Hoorcollege Opvoedingsondersteuning
Jeugdhulp 2
Hoorcollege 2.1: Geschiedenis van en perspectieven
over opvoedadviezen
De definitie van opvoeding
Opvoeding = Alles wat mensen doen, bewust of onbewust, heeft invloed
op hoe een kind zich ontwikkelt.
Dat betekent ook:
o Zowel intuïtief opvoeden als opvoeden volgens regels is goed. Er is
niet één juiste manier.
o Opvoeden is mensenwerk, verschillende factoren die niet door
mensen worden veroorzaakt hebben invloed op de opvoeding. Zoals
een aardbeving, heeft veel effect op de opvoeding, maar de mens
blijft de opvoeder en blijven verantwoordelijk.
o Opvoeden is zowel bedoelde als onbedoelde beïnvloeding (bv:
ouders geven per ongeluk verkeerde voorbeeld). Bv: Ouders zijn
gestrest en moe door werk. Als ze thuiskomen is het kind van 2 jaar
aan het huilen en wilt niet eten. De ouders beginnen te schreeuwen.
o Opvoeden kan goed of slecht verlopen. Je kunt goede bedoelingen
hebben, maar opvoeding kan toch anders verlopen door factoren
waar je geen controle over hebt.
IVRK (Internationaal Verdrag Inzake de Rechten van het Kind)
o IVRK = Een bindend VN-gedrag uit 1989 met 54 artikelen over de
basisrechten van kinderen tot 18 jaar. Landen die het verdrag
ondertekenen, moeten ervoor zorgen dat deze rechten worden
nageleefd.
o 2 fundamentele opbrengsten van de IVRK
1. Een goede en veilige kindertijd -> Kinderen hebben recht op:
veiligheid, bescherming, niet gediscrimineerd worden, zich
goed kunnen ontwikkelen.
2. Voorbereiding op de toekomst -> Als kinderen 18 worden,
moeten ze genoeg kennis, vaardigheden en zelfvertrouwen
hebben om zelfstandig mee te doen in de samenleving.
o Wat wordt er van ouders verwacht? -> Ouders hebben de eerste
verantwoordelijkheid voor de opvoeding. Dat betekent:
o Zorgen dat het kind krijgt wat het nodig heeft (zorg,
opvoeding, onderwijs)
o Problemen herkennen (bijv. ontwikkelingsachterstand)
o Op tijd hulp zoeken als dat nodig is
o Het kind ondersteunen in zijn ontwikkeling
- Wat is de rol van de professional?
o Informeren en ondersteunen ouders
o Zorgen dat ouders goede en duidelijke informatie krijgen
, o Helpen ouders om goede keuzes te maken
o Ingrijpen of extra hulp bieden als de ontwikkeling van het kind
in gevaar komt.
Nieuwe jeugdwet sinds 2015
- Zelfredzaamheid cliënten --> Ouders en gezinnen lossen zoveel
mogelijk zelf hun opvoeding en problemen op. Ze kunnen hulp uit
hun omgeving inschakelen als dat nodig is. Hulp van professionals is
ondersteuning, geen vervanging.
- Rol van de professional --> De professional helpt het gezin om hun
eigen kracht te gebruiken. Hij/zij ondersteunt en begeleidt, in plaats
van alles over te nemen.
- Valkuilen voor professionals --> Vooroordelen kunnen ervoor zorgen
dat een professional te snel oordeelt of niet objectief kijkt, waardoor
de hulp minder goed aansluit.
- Bewustwording --> Professionals moeten zich bewust zijn van hun
eigen houding, gedrag en invloed. Een goede samenwerking met het
gezin is belangrijk voor succes.
- Relatie professional en cliënt --> Een open, respectvolle en
vertrouwensvolle relatie is nodig om goed samen te werken en
effectieve hulp te bieden.
Adviezen over maatschappelijk opvoeden 1600 tot 2000
Individualisering is steeds belangrijker geworden in de tijd. Wetenschap
heeft ook een grotere rol gekregen, op basis daarvan worden kinderen
opgevoed, ipv aan de hand van de kerk allemaal.
Waar komt het vandaan?
Hyperparenting = Een opvoedstijl waarbij ouders heel sterk betrokken
en controlerend zijn, vaak vanuit de wens dat hun kind zo goed mogelijk
presteert. De manier waarop de tegenwoordig naar opvoeden kijken, zorgt
ervoor dat ouders intensiever en soms ook ‘’zwaarder’’ gaan opvoeden.
, - Moderne ontwikkelingen -> De samenleving is sterk veranderd. Er is
veel kennis over opvoeding (via internet, boeken, experts), maar ook
social media speelt een grote rol. Ouders zien constant hoe anderen
het doen en vergelijken zichzelf daarmee. Daarnaast ligt er meer
nadruk op succes, ontwikkeling en presteren.
- Opvoeden als privé project -> Vroeger was opvoeden meer iets van
de gemeenschap (familie, kerk, buurt). Nu voelen ouders
zich persoonlijk verantwoordelijk voor hoe hun kind wordt.
o Als een kind “niet goed presteert”, voelen ouders dat als hun
eigen falen. Opvoeden wordt dus een soort “project” dat zo
goed mogelijk moet slagen.
- Hoge verwachtingen/ druk van buitenaf -> Er is veel druk vanuit:
o School (goede cijfers, niveau halen)
o Maatschappij (succesvol zijn, talent ontwikkelen)
o Social media (perfecte plaatjes van gezinnen)
o Hierdoor krijgen ouders het gevoel dat hun kind altijd het
beste moet doen en geen achterstand mag oplopen.
- Sneller ‘labelen’ -> Omdat er veel kennis is over gedrag en
stoornissen, wordt gedrag sneller gezien als een probleem.
Bijvoorbeeld:
o BV: Druk gedrag -> ‘’Misschien ADHD’’
o BV: Verlegen -> ‘’Sociaal probleem’’
o Dit kan helpen (sneller hulp), maar ook nadelen hebben (kind
wordt in een hokje geplaatst).
Pedagogische civil society
Pedagogische civil society = Een samenleving waarin burgers, ouders
en professionals in vrijwillige verbanden samen verantwoordelijkheid
nemen voor het opvoeden en opgroeien van kinderen. Dus: Niet alleen
van ouders, maar van de hele gemeenschap. Het draait om samen
opvoeden, zodat kinderen opgroeien met steun van de hele gemeenschap.
Hoe kunnen we ervoor zorgen dat ze gesteund worden, en dat ze er niet
alleen voor staan. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat er sprake is van een
maatschappelijk opvoeding.
, Visie door Micha de Winter --> Hij benadrukt dat opvoeden een gedeelde
verantwoordelijkheid is. Niet alles hoeft bij de ouders te liggen. De hele
gemeenschap kan bijdragen aan een veilige en goede ontwikkeling van
kinderen.
Nut van het versterken van de pedagogische civil society --> Ouders staan
er niet alleen voor. Kinderen krijgen meer steun en voorbeeldfiguren.
Problemen worden eerder gesignaleerd en opgepakt.
Maatschappelijk opvoeden --> Dit betekent dat de samenleving samen
helpt bij de opvoeding, bijvoorbeeld via:
- Buren die helpen of ingrijpen
- Scholen en sportclubs die begeleiden
- Volwassenen die positief voorbeeldgedrag laten zien
Opvoeden tot sociale verantwoordelijkheid
- Kinderen leren hoe ze goed kunnen meedoen in de samenleving en
rekening houden met anderen.
- Democratie: In westerse landen wordt opvoeding gezien als
belangrijk om een democratische samenleving te behouden en te
versterken. Kinderen leren respect, regels en meedenken met
anderen.
- Autoritatieve opvoedingsstijl: Dit is de beste opvoedstijl volgens
onderzoek. Ouders zijn warm en betrokken, maar stellen ook
duidelijke regels en grenzen. Dit helpt kinderen om zelfstandig én
verantwoordelijk te worden.
- Belang van onderwijs: School speelt een grote rol in
maatschappelijke opvoeding. Kinderen leren niet alleen lezen en
rekenen, maar ook samenwerken, respect tonen en functioneren in
de samenleving.
Sociale betrokkenheid & Sociaal kapitaal
Sociale betrokkenheid in een wijk --> Als mensen in een wijk elkaar
kennen en helpen, zijn ouders vaak ook meer betrokken bij elkaar en bij
hun kinderen. Dit zorgt voor een veilige en steunende omgeving, waardoor
er minder gedragsproblemen bij kinderen ontstaan.
Sociaal kapitaal = De hulpmiddelen die in een gemeenschap aanwezig
zijn om de gezins- en sociale organisatie vorm te geven. Zoals
vertrouwen, contacten, samenwerking en steun tussen mensen. Deze
helpen om gezinnen en de samenleving goed te laten functioneren.
Moeten opvoeden geleerd worden?
- ‘’Kennis is macht’’ --> Hoe meer ouders weten over opvoeding en
ontwikkeling, hoe beter ze hun kind kunnen begeleiden.
- Kinderen hebben meer nodig dan liefde --> Liefde is belangrijk, maar
ook structuur, grenzen en begeleiding.
- Psychische problemen van invloed op ontwikkeling --> Problemen bij
ouders (zoals stress of depressie) kunnen invloed hebben op de
ontwikkeling van het kind.
- Helpt ouders: ‘’Opvoeden moeten we leren’’ --> Ouders kunnen
vaardigheden ontwikkelen en verbeteren door kennis en ervaring.
Jeugdhulp 2
Hoorcollege 2.1: Geschiedenis van en perspectieven
over opvoedadviezen
De definitie van opvoeding
Opvoeding = Alles wat mensen doen, bewust of onbewust, heeft invloed
op hoe een kind zich ontwikkelt.
Dat betekent ook:
o Zowel intuïtief opvoeden als opvoeden volgens regels is goed. Er is
niet één juiste manier.
o Opvoeden is mensenwerk, verschillende factoren die niet door
mensen worden veroorzaakt hebben invloed op de opvoeding. Zoals
een aardbeving, heeft veel effect op de opvoeding, maar de mens
blijft de opvoeder en blijven verantwoordelijk.
o Opvoeden is zowel bedoelde als onbedoelde beïnvloeding (bv:
ouders geven per ongeluk verkeerde voorbeeld). Bv: Ouders zijn
gestrest en moe door werk. Als ze thuiskomen is het kind van 2 jaar
aan het huilen en wilt niet eten. De ouders beginnen te schreeuwen.
o Opvoeden kan goed of slecht verlopen. Je kunt goede bedoelingen
hebben, maar opvoeding kan toch anders verlopen door factoren
waar je geen controle over hebt.
IVRK (Internationaal Verdrag Inzake de Rechten van het Kind)
o IVRK = Een bindend VN-gedrag uit 1989 met 54 artikelen over de
basisrechten van kinderen tot 18 jaar. Landen die het verdrag
ondertekenen, moeten ervoor zorgen dat deze rechten worden
nageleefd.
o 2 fundamentele opbrengsten van de IVRK
1. Een goede en veilige kindertijd -> Kinderen hebben recht op:
veiligheid, bescherming, niet gediscrimineerd worden, zich
goed kunnen ontwikkelen.
2. Voorbereiding op de toekomst -> Als kinderen 18 worden,
moeten ze genoeg kennis, vaardigheden en zelfvertrouwen
hebben om zelfstandig mee te doen in de samenleving.
o Wat wordt er van ouders verwacht? -> Ouders hebben de eerste
verantwoordelijkheid voor de opvoeding. Dat betekent:
o Zorgen dat het kind krijgt wat het nodig heeft (zorg,
opvoeding, onderwijs)
o Problemen herkennen (bijv. ontwikkelingsachterstand)
o Op tijd hulp zoeken als dat nodig is
o Het kind ondersteunen in zijn ontwikkeling
- Wat is de rol van de professional?
o Informeren en ondersteunen ouders
o Zorgen dat ouders goede en duidelijke informatie krijgen
, o Helpen ouders om goede keuzes te maken
o Ingrijpen of extra hulp bieden als de ontwikkeling van het kind
in gevaar komt.
Nieuwe jeugdwet sinds 2015
- Zelfredzaamheid cliënten --> Ouders en gezinnen lossen zoveel
mogelijk zelf hun opvoeding en problemen op. Ze kunnen hulp uit
hun omgeving inschakelen als dat nodig is. Hulp van professionals is
ondersteuning, geen vervanging.
- Rol van de professional --> De professional helpt het gezin om hun
eigen kracht te gebruiken. Hij/zij ondersteunt en begeleidt, in plaats
van alles over te nemen.
- Valkuilen voor professionals --> Vooroordelen kunnen ervoor zorgen
dat een professional te snel oordeelt of niet objectief kijkt, waardoor
de hulp minder goed aansluit.
- Bewustwording --> Professionals moeten zich bewust zijn van hun
eigen houding, gedrag en invloed. Een goede samenwerking met het
gezin is belangrijk voor succes.
- Relatie professional en cliënt --> Een open, respectvolle en
vertrouwensvolle relatie is nodig om goed samen te werken en
effectieve hulp te bieden.
Adviezen over maatschappelijk opvoeden 1600 tot 2000
Individualisering is steeds belangrijker geworden in de tijd. Wetenschap
heeft ook een grotere rol gekregen, op basis daarvan worden kinderen
opgevoed, ipv aan de hand van de kerk allemaal.
Waar komt het vandaan?
Hyperparenting = Een opvoedstijl waarbij ouders heel sterk betrokken
en controlerend zijn, vaak vanuit de wens dat hun kind zo goed mogelijk
presteert. De manier waarop de tegenwoordig naar opvoeden kijken, zorgt
ervoor dat ouders intensiever en soms ook ‘’zwaarder’’ gaan opvoeden.
, - Moderne ontwikkelingen -> De samenleving is sterk veranderd. Er is
veel kennis over opvoeding (via internet, boeken, experts), maar ook
social media speelt een grote rol. Ouders zien constant hoe anderen
het doen en vergelijken zichzelf daarmee. Daarnaast ligt er meer
nadruk op succes, ontwikkeling en presteren.
- Opvoeden als privé project -> Vroeger was opvoeden meer iets van
de gemeenschap (familie, kerk, buurt). Nu voelen ouders
zich persoonlijk verantwoordelijk voor hoe hun kind wordt.
o Als een kind “niet goed presteert”, voelen ouders dat als hun
eigen falen. Opvoeden wordt dus een soort “project” dat zo
goed mogelijk moet slagen.
- Hoge verwachtingen/ druk van buitenaf -> Er is veel druk vanuit:
o School (goede cijfers, niveau halen)
o Maatschappij (succesvol zijn, talent ontwikkelen)
o Social media (perfecte plaatjes van gezinnen)
o Hierdoor krijgen ouders het gevoel dat hun kind altijd het
beste moet doen en geen achterstand mag oplopen.
- Sneller ‘labelen’ -> Omdat er veel kennis is over gedrag en
stoornissen, wordt gedrag sneller gezien als een probleem.
Bijvoorbeeld:
o BV: Druk gedrag -> ‘’Misschien ADHD’’
o BV: Verlegen -> ‘’Sociaal probleem’’
o Dit kan helpen (sneller hulp), maar ook nadelen hebben (kind
wordt in een hokje geplaatst).
Pedagogische civil society
Pedagogische civil society = Een samenleving waarin burgers, ouders
en professionals in vrijwillige verbanden samen verantwoordelijkheid
nemen voor het opvoeden en opgroeien van kinderen. Dus: Niet alleen
van ouders, maar van de hele gemeenschap. Het draait om samen
opvoeden, zodat kinderen opgroeien met steun van de hele gemeenschap.
Hoe kunnen we ervoor zorgen dat ze gesteund worden, en dat ze er niet
alleen voor staan. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat er sprake is van een
maatschappelijk opvoeding.
, Visie door Micha de Winter --> Hij benadrukt dat opvoeden een gedeelde
verantwoordelijkheid is. Niet alles hoeft bij de ouders te liggen. De hele
gemeenschap kan bijdragen aan een veilige en goede ontwikkeling van
kinderen.
Nut van het versterken van de pedagogische civil society --> Ouders staan
er niet alleen voor. Kinderen krijgen meer steun en voorbeeldfiguren.
Problemen worden eerder gesignaleerd en opgepakt.
Maatschappelijk opvoeden --> Dit betekent dat de samenleving samen
helpt bij de opvoeding, bijvoorbeeld via:
- Buren die helpen of ingrijpen
- Scholen en sportclubs die begeleiden
- Volwassenen die positief voorbeeldgedrag laten zien
Opvoeden tot sociale verantwoordelijkheid
- Kinderen leren hoe ze goed kunnen meedoen in de samenleving en
rekening houden met anderen.
- Democratie: In westerse landen wordt opvoeding gezien als
belangrijk om een democratische samenleving te behouden en te
versterken. Kinderen leren respect, regels en meedenken met
anderen.
- Autoritatieve opvoedingsstijl: Dit is de beste opvoedstijl volgens
onderzoek. Ouders zijn warm en betrokken, maar stellen ook
duidelijke regels en grenzen. Dit helpt kinderen om zelfstandig én
verantwoordelijk te worden.
- Belang van onderwijs: School speelt een grote rol in
maatschappelijke opvoeding. Kinderen leren niet alleen lezen en
rekenen, maar ook samenwerken, respect tonen en functioneren in
de samenleving.
Sociale betrokkenheid & Sociaal kapitaal
Sociale betrokkenheid in een wijk --> Als mensen in een wijk elkaar
kennen en helpen, zijn ouders vaak ook meer betrokken bij elkaar en bij
hun kinderen. Dit zorgt voor een veilige en steunende omgeving, waardoor
er minder gedragsproblemen bij kinderen ontstaan.
Sociaal kapitaal = De hulpmiddelen die in een gemeenschap aanwezig
zijn om de gezins- en sociale organisatie vorm te geven. Zoals
vertrouwen, contacten, samenwerking en steun tussen mensen. Deze
helpen om gezinnen en de samenleving goed te laten functioneren.
Moeten opvoeden geleerd worden?
- ‘’Kennis is macht’’ --> Hoe meer ouders weten over opvoeding en
ontwikkeling, hoe beter ze hun kind kunnen begeleiden.
- Kinderen hebben meer nodig dan liefde --> Liefde is belangrijk, maar
ook structuur, grenzen en begeleiding.
- Psychische problemen van invloed op ontwikkeling --> Problemen bij
ouders (zoals stress of depressie) kunnen invloed hebben op de
ontwikkeling van het kind.
- Helpt ouders: ‘’Opvoeden moeten we leren’’ --> Ouders kunnen
vaardigheden ontwikkelen en verbeteren door kennis en ervaring.
