Studievragen Materieel Strafrecht
Werkgroep 1
Voorbereidingscasus: Spoorwegongeval
Michaël stopt met zijn auto voor een spoorwegovergang waarvan
zojuist de alarmlichten zijn aangegaan. Pilar, die met 90 kilometer per
uur (in plaats van de maximaal toegestane 50 kilometer per uur) komt
aanrijden, botst zodanig tegen zijn auto aan dat hij de
spoorwegovergang wordt opgeduwd. Uit schrik voor de naderende trein
probeert Michaël – wat onhandig – zo snel mogelijk zijn auto te
verlaten. Daarbij verliest hij nog wat tijd doordat hij zijn telefoon nog
loskoppelt van de oplader. Michaël is net te laat om uit de gevarenzone
te komen en verliest door de botsing tussen zijn auto en de trein zijn
rechterbeen. Pilar wordt vervolgd voor het toebrengen van zwaar
lichamelijk letsel door schuld in het verkeer (art. 175 lid 1 aanhef en
sub b jo. 6 WVW). Zet gemotiveerd uiteen of het letsel van Michaël in
strafrechtelijke zin is veroorzaakt.
De vraag gaat over causaliteit, Injecteren HIV-besmet bloed arrest
stappenplan:
1. Conditio sine qua non-toets(Letale Longemboliearrest) Zonder de
aanrijding door Pilar was Michaël niet op de spoorwegovergang
terechtgekomen en niet geraakt door de trein. Haar gevaarlijke
rijgedrag is dus een noodzakelijke voorwaarde voor het intreden van
het letsel.
2. Redelijke toerekeningVervolgens moet worden beoordeeld of het
letsel in redelijkheid aan Pilar kan worden toegerekend. Gedrag van de
verachte; boven snelheidslimiet rijden bij een spoorwegovergang.
• Relevantietheorie: het gaat om zwaar lichamelijk letsel in het
verkeer; dit soort gevolgen behoort tot de kern van de
beschermingsstrekking van art. 6 WVW.
• Adequatietheorie: het is naar ervaringsregels voorzienbaar dat
extreem hard rijden bij een spoorwegovergang met
waarschuwingslichten kan leiden tot een ernstige kettingreactie met
zwaar letsel.
• Causa proximatheorie: de treinbotsing is de directe oorzaak van
het letsel, maar deze staat niet los van het door Pilar veroorzaakte
gevaar; zij heeft de situatie in gang gezet. Zou ook kunnen worden
gezegd dat Michaël niet eerst zijn telefoon heeft moeten loskoppelen.
• Tussenliggende gebeurtenissen: het handelen van Michaël
(vluchten en telefoon loskoppelen) is een normale paniekreactie en
geen abnormale, zelfstandige oorzaak die het verband doorbreekt. Ook
,de treinpassage hoort bij het typische risico van een
spoorwegovergang.
Conclusie: Het letsel kan in strafrechtelijke zin redelijkerwijs aan Pilar
worden toegerekend (Letale Longembolie). Het csqn-verband is
aanwezig en er is geen reden om de causale keten normatief te
doorbreken.
Stel dat Michaël voor zijn letsel in het ziekenhuis moet worden
behandeld, enkele uren daarna komt hij te overlijden. Achteraf blijkt
dat de arts een hersenbloeding over het hoofd heeft gezien. Zet
gemotiveerd uiteen of het overlijden is veroorzaakt door Pilar?
Aortaperforatie arrest: Kan nog steeds worden toegerekend, het feit
dat er medische zorg nodig was of een medische fout is gemaakt zorgt
er niet meteen voor dat het overlijden niet meer kan worden
toegerekend aan de verdachte. Volgens de causa proximatheorie zou
de schakel die ertussen zit dus ervoor kunnen zorgen dat de fout moet
worden toegerekend aan de dokter. Echter is in de casus het overlijden
redelijk toe te rekenen aan Pilar. Relevantietheorie blijft in deze variant
hetzelfde.
Stel dat Michaël ter plekke overlijdt en uit de autopsie blijkt dat er 2
mogelijke doodsoorzaken zijn. Rondom het moment van de aanrijding
had hij een hartinfarct. Niet kan worden vastgesteld dat deze ook tot
zijn overlijden heeft geleid. Ook is niet duidelijk of het hartinfarct is
opgewekt of versterkt door de stressvolle situatie. Zet gemotiveerd
uiteen of het overlijden van Michaël is veroorzaakt door Pilar.
2 mogelijkheden dus lijkt veel op Injecteren HIV-arrest:
• kan gedraging van verdachte een onmisbare schakel hebben
gevormd (ook aannemelijk)? CSQN
• Is het gevolg met aanzienlijke mate van waarschijnlijkheid door
gedraging veroorzaakt?
1. Conditio sine qua non-toets: Is de gedraging van Pilar een
onmisbare schakel? Nee, kan niet worden vastgesteld.
2. Redelijke toerekening
⁃ Relevantietheorie
⁃ Adequatietheorie
⁃ Causa proximatheorie
Kan niet met zekerheid worden vastgesteld: dus causaal verband
ontbreekt. Kan nog wel de poging ten laste worden gelegd.
,Meerkeuzevragen
Bij welk type delicten speelt causaliteit doorgaans een minder grote
rol?
A. Culpoze delicten.
B. Formeel omschreven delicten.
Hierbij gaat het om een handeling zelf en niet per se of een bepaald
gevolg door het handelen komt. Bij gevolgsdelicten moet wel worden
gekeken naar de causaliteit, bij handelingsdelicten iets minder.
C. Omissiedelicten.
D. Geprivilegieerde delicten.
Opsporingsambtenaar Babs schiet, terwijl ze haar dienstwapen
schoonmaakt, per ongeluk haar collega Yuri meermalen in de buik.
Babs roept direct medische hulp in. In het ziekenhuis worden de kogels
operatief uit Yuri's buikholte verwijderd. Yuri houdt lang buikklachten.
De artsen schrijven die buikklachten op dat moment toe aan het hevige
inwendige letsel als gevolg van de schotwonden. Na enkele weken
overlijdt Yuri echter alsnog. Uit de sectie blijkt dat een ontsteking als
gevolg van de schotwonden over het hoofd is gezien, die uiteindelijk tot
de dood van Yuri heeft geleid. Kan de dood van Yuri volgens de
geldende causaliteitsleer aan Babs worden toegerekend?
A. Ja, want de gedraging van Babs is geschikt om het gevolg in het
leven te roepen.
B. Ja, want het gevolg kan in redelijkheid aan Babs worden
toegerekend.
HR Aortaperforatie-arrest: Al is sprake van een medische omissie, dan
nog is dood redelijkerwijze aan verdachte toe te rekenen.
C. Nee, want het tijdsverloop tussen de gedraging en het gevolg is te
groot.
D. Nee, want het gevolg had niet hoeven intreden bij correct medisch
ingrijpen.
Reflectievraag
Op de leer van de redelijke toerekening is wel de kritiek geuit dat de
causaliteitsvraag hierin als een aansprakelijkheidsvraag is
geformuleerd, die normatief is. Het gaat om de vraag welke gevolgen
wij strafrechtelijk gezien op iemands rekening willen zetten. Wat
toerekening redelijk maakt is niet goed in algemene zin te geven.
, Binnen de leer van de redelijke toerekening komen weliswaar
gezichtspunten terug die van belang kunnen zijn voor de vraag of
toerekening redelijk is, maar de onderlinge verhouding van die
gezichtspunten staat niet vast. Hoe kan in de praktijk worden
gewaarborgd dat duidelijk is waarom toerekening in een zaak al dan
niet redelijk is?
Casuïstiek speelt een grote factor, vandaar zijn factoren van betekenis
- Aard van gedrag verdachte = ligt gevolg binnen die
reikwijdte
- Soort en mate van schuld verdachte (opzet?)
- Andere theorieën (zoals voorzienbaarheid)
- Strekking van het delict
Moet worden gekeken naar de motivering en concretisering, er is niet
één kader omtrent redelijk. Wordt ingevuld aan de hand van de
omstandigheden.
Extra casus: Ruzie in de bar
Annika en Belinda krijgen tijdens een avondje stappen ruzie met elkaar.
De gemoederen lopen hoog op en op enig moment slaat Annika haar
glazen flesje drinken kapot tegen de bar, waarna ze Belinda met de
kapotte fles in haar buik probeert te steken. De fles dringt niet diep
door, maar voldoende om een bloedende wond te veroorzaken. Annika
schrikt ontzettend van het bloed, brengt Belinda direct naar huis en
helpt daar het bloeden te stelpen. De volgende dag heeft Belinda pijn
aan haar buik. Na doorverwijzing door de huisarts blijkt in het
ziekenhuis dat er een glasscherf van de fles in haar buikwand zit. Deze
glasscherf heeft geen ernstige schade toegebracht, maar moet
vanwege de pijnklachten wel worden verwijderd. Tijdens de operatie
blijft er echter een gaasje achter in de wond, die een heftige ontsteking
veroorzaakt. Hieraan komt Belinda een dag later te overlijden. Annika
wordt vervolgd voor mishandeling met de dood ten gevolge (art. 300
lid 3 Sr). Zet gemotiveerd uiteen of het overlijden van Belinda in
strafrechtelijke zin is veroorzaakt door Annika.
De vraag gaat over causaliteit, Injecteren HIV-besmet bloed arrest
stappenplan:
1. Conditio sine qua non-toets
(Letale Longemboliearrest) Zonder het feit dat Annika haar glazen
flesje in de buik van Belinda probeert te steken was de wond
überhaupt niet ontstaan. Haar gevaarlijke gedrag is dus een
noodzakelijke voorwaarde voor het intreden van het letsel.
Werkgroep 1
Voorbereidingscasus: Spoorwegongeval
Michaël stopt met zijn auto voor een spoorwegovergang waarvan
zojuist de alarmlichten zijn aangegaan. Pilar, die met 90 kilometer per
uur (in plaats van de maximaal toegestane 50 kilometer per uur) komt
aanrijden, botst zodanig tegen zijn auto aan dat hij de
spoorwegovergang wordt opgeduwd. Uit schrik voor de naderende trein
probeert Michaël – wat onhandig – zo snel mogelijk zijn auto te
verlaten. Daarbij verliest hij nog wat tijd doordat hij zijn telefoon nog
loskoppelt van de oplader. Michaël is net te laat om uit de gevarenzone
te komen en verliest door de botsing tussen zijn auto en de trein zijn
rechterbeen. Pilar wordt vervolgd voor het toebrengen van zwaar
lichamelijk letsel door schuld in het verkeer (art. 175 lid 1 aanhef en
sub b jo. 6 WVW). Zet gemotiveerd uiteen of het letsel van Michaël in
strafrechtelijke zin is veroorzaakt.
De vraag gaat over causaliteit, Injecteren HIV-besmet bloed arrest
stappenplan:
1. Conditio sine qua non-toets(Letale Longemboliearrest) Zonder de
aanrijding door Pilar was Michaël niet op de spoorwegovergang
terechtgekomen en niet geraakt door de trein. Haar gevaarlijke
rijgedrag is dus een noodzakelijke voorwaarde voor het intreden van
het letsel.
2. Redelijke toerekeningVervolgens moet worden beoordeeld of het
letsel in redelijkheid aan Pilar kan worden toegerekend. Gedrag van de
verachte; boven snelheidslimiet rijden bij een spoorwegovergang.
• Relevantietheorie: het gaat om zwaar lichamelijk letsel in het
verkeer; dit soort gevolgen behoort tot de kern van de
beschermingsstrekking van art. 6 WVW.
• Adequatietheorie: het is naar ervaringsregels voorzienbaar dat
extreem hard rijden bij een spoorwegovergang met
waarschuwingslichten kan leiden tot een ernstige kettingreactie met
zwaar letsel.
• Causa proximatheorie: de treinbotsing is de directe oorzaak van
het letsel, maar deze staat niet los van het door Pilar veroorzaakte
gevaar; zij heeft de situatie in gang gezet. Zou ook kunnen worden
gezegd dat Michaël niet eerst zijn telefoon heeft moeten loskoppelen.
• Tussenliggende gebeurtenissen: het handelen van Michaël
(vluchten en telefoon loskoppelen) is een normale paniekreactie en
geen abnormale, zelfstandige oorzaak die het verband doorbreekt. Ook
,de treinpassage hoort bij het typische risico van een
spoorwegovergang.
Conclusie: Het letsel kan in strafrechtelijke zin redelijkerwijs aan Pilar
worden toegerekend (Letale Longembolie). Het csqn-verband is
aanwezig en er is geen reden om de causale keten normatief te
doorbreken.
Stel dat Michaël voor zijn letsel in het ziekenhuis moet worden
behandeld, enkele uren daarna komt hij te overlijden. Achteraf blijkt
dat de arts een hersenbloeding over het hoofd heeft gezien. Zet
gemotiveerd uiteen of het overlijden is veroorzaakt door Pilar?
Aortaperforatie arrest: Kan nog steeds worden toegerekend, het feit
dat er medische zorg nodig was of een medische fout is gemaakt zorgt
er niet meteen voor dat het overlijden niet meer kan worden
toegerekend aan de verdachte. Volgens de causa proximatheorie zou
de schakel die ertussen zit dus ervoor kunnen zorgen dat de fout moet
worden toegerekend aan de dokter. Echter is in de casus het overlijden
redelijk toe te rekenen aan Pilar. Relevantietheorie blijft in deze variant
hetzelfde.
Stel dat Michaël ter plekke overlijdt en uit de autopsie blijkt dat er 2
mogelijke doodsoorzaken zijn. Rondom het moment van de aanrijding
had hij een hartinfarct. Niet kan worden vastgesteld dat deze ook tot
zijn overlijden heeft geleid. Ook is niet duidelijk of het hartinfarct is
opgewekt of versterkt door de stressvolle situatie. Zet gemotiveerd
uiteen of het overlijden van Michaël is veroorzaakt door Pilar.
2 mogelijkheden dus lijkt veel op Injecteren HIV-arrest:
• kan gedraging van verdachte een onmisbare schakel hebben
gevormd (ook aannemelijk)? CSQN
• Is het gevolg met aanzienlijke mate van waarschijnlijkheid door
gedraging veroorzaakt?
1. Conditio sine qua non-toets: Is de gedraging van Pilar een
onmisbare schakel? Nee, kan niet worden vastgesteld.
2. Redelijke toerekening
⁃ Relevantietheorie
⁃ Adequatietheorie
⁃ Causa proximatheorie
Kan niet met zekerheid worden vastgesteld: dus causaal verband
ontbreekt. Kan nog wel de poging ten laste worden gelegd.
,Meerkeuzevragen
Bij welk type delicten speelt causaliteit doorgaans een minder grote
rol?
A. Culpoze delicten.
B. Formeel omschreven delicten.
Hierbij gaat het om een handeling zelf en niet per se of een bepaald
gevolg door het handelen komt. Bij gevolgsdelicten moet wel worden
gekeken naar de causaliteit, bij handelingsdelicten iets minder.
C. Omissiedelicten.
D. Geprivilegieerde delicten.
Opsporingsambtenaar Babs schiet, terwijl ze haar dienstwapen
schoonmaakt, per ongeluk haar collega Yuri meermalen in de buik.
Babs roept direct medische hulp in. In het ziekenhuis worden de kogels
operatief uit Yuri's buikholte verwijderd. Yuri houdt lang buikklachten.
De artsen schrijven die buikklachten op dat moment toe aan het hevige
inwendige letsel als gevolg van de schotwonden. Na enkele weken
overlijdt Yuri echter alsnog. Uit de sectie blijkt dat een ontsteking als
gevolg van de schotwonden over het hoofd is gezien, die uiteindelijk tot
de dood van Yuri heeft geleid. Kan de dood van Yuri volgens de
geldende causaliteitsleer aan Babs worden toegerekend?
A. Ja, want de gedraging van Babs is geschikt om het gevolg in het
leven te roepen.
B. Ja, want het gevolg kan in redelijkheid aan Babs worden
toegerekend.
HR Aortaperforatie-arrest: Al is sprake van een medische omissie, dan
nog is dood redelijkerwijze aan verdachte toe te rekenen.
C. Nee, want het tijdsverloop tussen de gedraging en het gevolg is te
groot.
D. Nee, want het gevolg had niet hoeven intreden bij correct medisch
ingrijpen.
Reflectievraag
Op de leer van de redelijke toerekening is wel de kritiek geuit dat de
causaliteitsvraag hierin als een aansprakelijkheidsvraag is
geformuleerd, die normatief is. Het gaat om de vraag welke gevolgen
wij strafrechtelijk gezien op iemands rekening willen zetten. Wat
toerekening redelijk maakt is niet goed in algemene zin te geven.
, Binnen de leer van de redelijke toerekening komen weliswaar
gezichtspunten terug die van belang kunnen zijn voor de vraag of
toerekening redelijk is, maar de onderlinge verhouding van die
gezichtspunten staat niet vast. Hoe kan in de praktijk worden
gewaarborgd dat duidelijk is waarom toerekening in een zaak al dan
niet redelijk is?
Casuïstiek speelt een grote factor, vandaar zijn factoren van betekenis
- Aard van gedrag verdachte = ligt gevolg binnen die
reikwijdte
- Soort en mate van schuld verdachte (opzet?)
- Andere theorieën (zoals voorzienbaarheid)
- Strekking van het delict
Moet worden gekeken naar de motivering en concretisering, er is niet
één kader omtrent redelijk. Wordt ingevuld aan de hand van de
omstandigheden.
Extra casus: Ruzie in de bar
Annika en Belinda krijgen tijdens een avondje stappen ruzie met elkaar.
De gemoederen lopen hoog op en op enig moment slaat Annika haar
glazen flesje drinken kapot tegen de bar, waarna ze Belinda met de
kapotte fles in haar buik probeert te steken. De fles dringt niet diep
door, maar voldoende om een bloedende wond te veroorzaken. Annika
schrikt ontzettend van het bloed, brengt Belinda direct naar huis en
helpt daar het bloeden te stelpen. De volgende dag heeft Belinda pijn
aan haar buik. Na doorverwijzing door de huisarts blijkt in het
ziekenhuis dat er een glasscherf van de fles in haar buikwand zit. Deze
glasscherf heeft geen ernstige schade toegebracht, maar moet
vanwege de pijnklachten wel worden verwijderd. Tijdens de operatie
blijft er echter een gaasje achter in de wond, die een heftige ontsteking
veroorzaakt. Hieraan komt Belinda een dag later te overlijden. Annika
wordt vervolgd voor mishandeling met de dood ten gevolge (art. 300
lid 3 Sr). Zet gemotiveerd uiteen of het overlijden van Belinda in
strafrechtelijke zin is veroorzaakt door Annika.
De vraag gaat over causaliteit, Injecteren HIV-besmet bloed arrest
stappenplan:
1. Conditio sine qua non-toets
(Letale Longemboliearrest) Zonder het feit dat Annika haar glazen
flesje in de buik van Belinda probeert te steken was de wond
überhaupt niet ontstaan. Haar gevaarlijke gedrag is dus een
noodzakelijke voorwaarde voor het intreden van het letsel.
