Orthopedagogiek 2.4
Hoorcollege 1, kindermishandeling en
seksueel misbruik
Leerdoelen:
- De student beschrijft welke vormen van kindermishandeling aanwezig
kunnen zijn binnen een gezinscontext
- De student herkent de verschillende signalen van kindermishandeling en
seksueel misbruik
- De student schetst welke gevolgen kindermishandeling en seksueel
misbruik kunnen hebben op de ontwikkeling van het kind en het
functioneren van een gezinssysteem
- De student past de verschillende stappen van de meldcode toe
- De student beschrijft hoe verschillende interventies toegepast kunnen
worden als er sprake is van kindermishandeling of seksueel misbruik
- De student beschrijft welke stappen gezet moeten worden om de veiligheid
van kinderen in een onveilige gezinscontext te vergroten
- De student beschrijft hoe het vlaggensysteem toegepast kan worden om
seksueel gedrag bespreekbaar te maken
‘Want als kind werd ik geslagen, omdat ik meer aandacht had voor het balspel
dan voor de letters…’
‘Van U, Heer, vroeg ik toen – ik was nog maar een knaap – met een niet geringe
aandrang, dat ik op school geen slaag meer zou krijgen.’
Definitie van kindermishandeling
Kindermishandeling is elke vorm van, voor een minderjarige bedreigende of
gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders
of andere personen ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van
afhankelijkheid of van onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor
ernstige schade wordt berokkend of dreigt te worden berokkend aan de
minderjarige in de vorm van fysiek of psychisch letsel.
Kindermishandeling is elke vorm van, voor een minderjarige bedreigende of
gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard de
minderjarige is het slachtoffer, de interactie is fysiek, psychisch of seksueel
die de ouders of andere personen ten opzichte van wie de minderjarige in een
relatie van afhankelijkheid of van onvrijheid staat, actief of passief opdringen
ouders of andere personen zijn de dader, de relatie is afhankelijk of onvrij, de
handeling is actief of passief
,waardoor ernstige schade wordt berokkend of dreigt te worden berokkend aan
de minderjarige in de vorm van fysiek of psychisch letsel gevolg is ernstige
schade of dreiging daarvan
Interactie tussen ouder/opvoeder en kind?
Is het een gewelddadige interactie?
Welke aard?
Is er een afhankelijkheidsrelatie?
Is er sprake van ernstige schade of dreiging ervan?
Pedagogische tik is verboden
‘In de verzorging en opvoeding van het kind passen de ouders geen geestelijk of
lichamelijk geweld of enige andere vernederende behandeling toe’ (Artikel 1.247
van de Jeugdwet)
De cijfers
In 2017 zijn in Nederland tussen de 90.000 en 127.000 kinderen en jongeren van
0 tot 18 jaar blootgesteld aan een vorm van kindermishandeling. Dat is ongeveer
3% van alle kinderen in Nederland. Aangezien niet alle gevallen van
kindermishandeling gesignaleerd worden, geldt 3% als ondergrens.
Vijf vormen van kindermishandeling
Mishandeling: keuze om actief een handeling uit te voeren, je kiest ervoor, een
handeling die jij verricht
Verwaarlozing: verplichtingen als ouder die jij niet nakomt
Fysieke mishandeling slaan en schoppen
Fysieke verwaarlozing geen eten, geen zorg
Psychische/emotionele mishandeling vernederen en afwijzen
Psychische/emotionele verwaarlozing geen aandacht en geen liefde
Seksueel misbruik elke vorm van seksuele handeling met minderjarige
,Risicofactoren voor kindermishandeling
Deze factoren vergroten de kans dat een ouder zijn/haar kind mishandelt of
verwaarloost. Er zijn de volgende risicofactoren: verslaving, psychische
problemen, financiële armoede
Signalen van kindermishandeling
Een signaal is een aanwijzing voor een verkeerde situatie. Er zijn twee soorten
signalen: emotionele/psychische signalen en fysieke signalen.
Emotionele en psychische signalen bang, teruggetrokken, verward gedrag,
veranderingen
Fysieke signalen botbreuken, onverklaarde blauwe plekken, wankel lopen
Gevolgen van kindermishandeling
Directe gevolgen (angst, letsel, gedrag, slechte focus)
Ontwikkeling onder druk (hechting, brein, leren)
Lange termijn littekens (psychisch, sociaal, gezondheid)
In Nederland hebben we geen meldplicht, wel een meldrecht. Als er een
vermoeden is van kindermishandeling moet je wel de meldcode samenwerken
aan veiligheid en de richtlijn kindermishandeling erbij houden.
De meldcode samenwerken aan veiligheid
De meldcode in een notendop
Stap 0 overweeg, kan er sprake zijn van …?
Alert, buikgevoel
Stap 1 in kaart brengen van signalen met risicotaxatie, zo objectief mogelijk
Stap 2 collegiale consultatie, Veilig Verder Team
Stap 3 gesprek met cliënt
Stap 4 wegen van het geweld of de kindermishandeling
Stap 5 beslissen, hulp organiseren of melden
Interventie: preventie bij risicofactoren (1/3)
Helpen voordat het echt escaleert, een steuntje in de rug voor gezinnen
- Home-start: getrainde vrijwilligers die thuis ondersteuning bieden
- Schuldhulpverlening of hulp bij vinden van goede huisvesting
Interventie: bevorderen van veiligheid (2/3)
, Het gevaar stoppen en het kind veilig stellen. Wanneer er vermoeden is van, of
sprake is van kindermishandeling.
- Ambulante hulpverlening: ondersteuning thuis om gezin te versterken
- Opvoedcursus: cursus voor ouders, positieve opvoedvaardigheden leren en
oefenen
Interventie: herstel (na trauma) (3/3)
Het kind (en soms ouders) helpen de ervaringen te verwerken.
- CGT (cognitieve gedragstherapie): therapie gericht op veranderen van
negatieve gedachten en gedrag
- EMDR (eye movement desensitization and reprocessing): trauma
verwerken door herinneringen op te halen met afleidende stimulans
(oogbewegingen)
Signs of safety: kijken naar wat er goed gaat, sterke punten in het gezin en
krachten. Welke signalen van veiligheid zijn er? De oplossingsgerichte
gespreksvoering kenmerkt de manier van werken.
Doel: veiligheid van kind waarborgen
- Oplossingsgericht
o Signalen van veiligheid
o Uitzonderingen, sterke kanten, hulpbronnen
- Netwerk(bijeenkomst)
o Veiligheidsplan
- Specifieke hulpmiddelen
o Drie huizen (huis van zorgen, huis van goede dingen, huis van
dromen)
Seksueel misbruik
Seksueel misbruik bestaat uit seksuele aanrakingen of handelingen waarbij de
betrokkenen een ongelijkwaardige relatie hebben.
De pleger heeft een machtspositie, bijvoorbeeld doordat die sterker of ouder is of
doordat het slachtoffer afhankelijk is van de pleger.
Waarom het vlaggensysteem?
Om seksueel misbruik in kaart te brengen. Het is een universele manier van
werken en zorgt voor een objectieve basis. Iedereen spreekt dezelfde taal, de vier
kleuren. Elke kleur doet een uitspraak over de intensiteit.
Doelgroep: kinderen en (professionele) opvoeders
Hoorcollege 1, kindermishandeling en
seksueel misbruik
Leerdoelen:
- De student beschrijft welke vormen van kindermishandeling aanwezig
kunnen zijn binnen een gezinscontext
- De student herkent de verschillende signalen van kindermishandeling en
seksueel misbruik
- De student schetst welke gevolgen kindermishandeling en seksueel
misbruik kunnen hebben op de ontwikkeling van het kind en het
functioneren van een gezinssysteem
- De student past de verschillende stappen van de meldcode toe
- De student beschrijft hoe verschillende interventies toegepast kunnen
worden als er sprake is van kindermishandeling of seksueel misbruik
- De student beschrijft welke stappen gezet moeten worden om de veiligheid
van kinderen in een onveilige gezinscontext te vergroten
- De student beschrijft hoe het vlaggensysteem toegepast kan worden om
seksueel gedrag bespreekbaar te maken
‘Want als kind werd ik geslagen, omdat ik meer aandacht had voor het balspel
dan voor de letters…’
‘Van U, Heer, vroeg ik toen – ik was nog maar een knaap – met een niet geringe
aandrang, dat ik op school geen slaag meer zou krijgen.’
Definitie van kindermishandeling
Kindermishandeling is elke vorm van, voor een minderjarige bedreigende of
gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders
of andere personen ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van
afhankelijkheid of van onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor
ernstige schade wordt berokkend of dreigt te worden berokkend aan de
minderjarige in de vorm van fysiek of psychisch letsel.
Kindermishandeling is elke vorm van, voor een minderjarige bedreigende of
gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard de
minderjarige is het slachtoffer, de interactie is fysiek, psychisch of seksueel
die de ouders of andere personen ten opzichte van wie de minderjarige in een
relatie van afhankelijkheid of van onvrijheid staat, actief of passief opdringen
ouders of andere personen zijn de dader, de relatie is afhankelijk of onvrij, de
handeling is actief of passief
,waardoor ernstige schade wordt berokkend of dreigt te worden berokkend aan
de minderjarige in de vorm van fysiek of psychisch letsel gevolg is ernstige
schade of dreiging daarvan
Interactie tussen ouder/opvoeder en kind?
Is het een gewelddadige interactie?
Welke aard?
Is er een afhankelijkheidsrelatie?
Is er sprake van ernstige schade of dreiging ervan?
Pedagogische tik is verboden
‘In de verzorging en opvoeding van het kind passen de ouders geen geestelijk of
lichamelijk geweld of enige andere vernederende behandeling toe’ (Artikel 1.247
van de Jeugdwet)
De cijfers
In 2017 zijn in Nederland tussen de 90.000 en 127.000 kinderen en jongeren van
0 tot 18 jaar blootgesteld aan een vorm van kindermishandeling. Dat is ongeveer
3% van alle kinderen in Nederland. Aangezien niet alle gevallen van
kindermishandeling gesignaleerd worden, geldt 3% als ondergrens.
Vijf vormen van kindermishandeling
Mishandeling: keuze om actief een handeling uit te voeren, je kiest ervoor, een
handeling die jij verricht
Verwaarlozing: verplichtingen als ouder die jij niet nakomt
Fysieke mishandeling slaan en schoppen
Fysieke verwaarlozing geen eten, geen zorg
Psychische/emotionele mishandeling vernederen en afwijzen
Psychische/emotionele verwaarlozing geen aandacht en geen liefde
Seksueel misbruik elke vorm van seksuele handeling met minderjarige
,Risicofactoren voor kindermishandeling
Deze factoren vergroten de kans dat een ouder zijn/haar kind mishandelt of
verwaarloost. Er zijn de volgende risicofactoren: verslaving, psychische
problemen, financiële armoede
Signalen van kindermishandeling
Een signaal is een aanwijzing voor een verkeerde situatie. Er zijn twee soorten
signalen: emotionele/psychische signalen en fysieke signalen.
Emotionele en psychische signalen bang, teruggetrokken, verward gedrag,
veranderingen
Fysieke signalen botbreuken, onverklaarde blauwe plekken, wankel lopen
Gevolgen van kindermishandeling
Directe gevolgen (angst, letsel, gedrag, slechte focus)
Ontwikkeling onder druk (hechting, brein, leren)
Lange termijn littekens (psychisch, sociaal, gezondheid)
In Nederland hebben we geen meldplicht, wel een meldrecht. Als er een
vermoeden is van kindermishandeling moet je wel de meldcode samenwerken
aan veiligheid en de richtlijn kindermishandeling erbij houden.
De meldcode samenwerken aan veiligheid
De meldcode in een notendop
Stap 0 overweeg, kan er sprake zijn van …?
Alert, buikgevoel
Stap 1 in kaart brengen van signalen met risicotaxatie, zo objectief mogelijk
Stap 2 collegiale consultatie, Veilig Verder Team
Stap 3 gesprek met cliënt
Stap 4 wegen van het geweld of de kindermishandeling
Stap 5 beslissen, hulp organiseren of melden
Interventie: preventie bij risicofactoren (1/3)
Helpen voordat het echt escaleert, een steuntje in de rug voor gezinnen
- Home-start: getrainde vrijwilligers die thuis ondersteuning bieden
- Schuldhulpverlening of hulp bij vinden van goede huisvesting
Interventie: bevorderen van veiligheid (2/3)
, Het gevaar stoppen en het kind veilig stellen. Wanneer er vermoeden is van, of
sprake is van kindermishandeling.
- Ambulante hulpverlening: ondersteuning thuis om gezin te versterken
- Opvoedcursus: cursus voor ouders, positieve opvoedvaardigheden leren en
oefenen
Interventie: herstel (na trauma) (3/3)
Het kind (en soms ouders) helpen de ervaringen te verwerken.
- CGT (cognitieve gedragstherapie): therapie gericht op veranderen van
negatieve gedachten en gedrag
- EMDR (eye movement desensitization and reprocessing): trauma
verwerken door herinneringen op te halen met afleidende stimulans
(oogbewegingen)
Signs of safety: kijken naar wat er goed gaat, sterke punten in het gezin en
krachten. Welke signalen van veiligheid zijn er? De oplossingsgerichte
gespreksvoering kenmerkt de manier van werken.
Doel: veiligheid van kind waarborgen
- Oplossingsgericht
o Signalen van veiligheid
o Uitzonderingen, sterke kanten, hulpbronnen
- Netwerk(bijeenkomst)
o Veiligheidsplan
- Specifieke hulpmiddelen
o Drie huizen (huis van zorgen, huis van goede dingen, huis van
dromen)
Seksueel misbruik
Seksueel misbruik bestaat uit seksuele aanrakingen of handelingen waarbij de
betrokkenen een ongelijkwaardige relatie hebben.
De pleger heeft een machtspositie, bijvoorbeeld doordat die sterker of ouder is of
doordat het slachtoffer afhankelijk is van de pleger.
Waarom het vlaggensysteem?
Om seksueel misbruik in kaart te brengen. Het is een universele manier van
werken en zorgt voor een objectieve basis. Iedereen spreekt dezelfde taal, de vier
kleuren. Elke kleur doet een uitspraak over de intensiteit.
Doelgroep: kinderen en (professionele) opvoeders
