,Hoofdstuk 1 het diagnostisch proces
1.1 Stappen van het diagnostisch proces
Klinische psychodiagnostiek
Klinische psychodiagnostiek is een professionele activiteit die steunt op theorievorming over klachten, de
operationalisatie en meting daarvan, en de toepassing van relevante methoden. Het doel is om via een
wetenschappelijk kader tot verantwoorde uitspraken te komen over de gedragingen en problemen van
een cliënt.
Theorievorming
Theorievorming binnen de diagnostiek houdt in dat er wetenschappelijke kaders worden gebruikt om
problemen, klachten en problematische gedragingen te verklaren. Deze kaders vormen de noodzakelijke
basis voor het opstellen van toetsbare hypothesen over de cliënt.
Operationalisatie en meting
Dit onderdeel van het diagnostisch proces richt zich op het vertalen van theoretische concepten naar
meetbare eenheden en het feitelijk vaststellen hiervan. Hierdoor kunnen abstracte psychologische
verschijnselen objectief worden onderzocht met behulp van specifieke instrumenten en tests.
Diagnostisch proces
Het diagnostisch proces is een wetenschappelijk gereglementeerd denk- en doeproces dat de
diagnosticus stapsgewijs van aanmelding naar verslaglegging leidt. Het waarborgt dat uitspraken over de
cliënt systematisch tot stand komen en gebaseerd zijn op getoetste informatie.
Hypothesen
Hypothesen zijn veronderstellingen over de gedragingen, cognities en emoties van een cliënt die
voortvloeien uit de gekozen theorie. Deze aannames worden in een gefaseerd proces
geoperationaliseerd en getoetst om de juistheid ervan vast te stellen.
2
,Klinische psychodiagnostiek
Het diagnostisch scenario en de basisvragen
Diagnostisch scenario
Het diagnostisch scenario is een voorlopige theorie over de cliënt waarin de problemen worden
beschreven en mogelijke verklaringen worden geformuleerd. Deze theorie vormt de basis voor het
verdere onderzoek en wordt opgesteld aan de hand van de hulpvraag van de cliënt en de aanvraag van
de verwijzer.
Onderzoeksinstrument
Een specifiek onderzoeksinstrument wordt gekozen om de geformuleerde hypothesen gericht te kunnen
ondersteunen of verwerpen. De keuze voor een instrument is een cruciale stap om de theoretische
aannames om te zetten in meetbare resultaten.
Voorspellingen
Voorspellingen zijn vooraf geformuleerde uitkomsten op het gekozen instrumentarium die aangeven
wanneer een hypothese wordt aanvaard of verworpen. Door deze criteria vooraf vast te leggen, wordt
de objectiviteit en de toetsbaarheid van het onderzoek gewaarborgd.
Instrumentafname en verwerking
Tijdens deze fase worden de geselecteerde instrumenten daadwerkelijk afgenomen bij de cliënt en
worden de verkregen gegevens systematisch geordend. De verwerkte resultaten dienen als feitelijke
basis voor de uiteindelijke oordeelsvorming.
Diagnostische conclusie
De diagnostische conclusie is het beargumenteerde eindoordeel waarin de hypothesen op basis van de
onderzoeksresultaten worden aanvaard of verworpen. Deze conclusie vormt het sluitstuk van de vijf
diagnostische handelingen en geeft richting aan het verdere traject.
3
, Onderkenning
Onderkenning richt zich op het vaststellen van wat de problemen zijn, welke vaardigheden nog intact zijn
en wat er precies misgaat bij de cliënt. Het proces omvat de inventarisatie, beschrijving, categorisering
en een inschatting van de ernst van de problematiek.
Verklaring
Een verklaring geeft antwoord op de vraag waarom bepaalde gedragsproblemen aanwezig zijn en welke
factoren deze in stand houden. Hierbij wordt een expliciet verband gelegd tussen het probleemgedrag
en specifieke verklarende condities.
Predictie
Predictie betreft het doen van uitspraken over hoe de problematiek van de cliënt zich in de toekomst
waarschijnlijk zal ontwikkelen. Deze kansuitspraak is essentieel voor het bepalen van het type en de
intensiteit van het behandelingsvoorstel.
Indicatie
Indicatie onderzoekt of behandeling nodig is en welke specifieke vorm van hulpverlening het beste
aansluit bij de cliënt en zijn probleem. Hierbij worden wetenschappelijke kennis, de expertise van de
behandelaar en de voorkeuren van de cliënt tegen elkaar afgewogen.
Evaluatie
Evaluatie stelt vast of de interventie de beoogde gedragsveranderingen heeft teweeggebracht en of de
diagnose correct was. Het beoordeelt of er in de therapie voldoende rekening is gehouden met het
oorspronkelijke behandelingsvoorstel.
Methoden van meting en classificatie
Criteriumgericht meten
Bij criteriumgericht meten wordt de problematiek van een cliënt vergeleken met een vooraf bepaalde,
vaste standaard of norm. Dit type meting bepaalt of een individu een specifiek niveau of een bepaalde
grenswaarde heeft bereikt.
Normgericht meten
4
1.1 Stappen van het diagnostisch proces
Klinische psychodiagnostiek
Klinische psychodiagnostiek is een professionele activiteit die steunt op theorievorming over klachten, de
operationalisatie en meting daarvan, en de toepassing van relevante methoden. Het doel is om via een
wetenschappelijk kader tot verantwoorde uitspraken te komen over de gedragingen en problemen van
een cliënt.
Theorievorming
Theorievorming binnen de diagnostiek houdt in dat er wetenschappelijke kaders worden gebruikt om
problemen, klachten en problematische gedragingen te verklaren. Deze kaders vormen de noodzakelijke
basis voor het opstellen van toetsbare hypothesen over de cliënt.
Operationalisatie en meting
Dit onderdeel van het diagnostisch proces richt zich op het vertalen van theoretische concepten naar
meetbare eenheden en het feitelijk vaststellen hiervan. Hierdoor kunnen abstracte psychologische
verschijnselen objectief worden onderzocht met behulp van specifieke instrumenten en tests.
Diagnostisch proces
Het diagnostisch proces is een wetenschappelijk gereglementeerd denk- en doeproces dat de
diagnosticus stapsgewijs van aanmelding naar verslaglegging leidt. Het waarborgt dat uitspraken over de
cliënt systematisch tot stand komen en gebaseerd zijn op getoetste informatie.
Hypothesen
Hypothesen zijn veronderstellingen over de gedragingen, cognities en emoties van een cliënt die
voortvloeien uit de gekozen theorie. Deze aannames worden in een gefaseerd proces
geoperationaliseerd en getoetst om de juistheid ervan vast te stellen.
2
,Klinische psychodiagnostiek
Het diagnostisch scenario en de basisvragen
Diagnostisch scenario
Het diagnostisch scenario is een voorlopige theorie over de cliënt waarin de problemen worden
beschreven en mogelijke verklaringen worden geformuleerd. Deze theorie vormt de basis voor het
verdere onderzoek en wordt opgesteld aan de hand van de hulpvraag van de cliënt en de aanvraag van
de verwijzer.
Onderzoeksinstrument
Een specifiek onderzoeksinstrument wordt gekozen om de geformuleerde hypothesen gericht te kunnen
ondersteunen of verwerpen. De keuze voor een instrument is een cruciale stap om de theoretische
aannames om te zetten in meetbare resultaten.
Voorspellingen
Voorspellingen zijn vooraf geformuleerde uitkomsten op het gekozen instrumentarium die aangeven
wanneer een hypothese wordt aanvaard of verworpen. Door deze criteria vooraf vast te leggen, wordt
de objectiviteit en de toetsbaarheid van het onderzoek gewaarborgd.
Instrumentafname en verwerking
Tijdens deze fase worden de geselecteerde instrumenten daadwerkelijk afgenomen bij de cliënt en
worden de verkregen gegevens systematisch geordend. De verwerkte resultaten dienen als feitelijke
basis voor de uiteindelijke oordeelsvorming.
Diagnostische conclusie
De diagnostische conclusie is het beargumenteerde eindoordeel waarin de hypothesen op basis van de
onderzoeksresultaten worden aanvaard of verworpen. Deze conclusie vormt het sluitstuk van de vijf
diagnostische handelingen en geeft richting aan het verdere traject.
3
, Onderkenning
Onderkenning richt zich op het vaststellen van wat de problemen zijn, welke vaardigheden nog intact zijn
en wat er precies misgaat bij de cliënt. Het proces omvat de inventarisatie, beschrijving, categorisering
en een inschatting van de ernst van de problematiek.
Verklaring
Een verklaring geeft antwoord op de vraag waarom bepaalde gedragsproblemen aanwezig zijn en welke
factoren deze in stand houden. Hierbij wordt een expliciet verband gelegd tussen het probleemgedrag
en specifieke verklarende condities.
Predictie
Predictie betreft het doen van uitspraken over hoe de problematiek van de cliënt zich in de toekomst
waarschijnlijk zal ontwikkelen. Deze kansuitspraak is essentieel voor het bepalen van het type en de
intensiteit van het behandelingsvoorstel.
Indicatie
Indicatie onderzoekt of behandeling nodig is en welke specifieke vorm van hulpverlening het beste
aansluit bij de cliënt en zijn probleem. Hierbij worden wetenschappelijke kennis, de expertise van de
behandelaar en de voorkeuren van de cliënt tegen elkaar afgewogen.
Evaluatie
Evaluatie stelt vast of de interventie de beoogde gedragsveranderingen heeft teweeggebracht en of de
diagnose correct was. Het beoordeelt of er in de therapie voldoende rekening is gehouden met het
oorspronkelijke behandelingsvoorstel.
Methoden van meting en classificatie
Criteriumgericht meten
Bij criteriumgericht meten wordt de problematiek van een cliënt vergeleken met een vooraf bepaalde,
vaste standaard of norm. Dit type meting bepaalt of een individu een specifiek niveau of een bepaalde
grenswaarde heeft bereikt.
Normgericht meten
4
