijs, wat ons onderwijs uniek maakt. We hebben nog steeds een verzuilde
structuur.
Terug naar 1917
In 1874 werd het Kinderwetje van Van Houten aangenomen, deze wet maakte een eind
aan de kinderarbeid. Hierdoor kwam er in 1901 de Leerplichtwet; kinderen van 6-12
moesten verplicht naar school.
De verschillende zuilen waren het er niet mee eens dat alle kinderen naar hetzelfde
onderwijs gingen. Zij waren van mening dat er verschil moest komen in de Protestantse
zuil, Christelijke zuil, Katholieke zuil ect. Er ontstond een schoolstrijd (1889-1917). Hierin
stond de vraag centraal wie het onderwijs moest betalen, was dat de overheid of waren
, dat de burgers? Uiteindelijk, in 1917, mochten alle bevolkingsgroepen hun eigen school
stichten, ze kregen hiervoor dezelfde bekostiging als de openbare scholen, op
voorwaarde dat ze dezelfde kwaliteit leverden. Het algemeen kiesrecht ontstond.
Wat is ‘bijzonder onderwijs’? Onderwijs die niet door de overheid wordt bestuurd, maar
wel door de overheid wordt bekostigd. Mensen moeten hiervoor zelf een stichting of
vereniging oprichten. Vaak wordt bijzonder onderwijs vergeleken met speciaal onderwijs
(kinderen die niet kunnen meekomen in het normale onderwijs). Bijzonder onderwijs is
niet hetzelfde als speciaal onderwijs, maar is dus bijzonder omdat het niet door de
overheid bestuurd wordt.
Verzuiling en verzuilingsparadox
Een verzuilde samenleving is een maatschappij die verdeeld is in groepen (zuilen) op
basis van geloofsovertuiging of levensbeschouwing, waarbij deze groepen grotendeels
langs elkaar heen leven.
Een relevante trend in de Nederlandse samenleving is secularisering. Waarom kiezen veel
ouders alsnog voor bijzondere scholen?
Dit kan verklaard worden door de verzuilingsparadox:
1. Resistentie
- Onderwijs heeft een waarden gebonden karakter. In het onderwijs zijn die
waarden belangrijker dan bij bijvoorbeeld een publieke oproep. Het onderwijs
is wellicht dus wel resistenter tegen de ontkerkelijking of ontzuiling dan andere
sectoren.
2. Institutionalisering
- De hele verzuilde structuur is ingebed in allerlei instituties, wet en regelgeving.
Dat kan je dus niet zomaar aanpassen. Daarnaast verander je niet zomaar de
machtsposities. Bijna altijd zit er wel een christelijke partij in de regering, voor
deze partijen is dit behouden natuurlijk erg belangrijk.
- Naast het idee van verzuiling is er ook het idee van pacificatie; het verenigen
van verschillende sociale klassen.
3. Irrelevantie
- Soms zijn kleinschalige christelijke scholen sneller een keus voor ouders dan
grote openbare scholen door de hoeveelheid kinderen. Op deze manier blijven
de christelijke scholen wel bestaan, terwijl het niet gaat om het feit dat de
school christelijk is.
4. Effectiviteit
- Bijzondere scholen zijn iets effectiever dan openbare scholen. Dit komt doordat
bijzondere scholen worden bestuurd door ouders zelf, waardoor de ouders
dichter op het onderwijs staan dan bij het openbare onderwijs. Bij bijzondere
scholen zie je meer vertrouwen en sociaal kapitaal.
5. Concurrentie
- De leerling populatie op bijzondere scholen is wellicht aantrekkelijker. Hierdoor
ontstaat concurrentie tussen de bijzondere scholen en openbare scholen.
Artikel 23 van de Grondwet
Het belangrijkste element in deze wet is de financiële gelijkstelling van openbaar en
bijzonder onderwijs. Er vallen 3 vrijheden onder de wet:
HOORCOLLEGE 1 – STARTCOLLEGE
Introductie
Het aantal vestigingen van basisscholen daalt de afgelopen jaren. In stedelijke gebieden
blijft het aantal redelijk constant, maar rondom het platteland verdwijnen er steeds meer
scholen.
In Nederland zijn er ongeveer 6000 basisscholen en 600 middelbare scholen. 33 van de
6000 basisscholen zijn op dit moment zeer zwak. Dit is een half procent.
32% haalt het gewenste leesniveau niet. De school waar je naar toe gaat heeft hier wel
invloed op. Heel veel kinderen verlaten de basisschool zonder het gewenste streefniveau
te halen.
De allerbeste leerlingen van het vmbo presteren op hetzelfde niveau als de slechtste
leerlingen op het vwo. Dit zou dus betekenen dat de beste leerlingen op het vmbo ook
mee zouden kunnen op vwo niveau. Daarnaast houdt dit ook in dat de slechtste
leerlingen op het vwo dus bij de top horen op het vmbo.
Perspectieven op onderwijs
Hoofdvraag van de onderwijssociologie: Wat is de betekenis van onderwijs voor de
samenleving?
Hierbij wordt gekeken naar het ongelijkheidsvraagstuk (Marx; wat draagt het onderwijs bij
aan meer of minder ongelijkheid), het kwalificatievraagstuk (Weber; wat moet het
onderwijs aan jongeren leren, wat willen we dat mensen kunnen voordat ze gaan werken
in de maatschappij) en het cohesievraagstuk (Durkheim; hoe kan het onderwijs bijdragen
aan de sociale samenhang van onze samenleving).
Onderwijssociologie: Hoe de sociologie kijkt naar het systeem in relatie tot de
maatschappij. Hoe is het onderwijs gestructureerd en wat voor effect heeft het op het
functioneren van de samenleving.
Sociologie van het onderwijs: Hoe functioneert het onderwijs intern, binnen
onderwijsinstellingen.
Wat is onderwijs? Onderwijs is georganiseerde en geprofessionaliseerde socialisatie.
Onderwijs is dus socialisatie: het neemt nieuwelingen op in onze samenleving, het
is de plek waar kinderen en jongeren waarden en normen leren. Hoe hoor je te
functioneren in onze samenleving? Bijvoorbeeld op tijd komen.
Onderwijs is georganiseerd: het vindt plaats in verschillende organisaties en
instituties.
Onderwijs is geprofessionaliseerd: niet iedereen geeft zomaar onderwijs, hier
hoort deskundigheid bij.
Maar onderwijs is niet alleen op school: het is de sociale organisatie van leren.
Perspectieven op onderwijs – OMOP
Organisaties Markt
, Besturen Context
Scholen, leerkrachten
Overheid PSO
Ministerie OC&W, Politiek, gemeenten, Leerlingen, klassen, ouders,
onderwijsinspectie ouderorganisaties, docenten
Perspectieven op onderwijs – Doelen
Bijdragen aan persoonsvorming
o Mogelijke elementen van persoonsvorming; waar denken scholen aan bij
persoonsvorming
Zelfontplooiing
Talentontwikkeling
Loopbaanoriëntatie
Opdoen nieuwe ervaringen
Leren kritisch denken
Persoonlijkheidsvorming
Bijdragen aan vorming in maatschappelijke en culturele zin
Voorbereiding op de beroepsuitoefening
o Uitwerken in kerndoelen (bijvoorbeeld NL, mondeling)
De kerndoelen van het primair onderwijs
1. De leerlingen leren informatie te verwerven uit gesproken taal. Ze leren tevens de
informatie, mondeling of schriftelijk, gestructureerd weer te geven.
2. De leerlingen leren zich naar vorm en inhoud uit te drukken bij het geven en
vragen van informatie, het uitbrengen van verslag, het geven van uitleg, het
instrueren en bij het discussiëren.
3. De leerlingen leren informatie te beoordelen in discussies en in een gesprek dat
informatief of opiniërend van karakter is en leren met argumenten te reageren.
Perspectieven op onderwijs – Functies
Kwalificatie
o Gaat het competenties, kennis en vaardigheden. Dingen die je nodig hebt
om te functioneren in de samenleving of in een beroep. Dit heeft 2
aspecten; technisch instrumentele vaardigheden en sociaal normatieve
vaardigheden (houdingen, eigenschappen).
Differentiatie
o Mensen moeten op verschillende posities in de samenleving voorbereid
worden. Het onderwijs is hierin een soort sorteermachine. Dit gebeurt door
het selectiemechanisme en het allocatiemechanisme (mensen toewijzen
aan sectoren in de arbeidsmarkt).
Integratie
o Gaat om het overbrengen van normen en waarden in de samenleving. Dit
omvat de identificatiefunctie, je kan je identificeren met de samenleving en
legt samen een gemeenschappelijke basis. Daarnaast omvat het de
legitimatiefunctie, dit gaat om het accepteren van de manier waarop we de
samenleving hebben vormgegeven.
Emancipatie (is meer een effect)
o Het onderwijs kan ervoor zorgen dat mensen uit een maatschappelijk
lagere positie zich verheffen. Je kan je dus opwerken. Denk aan vrouwen
, die hun plek in de samenleving hebben verhoogd door het volgen van
onderwijs en het vergen van meer kennis.
Reproductie (ook meer een effect)
o De bestaande maatschappelijke verhoudingen worden gereproduceerd of
gecontinueerd. Je wil dat de verhoudingen niet teveel door elkaar worden
gegooid.
Sommige functies staan met elkaar in spanning. Emancipatie wil verheffen en reproductie
wil alles graag houden zoals het nu is. Daarnaast botsen integratie en differentiatie.
Differentiatie scheidt en zorgt ervoor dat groepen uit elkaar gaan, terwijl integratie
mensen graag bij elkaar wil houden.
Volgens de minister; ‘Een ‘hogere’ opleiding geeft status en opent deuren. In plaats van
de sociale motor die tot verheffing van grote maatschappelijke groepen leidt
(emancipatie), dreigt onderwijs zo een instrument te worden dat de verschillen juist
bestendigt en vergroot (reproductie en differentiatie).’
Perspectieven op onderwijs – PTOB
Vaak begint deze cirkel bij een probleem waar we
beleid bij moeten bedenken. Vaak wordt de theorie
en onderzoek hierbij overgeslagen, waardoor het
beleid nooit zo goed aansluit bij het probleem als dat
je zou willen.
OMOP: beleidsvisie
Doelen: Pedagogische/filosofische visie
Functies: Sociologische visie
PTOB: Onderzoeksvisie
HOORCOLLEGE 2 – HET NEDERLANDSE ONDERWIJSBESTEL
Wat is kenmerkend voor het Nederlandse onderwijs?
Op jonge leeftijd al naar school (4 jaar) en een keuze maken voor het voortgezet
onderwijs (rond twaalf jaar). We hebben stelsels van ‘normaal’ onderwijs en ‘speciaal’
onderwijs, wat ons onderwijs uniek maakt. We hebben nog steeds een verzuilde
structuur.
Terug naar 1917
In 1874 werd het Kinderwetje van Van Houten aangenomen, deze wet maakte een eind
aan de kinderarbeid. Hierdoor kwam er in 1901 de Leerplichtwet; kinderen van 6-12
moesten verplicht naar school.
De verschillende zuilen waren het er niet mee eens dat alle kinderen naar hetzelfde
onderwijs gingen. Zij waren van mening dat er verschil moest komen in de Protestantse
zuil, Christelijke zuil, Katholieke zuil ect. Er ontstond een schoolstrijd (1889-1917). Hierin
stond de vraag centraal wie het onderwijs moest betalen, was dat de overheid of waren
, dat de burgers? Uiteindelijk, in 1917, mochten alle bevolkingsgroepen hun eigen school
stichten, ze kregen hiervoor dezelfde bekostiging als de openbare scholen, op
voorwaarde dat ze dezelfde kwaliteit leverden. Het algemeen kiesrecht ontstond.
Wat is ‘bijzonder onderwijs’? Onderwijs die niet door de overheid wordt bestuurd, maar
wel door de overheid wordt bekostigd. Mensen moeten hiervoor zelf een stichting of
vereniging oprichten. Vaak wordt bijzonder onderwijs vergeleken met speciaal onderwijs
(kinderen die niet kunnen meekomen in het normale onderwijs). Bijzonder onderwijs is
niet hetzelfde als speciaal onderwijs, maar is dus bijzonder omdat het niet door de
overheid bestuurd wordt.
Verzuiling en verzuilingsparadox
Een verzuilde samenleving is een maatschappij die verdeeld is in groepen (zuilen) op
basis van geloofsovertuiging of levensbeschouwing, waarbij deze groepen grotendeels
langs elkaar heen leven.
Een relevante trend in de Nederlandse samenleving is secularisering. Waarom kiezen veel
ouders alsnog voor bijzondere scholen?
Dit kan verklaard worden door de verzuilingsparadox:
1. Resistentie
- Onderwijs heeft een waarden gebonden karakter. In het onderwijs zijn die
waarden belangrijker dan bij bijvoorbeeld een publieke oproep. Het onderwijs
is wellicht dus wel resistenter tegen de ontkerkelijking of ontzuiling dan andere
sectoren.
2. Institutionalisering
- De hele verzuilde structuur is ingebed in allerlei instituties, wet en regelgeving.
Dat kan je dus niet zomaar aanpassen. Daarnaast verander je niet zomaar de
machtsposities. Bijna altijd zit er wel een christelijke partij in de regering, voor
deze partijen is dit behouden natuurlijk erg belangrijk.
- Naast het idee van verzuiling is er ook het idee van pacificatie; het verenigen
van verschillende sociale klassen.
3. Irrelevantie
- Soms zijn kleinschalige christelijke scholen sneller een keus voor ouders dan
grote openbare scholen door de hoeveelheid kinderen. Op deze manier blijven
de christelijke scholen wel bestaan, terwijl het niet gaat om het feit dat de
school christelijk is.
4. Effectiviteit
- Bijzondere scholen zijn iets effectiever dan openbare scholen. Dit komt doordat
bijzondere scholen worden bestuurd door ouders zelf, waardoor de ouders
dichter op het onderwijs staan dan bij het openbare onderwijs. Bij bijzondere
scholen zie je meer vertrouwen en sociaal kapitaal.
5. Concurrentie
- De leerling populatie op bijzondere scholen is wellicht aantrekkelijker. Hierdoor
ontstaat concurrentie tussen de bijzondere scholen en openbare scholen.
Artikel 23 van de Grondwet
Het belangrijkste element in deze wet is de financiële gelijkstelling van openbaar en
bijzonder onderwijs. Er vallen 3 vrijheden onder de wet:
