Samenvatting Onveilige Leefomgeving | Social Work | Hogeschool Rotterdam | 2025/26

Samenvatting toets: Onveilige leefomgeving
De toets gaat waarschijnlijk over deze hoofdlijn:
Geweld en onveiligheid beïnvloeden de ontwikkeling, identiteit en socialisatie van
mensen. Als sociaal werker moet je signalen herkennen, professioneel oordelen, de
Meldcode toepassen en rekening houden met trauma, macht, systemen en je eigen
professionele houding.
De cursus is bedoeld om sociaal werkers te leren omgaan met cliënten in kwetsbare
situaties. De focus ligt op onveiligheid, geweld, institutionele structuren, professionele
oordeelsvorming en de Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling. De toets
is een schriftelijke casustoets met open vragen op het niveau “weet hoe”.


1. Wat is geweld?
Er zijn twee belangrijke definities: die van de WHO en die van Joke de Vries.


WHO-definitie
De WHO ziet geweld als het opzettelijk gebruiken van fysieke macht of kracht, of
dreiging daarmee, tegen jezelf, een ander persoon, een groep of gemeenschap. Het
kan leiden tot lichamelijke schade, dood, psychische schade, onderontwikkeling of
verwaarlozing.


Makkelijk gezegd:
Geweld is volgens de WHO vooral bewust gebruik van macht of kracht waardoor
schade ontstaat of kan ontstaan.


Definitie van Joke de Vries
Joke de Vries kijkt breder. Zij zegt dat geweld een kracht of energie is die de
integriteit, entiteit of bestaanswijze van iemand beschadigt of probeert te
beschadigen.


Makkelijk gezegd:
Geweld is alles waardoor iemand als mens wordt aangetast, kapotgemaakt, kleiner
gemaakt of uit elkaar getrokken.




1

,Dit is belangrijk voor Social Work, omdat geweld niet altijd bewust of fysiek is. Ook
emotionele verwaarlozing, manipulatie, structurele uitsluiting of niet gezien worden
kunnen geweld zijn.


Voorbeeld:
Een kind wordt nooit geslagen, maar ouders negeren het kind voortdurend, geven
geen liefde en zeggen steeds dat het kind waardeloos is. Volgens De Vries is dit ook
geweld, omdat de eigenwaarde en bestaanswijze van het kind beschadigd worden.


Waarom is geweld breder dan slaan?
Veel mensen denken bij geweld aan lichamelijke agressie. De PowerPoints noemen
juist dat dit een te smal beeld is. Geweld kan fysiek zijn, maar ook psychisch,
verbaal, emotioneel, seksueel, relationeel, institutioneel of structureel.


Voorbeelden van minder zichtbare vormen van geweld:
 iemand kleineren;
 iemand controleren;
 iemand isoleren;
 dreigen;
 manipuleren;
 negeren;
 affectieve verwaarlozing (een kind krijgt te weinig liefde, aandacht, warmte of
emotionele steun van de ouder/verzorger)
 institutionele uitsluiting (iemand wordt door regels, systemen of organisaties
buitengesloten of krijgt minder kansen)
 structurele ongelijkheid (Niet elk kind groeit op met dezelfde kansen en steun,
waardoor sommige kinderen al vroeg achterstand oplopen)


Voor Social Work is dit belangrijk, omdat cliënten soms zelf niet herkennen dat zij
geweld meemaken. Een cliënt kan zeggen: “Hij slaat mij niet, dus het is geen
geweld.” Maar als er sprake is van controle, vernedering of dreiging, is er wel degelijk
onveiligheid.




Kindermishandeling

2

, Kindermishandeling is volgens de definitie uit de Wet op de jeugdzorg elke vorm van
bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard,
waardoor een minderjarige ernstige schade oploopt of dreigt op te lopen. Het gaat
om situaties waarin het kind afhankelijk is van ouders of andere personen.


Makkelijk gezegd:
Kindermishandeling is wanneer een kind door volwassenen van wie het afhankelijk is
lichamelijk, psychisch of seksueel beschadigd wordt of dreigt te worden beschadigd.


Vormen van kindermishandeling
De PowerPoint noemt deze vormen:
 lichamelijke mishandeling;
 seksueel misbruik;
 lichamelijke verwaarlozing;
 affectieve verwaarlozing (dat een kind te weinig liefde, aandacht, warmte en
emotionele steun krijgt van de ouders/verzorgers)
 psychisch, verbaal of emotioneel geweld;
 getuige zijn van geweld in het gezin;
 eenmalige geweldincidenten of langdurig geweld.


Belangrijk: de “pedagogische tik” wordt niet gezien als iets onschuldigs. Slaan komt
vaak voort uit frustratie, woede of onmacht van ouders. Ook “niet gezien worden”,
dus emotionele verwaarlozing, valt onder kindermishandeling.


Voorbeeld openvraagantwoord:
In deze casus kan sprake zijn van kindermishandeling, omdat het kind afhankelijk is
van de ouder en signalen laat zien van psychische onveiligheid. Ook als er geen
fysiek geweld zichtbaar is, kunnen negeren, vernederen of gebrek aan liefde leiden
tot psychisch letsel. Als sociaal werker moet ik signalen in kaart brengen, overleggen
met een collega of Veilig Thuis en zorgvuldig de Meldcode volgen.




Waarom stopt geweld in gezinnen vaak niet?

3