Hoofdstuk 1 – Inleiding tot de sociale psychologie
Begrip Definitie
Accuraatheidsmotief De behoefte van mensen om een beeld te creëren dat zo veel mogelijk
met de werkelijkheid overeenkomt. Ook wel de behoefte om de
wereld om ons heen accuraat waar te nemen.
Attributie Het toeschrijven van oorzaken aan het eigen of aan andermans gedrag
en het daarmee voorzien van verklaringen.
Behaviorisme Psychologische stroming die ervan uitgaat dat je om menselijk gedrag
te begrijpen slechts hoeft te kijken naar de bekrachtiging of straffende
eigenschappen van de omgeving.
Construct De manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen
en interpreteren.
Correspondentievertekening De neiging om de mate waarin iemands gedrag wordt veroorzaakt
door de rol van persoonlijke eigenschappen en andere interne
factoren te overschatten en de rol van externe, situationele factoren te
onderschatten (ook wel de fundamentele attributiefout)
Determinant Bepalende factor in een ontwikkeling of toestand.
Empirische methode Op waarneming en/of onderzoek gebaseerde methode voor het
toetsen van hypothesen.
Evolutionaire psychologie Wetenschappelijke discipline die sociaal gedrag probeert te verklaren
op basis van erfelijke factoren die zich door de tijd heen hebben
ontwikkeld volgens de principes van natuurlijke selectie.
Fenomenologie Filosofische stroming die probeert door de geestelijke-intuïtieve
beschouwing (door de directe ervaring) van de dingen, niet door
rationele kennis, de wereld en het wezen der dingen te beschrijven.
Fundamentele attributie De neiging om de matte waarin iemand gedrag wordt veroorzaakt
door de rol van persoonlijke eigenschappen en andere interne
factoren te overschatten en de rol van externe, situationele factoren te
onderschatten (ook wel correspondentievertekening genoemd).
Gestaltpsychologie Psychologische stroming die het belang benadrukt van het bestuderen
van de persoonlijke (subjectieve) manier waarop een object wordt
waargenomen (het gestalt of geheel) in plaats van het bestuderen van
de manier waarop de objectieve, fysieke eigenschappen zich
combineren tot het object.
Hypothese Een als voorlopige waarheid aangenomen, maar nog te bewijzen
veronderstelling.
Individuele verschillen Die aspecten van de persoonlijkheid van de betrokkenen die ervoor
zorgen dat ze anders zijn dan anderen.
Naïef realisme De overtuiging dat we dingen waarnemen zoals ze echt zijn, daarbij
onderschattend hoeveel we dat wat we zijn, interpreteren of zelfs
verdraaien.
Natuurlijke selectie Het verschijnsel dat in de evolutie sommige organismen uit een
bepaalde populatie beter in hun omgeving passen en zo meer kans
hebben om te zorgen voor overlevende nakomelingen dan minder
goed aangepaste organismen.
Positieve zelfwaardering Een positieve zelfwaardering van zichzelf, dat wil zeggen: zichzelf
beschouwen als bijvoorbeeld goed, competent en beschaafd.
Psychologie De wetenschap dan het gedrag en het innerlijke leven (gedrag en
gevoelens) van mensen.
Sociale cognitie Hoe mensen denken over zichzelf en de sociale wereld; het selecteren,
, interpreteren, herinneren en gebruiken van sociale informatie om
oordelen te vormen en beslissingen te nemen.
Sociale invloed Mensen beïnvloeden elkaar altijd. De kern van de sociale psychologie
is de sociale invloed.
Sociale psychologie De wetenschap die bestudeert hoe de echte of denkbeeldige
aanwezigheid van anderen de gedachten, gevoelens en gedragingen
van mensen beïnvloedt.
Zelfwaardering De beoordeling van mensen van wat ze zelf waard zijn, dat wil zeggen:
de mate waarin ze zichzelf als goed, competent en fatsoenlijk zien.
Zelfverheffingsmotief De voorkeur die mensen hebben voor informatie die hen in een
positief daglicht stelt, ofwel voor informatie die hun zelfwaardering
doet stijgen. Ook wel de behoefte om ons goed te voelen over onszelf.
Hoofdstuk 2 – Methodologie hoe doen sociaal psychologen onderzoek?
Begrip Definitie
Hindsight bias De neiging van mensen om hun vermogen om een uitkomst te
voorspellen te overdrijven nadat ze te weten zijn gekomen hoe die
uitkomst eruit ziet. Ofwel de neiging om achteraf te geloven dat je
gebeurtenissen had kunnen voorspellen, terwijl dat in werkelijkheid
niet mogelijk was.
Hoofdstuk 3 – Sociale cognitie: hoe we denken over de sociale wereld
Begrip Definitie
Analytische denkstijl Manier van denken, die gebruikelijk is in de westerse wereld, waarbij
mensen zich richten op kenmerken van objecten en minder aandacht
schenken aan de context.
Anker- en Mentale aanname waarbij mensen een getal of waarde als beginpunt
correctieheuristiek gebruiken en vervolgens (te) weinig op dit ankerpunt corrigeren.
Automatisch denken Denken dat onbewust, opzettelijk, onwillekeurig en zonder inspanning
plaatsvindt.
Barrière van overdreven Gegeven dat mensen gewoonlijk te veel vertrouwen op de
zelfvertrouwen nauwkeurigheid van hun eigen oordelen.
Beoordelingsheuristiek Mentale vuistregel die mensen gebruiken om snel en efficiënt te
kunnen oordelen.
Beschikbaarheidsheuristiek Mentale aanname waarbij mensen een oordeel baseren op het gemak
waarmee ze iets voor de geest kunnen halen. Hoe gemakkelijk komt
het voor de geest?
Bestraffingseffect Het fenomeen dat positieve opvattingen over de sociale wereld
waarvan bewezen wordt dat ze onjuist zijn, kunnen omslaan naar zeer
negatieve opvattingen.
Contrafeitelijk denken Een aspect van het verleden in gedachten veranderen zodat je je kunt
voorstellen hoe het had kunnen zijn. er zijn tee voorbeelden van
contrafeitelijk denken: 1) opwaarts contrafeitelijk denken – denken
over hoe een gebeurtenis beter had kunnen uitpakken 2) neerwaarts
contrafeitelijk denken – denken over hoe een gebeurtenis erger had
kunnen zijn.
Gecontroleerd denken Denken dat bewust opzettelijk en uit vrije wil plaatsvindt en dat
inspanning verreist.
Gedachteonderdrukking Poging om alle gedachten te vermijden aan wat we zo snel mogelijk
willen vergeten.
, Golemeffect Een negatieve variant van de selffulfilling prophecy, waarbij iemand
minder goed gaat presteren door de negatieve verwachting die
anderen van diegene hebben.
Holistische denkstijl Manier van denken, gebruikelijk in Oost-Aziatische culturen, waarbij
mensen zich richten op het geheel, met name op de wijze waarop
objecten zich tot elkaar verhouden. Ze hebben meer oog voor
verandering in de achtergrond.
Negativiteitsbias Het verschijnsel dat we negatieve gebeurtenissen en informatie
(negativiteitseffect) gemakkelijker opmerken dan positieve, dat die ons sterker beïnvloedt
en dat we ons deze gemakkelijker herinneren.
Perseveratie-effect Fenomeen dat opvattingen van mensen over zichzelf en de sociale
wereld aanhouden, ondanks bewijzen van het tegendeel.
Planningsfout De neiging van mensen om te optimistisch te zijn over de snelheid
waarmee ze een project zullen voltooien.
Priming Het proces waarbij recente ervaringen de toegankelijkheid van de
schema’s, kenmerk of concept verhogen.
Pygmalioneffect Een positieve variant van de selffulfilling prophecy, waarbij iemand
beter gaat presteren door positieve verwachting die anderen van
diegene hebben.
Representativiteitsheuristie Mentale aanname waarbij mensen iets classificeren op grond van de
k mate waarin het lijkt op een karakteristiek geval. In hoeverre lijkt A op
B?
Schema’s Mentale structuren die mensen gebruiken om hun kennis over de
sociale wereld te organiseren in categorieën en nieuwe informatie te
begrijpen.
Script Schema’s over specifieke gebeurtenissen, oftewel de beschrijving van
hoe zo’n gebeurtenis gewoonlijk verloopt.
Selffulfilling prophecy De verwachtingen van het eigen of andermans gedrag sneller uitkomen
omdat deze verwachtingen onze interpretaties en gedrag sturen. 1)
Mensen hebben op basis van een schema verwachting van hoe iemand
is, 2) die verwachting beïnvloedt de manier waarop ze zich tegenover
diegene gedragen, 3) waardoor diegene zich consistent met de
verwachting gaat gedragen 4) waardoor de verwachting daadwerkelijk
uitkomt.
Sociale categorisatie Het begrijpelijker maken van de sociale wereld door mensen op basis
van enkele kenmerken in te delen in categorieën.
Sociale cognitie Hoe mensen denken over zichzelf en de sociale wereld: het selecteren,
interpreteren, herinneren en gebruiken van sociale informatie om
oordleen te vormen en beslissingen te nemen.
Toegankelijkheid van Mate waarin schema’s en concepten zich op de voorgrond van ons
schema’s bewustzijn bevinden waardoor het waarschijnlijk is dat we ze
gebruiken bij onze interpretatie van de sociale wereld.
Hoofdstuk 4 – Sociale perceptie: hoe we andere mensen waarnemen en
begrijpen
Begrip Definitie
Attributietheorie De beschrijving van de manier waarop mensen de oorzaken van hun
eigen en andermans gedrag verklaren.
Belief perseverance De neiging vast te houden aan een oorspronkelijk oordeel, zelfs
Begrip Definitie
Accuraatheidsmotief De behoefte van mensen om een beeld te creëren dat zo veel mogelijk
met de werkelijkheid overeenkomt. Ook wel de behoefte om de
wereld om ons heen accuraat waar te nemen.
Attributie Het toeschrijven van oorzaken aan het eigen of aan andermans gedrag
en het daarmee voorzien van verklaringen.
Behaviorisme Psychologische stroming die ervan uitgaat dat je om menselijk gedrag
te begrijpen slechts hoeft te kijken naar de bekrachtiging of straffende
eigenschappen van de omgeving.
Construct De manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen
en interpreteren.
Correspondentievertekening De neiging om de mate waarin iemands gedrag wordt veroorzaakt
door de rol van persoonlijke eigenschappen en andere interne
factoren te overschatten en de rol van externe, situationele factoren te
onderschatten (ook wel de fundamentele attributiefout)
Determinant Bepalende factor in een ontwikkeling of toestand.
Empirische methode Op waarneming en/of onderzoek gebaseerde methode voor het
toetsen van hypothesen.
Evolutionaire psychologie Wetenschappelijke discipline die sociaal gedrag probeert te verklaren
op basis van erfelijke factoren die zich door de tijd heen hebben
ontwikkeld volgens de principes van natuurlijke selectie.
Fenomenologie Filosofische stroming die probeert door de geestelijke-intuïtieve
beschouwing (door de directe ervaring) van de dingen, niet door
rationele kennis, de wereld en het wezen der dingen te beschrijven.
Fundamentele attributie De neiging om de matte waarin iemand gedrag wordt veroorzaakt
door de rol van persoonlijke eigenschappen en andere interne
factoren te overschatten en de rol van externe, situationele factoren te
onderschatten (ook wel correspondentievertekening genoemd).
Gestaltpsychologie Psychologische stroming die het belang benadrukt van het bestuderen
van de persoonlijke (subjectieve) manier waarop een object wordt
waargenomen (het gestalt of geheel) in plaats van het bestuderen van
de manier waarop de objectieve, fysieke eigenschappen zich
combineren tot het object.
Hypothese Een als voorlopige waarheid aangenomen, maar nog te bewijzen
veronderstelling.
Individuele verschillen Die aspecten van de persoonlijkheid van de betrokkenen die ervoor
zorgen dat ze anders zijn dan anderen.
Naïef realisme De overtuiging dat we dingen waarnemen zoals ze echt zijn, daarbij
onderschattend hoeveel we dat wat we zijn, interpreteren of zelfs
verdraaien.
Natuurlijke selectie Het verschijnsel dat in de evolutie sommige organismen uit een
bepaalde populatie beter in hun omgeving passen en zo meer kans
hebben om te zorgen voor overlevende nakomelingen dan minder
goed aangepaste organismen.
Positieve zelfwaardering Een positieve zelfwaardering van zichzelf, dat wil zeggen: zichzelf
beschouwen als bijvoorbeeld goed, competent en beschaafd.
Psychologie De wetenschap dan het gedrag en het innerlijke leven (gedrag en
gevoelens) van mensen.
Sociale cognitie Hoe mensen denken over zichzelf en de sociale wereld; het selecteren,
, interpreteren, herinneren en gebruiken van sociale informatie om
oordelen te vormen en beslissingen te nemen.
Sociale invloed Mensen beïnvloeden elkaar altijd. De kern van de sociale psychologie
is de sociale invloed.
Sociale psychologie De wetenschap die bestudeert hoe de echte of denkbeeldige
aanwezigheid van anderen de gedachten, gevoelens en gedragingen
van mensen beïnvloedt.
Zelfwaardering De beoordeling van mensen van wat ze zelf waard zijn, dat wil zeggen:
de mate waarin ze zichzelf als goed, competent en fatsoenlijk zien.
Zelfverheffingsmotief De voorkeur die mensen hebben voor informatie die hen in een
positief daglicht stelt, ofwel voor informatie die hun zelfwaardering
doet stijgen. Ook wel de behoefte om ons goed te voelen over onszelf.
Hoofdstuk 2 – Methodologie hoe doen sociaal psychologen onderzoek?
Begrip Definitie
Hindsight bias De neiging van mensen om hun vermogen om een uitkomst te
voorspellen te overdrijven nadat ze te weten zijn gekomen hoe die
uitkomst eruit ziet. Ofwel de neiging om achteraf te geloven dat je
gebeurtenissen had kunnen voorspellen, terwijl dat in werkelijkheid
niet mogelijk was.
Hoofdstuk 3 – Sociale cognitie: hoe we denken over de sociale wereld
Begrip Definitie
Analytische denkstijl Manier van denken, die gebruikelijk is in de westerse wereld, waarbij
mensen zich richten op kenmerken van objecten en minder aandacht
schenken aan de context.
Anker- en Mentale aanname waarbij mensen een getal of waarde als beginpunt
correctieheuristiek gebruiken en vervolgens (te) weinig op dit ankerpunt corrigeren.
Automatisch denken Denken dat onbewust, opzettelijk, onwillekeurig en zonder inspanning
plaatsvindt.
Barrière van overdreven Gegeven dat mensen gewoonlijk te veel vertrouwen op de
zelfvertrouwen nauwkeurigheid van hun eigen oordelen.
Beoordelingsheuristiek Mentale vuistregel die mensen gebruiken om snel en efficiënt te
kunnen oordelen.
Beschikbaarheidsheuristiek Mentale aanname waarbij mensen een oordeel baseren op het gemak
waarmee ze iets voor de geest kunnen halen. Hoe gemakkelijk komt
het voor de geest?
Bestraffingseffect Het fenomeen dat positieve opvattingen over de sociale wereld
waarvan bewezen wordt dat ze onjuist zijn, kunnen omslaan naar zeer
negatieve opvattingen.
Contrafeitelijk denken Een aspect van het verleden in gedachten veranderen zodat je je kunt
voorstellen hoe het had kunnen zijn. er zijn tee voorbeelden van
contrafeitelijk denken: 1) opwaarts contrafeitelijk denken – denken
over hoe een gebeurtenis beter had kunnen uitpakken 2) neerwaarts
contrafeitelijk denken – denken over hoe een gebeurtenis erger had
kunnen zijn.
Gecontroleerd denken Denken dat bewust opzettelijk en uit vrije wil plaatsvindt en dat
inspanning verreist.
Gedachteonderdrukking Poging om alle gedachten te vermijden aan wat we zo snel mogelijk
willen vergeten.
, Golemeffect Een negatieve variant van de selffulfilling prophecy, waarbij iemand
minder goed gaat presteren door de negatieve verwachting die
anderen van diegene hebben.
Holistische denkstijl Manier van denken, gebruikelijk in Oost-Aziatische culturen, waarbij
mensen zich richten op het geheel, met name op de wijze waarop
objecten zich tot elkaar verhouden. Ze hebben meer oog voor
verandering in de achtergrond.
Negativiteitsbias Het verschijnsel dat we negatieve gebeurtenissen en informatie
(negativiteitseffect) gemakkelijker opmerken dan positieve, dat die ons sterker beïnvloedt
en dat we ons deze gemakkelijker herinneren.
Perseveratie-effect Fenomeen dat opvattingen van mensen over zichzelf en de sociale
wereld aanhouden, ondanks bewijzen van het tegendeel.
Planningsfout De neiging van mensen om te optimistisch te zijn over de snelheid
waarmee ze een project zullen voltooien.
Priming Het proces waarbij recente ervaringen de toegankelijkheid van de
schema’s, kenmerk of concept verhogen.
Pygmalioneffect Een positieve variant van de selffulfilling prophecy, waarbij iemand
beter gaat presteren door positieve verwachting die anderen van
diegene hebben.
Representativiteitsheuristie Mentale aanname waarbij mensen iets classificeren op grond van de
k mate waarin het lijkt op een karakteristiek geval. In hoeverre lijkt A op
B?
Schema’s Mentale structuren die mensen gebruiken om hun kennis over de
sociale wereld te organiseren in categorieën en nieuwe informatie te
begrijpen.
Script Schema’s over specifieke gebeurtenissen, oftewel de beschrijving van
hoe zo’n gebeurtenis gewoonlijk verloopt.
Selffulfilling prophecy De verwachtingen van het eigen of andermans gedrag sneller uitkomen
omdat deze verwachtingen onze interpretaties en gedrag sturen. 1)
Mensen hebben op basis van een schema verwachting van hoe iemand
is, 2) die verwachting beïnvloedt de manier waarop ze zich tegenover
diegene gedragen, 3) waardoor diegene zich consistent met de
verwachting gaat gedragen 4) waardoor de verwachting daadwerkelijk
uitkomt.
Sociale categorisatie Het begrijpelijker maken van de sociale wereld door mensen op basis
van enkele kenmerken in te delen in categorieën.
Sociale cognitie Hoe mensen denken over zichzelf en de sociale wereld: het selecteren,
interpreteren, herinneren en gebruiken van sociale informatie om
oordleen te vormen en beslissingen te nemen.
Toegankelijkheid van Mate waarin schema’s en concepten zich op de voorgrond van ons
schema’s bewustzijn bevinden waardoor het waarschijnlijk is dat we ze
gebruiken bij onze interpretatie van de sociale wereld.
Hoofdstuk 4 – Sociale perceptie: hoe we andere mensen waarnemen en
begrijpen
Begrip Definitie
Attributietheorie De beschrijving van de manier waarop mensen de oorzaken van hun
eigen en andermans gedrag verklaren.
Belief perseverance De neiging vast te houden aan een oorspronkelijk oordeel, zelfs
