PLP 3
Risicovol
alcoholgebruik bij
jongvolwassen
patiënten
ZORGPREVENTIEPROGRAMMA
01-06-2026
WINDESHEIM
,Inhoudsopgave
Inleiding....................................................................................................................................................................2
Hoofdstuk 1 analyse van het gezondheid probleem................................................................................................3
1.1 Doelgroepdefinitie: jongvolwassenen (18–25 jaar)......................................................................................3
1.2 Risicovol alcoholgebruik bij jongvolwassenen..............................................................................................4
1.3 Maatschappelijke opvattingen en visie op gezondheid................................................................................6
1.4 Gezondheidsdeterminanten.........................................................................................................................7
1.5 Analyse van gedrag.......................................................................................................................................9
1.6 Analyse van gedragsverandering................................................................................................................12
1.7 Conclusie.....................................................................................................................................................13
Hoofdstuk 2 Gedrags- en veranderdoelen.............................................................................................................14
2.1 Einddoel van de interventie........................................................................................................................14
2.2 Gedragsdoelen van de interventie..............................................................................................................16
2.3 Matrix van gedrags- en veranderdoelen.....................................................................................................17
Hoofdstuk 3 Gezondheidskundige interventies.....................................................................................................18
3.1 Methoden en theoretische onderbouwing.................................................................................................18
3.2 Mogelijke interventies................................................................................................................................19
3.3 Interventiekeuze: motiverende gespreksvoering en psycho-educatie.......................................................20
3.4 eHealth-module via Trimbos-instituut........................................................................................................21
Hoofdstuk 4 Implementatieplan............................................................................................................................22
Hoofdstuk 5 Monitoring en evaluatie....................................................................................................................24
Hoofdstuk 6 Reflectie volgens de STARRT-methode.............................................................................................26
Literatuurlijst..........................................................................................................................................................28
Bijlage.....................................................................................................................................................................33
Bijlage A. Feedbackformulieren op zorgpreventieprogramma en presentatie................................................34
Bijlage B. Bewijs mail contact met Regie verpleegkundige..............................................................................35
Bijlage C. Teach-back formulier alcoholinterventie..........................................................................................36
Onderwerpen besproken..............................................................................................................................36
Teach-back controlevragen..........................................................................................................................36
Evaluatie verpleegkundige............................................................................................................................36
Bijlage D. Praktijkadvies....................................................................................................................................38
Bijlage E. Link naar presentatie en PowerPoint................................................................................................40
1
, Bijlage F. Verklaring gebruik AI.........................................................................................................................41
Inleiding
Dit zorgpreventieprogramma is ontwikkeld tijdens de PLP III-stage in het ziekenhuis. Tijdens deze
stage viel op dat regelmatig jongvolwassenen worden opgenomen na alcoholgerelateerde
incidenten, zoals alcoholintoxicaties, ongevallen onder invloed en agressie-incidenten. Hoewel acute
gevolgen worden behandeld, is er weinig aandacht voor preventie. Dit vormde de aanleiding voor
dit zorgpreventieprogramma
2
, Binnen dit programma staat risicovol alcoholgebruik bij jongvolwassenen van 18 tot 25 jaar centraal.
Alcoholgebruik is in deze leeftijdsgroep sterk verbonden met sociale activiteiten, waardoor
overmatig drinken vaak als normaal wordt gezien. Praktijkervaringen en landelijke cijfers laten zien
dat risicovol alcoholgebruik aanzienlijke lichamelijke, psychische en sociale gevolgen kan hebben en
zorgt voor extra druk op de acute zorg.
Het doel van dit zorgpreventieprogramma is het vergroten van de bewustwording rondom risicovol
alcoholgebruik bij jongvolwassenen die op de afdeling worden opgenomen na een
alcoholgerelateerd incident. Hiervoor wordt gebruikgemaakt van Intervention Mapping, een
systematische methode voor het ontwikkelen van gezondheidsbevorderende interventies (Sassen,
2022). Daarbij wordt onderzocht welke gedragsdeterminanten bijdragen aan risicovol alcoholgebruik
en welke interventies haalbaar zijn binnen de acute ziekenhuissetting.
Binnen dit zorgpreventieprogramma staan de volgende vragen centraal:
Welke factoren en gedragsdeterminanten beïnvloeden risicovol alcoholgebruik bij
jongvolwassenen?
Welke gedrags- en veranderdoelen kunnen bijdragen aan het verminderen van risicovol
alcoholgebruik?
Welke interventies zijn effectief en haalbaar binnen de afdeling?
Hoe kan een preventieve interventie rondom alcoholgebruik worden geïmplementeerd
binnen de acute zorgpraktijk?
Dit zorgpreventieprogramma kent enkele beperkingen. Door de korte stageperiode en de acute
setting kon de interventie niet langdurig worden geïmplementeerd of geëvalueerd. Daarnaast richt
het programma zich specifiek op jongvolwassenen binnen de afdeling van het ziekenhuis, waardoor
de resultaten beperkt generaliseerbaar zijn. Het programma biedt waardevolle inzichten en een
basis voor verdere ontwikkeling.
Hoofdstuk 1 analyse van het gezondheid probleem
1.1 Doelgroepdefinitie: jongvolwassenen (18–25 jaar)
Jongvolwassenen zitten in een bijzondere fase tussen de puberteit en volledige volwassenheid. In
deze periode verandert er veel op biologisch, psychologisch en sociaal gebied (Meeus, 2019). In
Nederland zijn er ruim 1,7 miljoen jongvolwassenen, ongeveer 10% van de totale bevolking (Centraal
Bureau voor de Statistiek, 2025). Typisch voor deze levensfase zijn identiteitsontwikkeling,
toenemende zelfstandigheid, studie- en werkdruk en sociale relaties (Meeus, 2019).
De hersenen zijn pas rond het 25e levensjaar volledig ontwikkeld. Vooral de prefrontale cortex, die
belangrijk is voor impulscontrole, plannen en het inschatten van risico’s, rijpt relatief laat. Daardoor
zijn jongvolwassenen gevoeliger voor risicogedrag, zoals middelengebruik (Het Puberende Brein,
3
Risicovol
alcoholgebruik bij
jongvolwassen
patiënten
ZORGPREVENTIEPROGRAMMA
01-06-2026
WINDESHEIM
,Inhoudsopgave
Inleiding....................................................................................................................................................................2
Hoofdstuk 1 analyse van het gezondheid probleem................................................................................................3
1.1 Doelgroepdefinitie: jongvolwassenen (18–25 jaar)......................................................................................3
1.2 Risicovol alcoholgebruik bij jongvolwassenen..............................................................................................4
1.3 Maatschappelijke opvattingen en visie op gezondheid................................................................................6
1.4 Gezondheidsdeterminanten.........................................................................................................................7
1.5 Analyse van gedrag.......................................................................................................................................9
1.6 Analyse van gedragsverandering................................................................................................................12
1.7 Conclusie.....................................................................................................................................................13
Hoofdstuk 2 Gedrags- en veranderdoelen.............................................................................................................14
2.1 Einddoel van de interventie........................................................................................................................14
2.2 Gedragsdoelen van de interventie..............................................................................................................16
2.3 Matrix van gedrags- en veranderdoelen.....................................................................................................17
Hoofdstuk 3 Gezondheidskundige interventies.....................................................................................................18
3.1 Methoden en theoretische onderbouwing.................................................................................................18
3.2 Mogelijke interventies................................................................................................................................19
3.3 Interventiekeuze: motiverende gespreksvoering en psycho-educatie.......................................................20
3.4 eHealth-module via Trimbos-instituut........................................................................................................21
Hoofdstuk 4 Implementatieplan............................................................................................................................22
Hoofdstuk 5 Monitoring en evaluatie....................................................................................................................24
Hoofdstuk 6 Reflectie volgens de STARRT-methode.............................................................................................26
Literatuurlijst..........................................................................................................................................................28
Bijlage.....................................................................................................................................................................33
Bijlage A. Feedbackformulieren op zorgpreventieprogramma en presentatie................................................34
Bijlage B. Bewijs mail contact met Regie verpleegkundige..............................................................................35
Bijlage C. Teach-back formulier alcoholinterventie..........................................................................................36
Onderwerpen besproken..............................................................................................................................36
Teach-back controlevragen..........................................................................................................................36
Evaluatie verpleegkundige............................................................................................................................36
Bijlage D. Praktijkadvies....................................................................................................................................38
Bijlage E. Link naar presentatie en PowerPoint................................................................................................40
1
, Bijlage F. Verklaring gebruik AI.........................................................................................................................41
Inleiding
Dit zorgpreventieprogramma is ontwikkeld tijdens de PLP III-stage in het ziekenhuis. Tijdens deze
stage viel op dat regelmatig jongvolwassenen worden opgenomen na alcoholgerelateerde
incidenten, zoals alcoholintoxicaties, ongevallen onder invloed en agressie-incidenten. Hoewel acute
gevolgen worden behandeld, is er weinig aandacht voor preventie. Dit vormde de aanleiding voor
dit zorgpreventieprogramma
2
, Binnen dit programma staat risicovol alcoholgebruik bij jongvolwassenen van 18 tot 25 jaar centraal.
Alcoholgebruik is in deze leeftijdsgroep sterk verbonden met sociale activiteiten, waardoor
overmatig drinken vaak als normaal wordt gezien. Praktijkervaringen en landelijke cijfers laten zien
dat risicovol alcoholgebruik aanzienlijke lichamelijke, psychische en sociale gevolgen kan hebben en
zorgt voor extra druk op de acute zorg.
Het doel van dit zorgpreventieprogramma is het vergroten van de bewustwording rondom risicovol
alcoholgebruik bij jongvolwassenen die op de afdeling worden opgenomen na een
alcoholgerelateerd incident. Hiervoor wordt gebruikgemaakt van Intervention Mapping, een
systematische methode voor het ontwikkelen van gezondheidsbevorderende interventies (Sassen,
2022). Daarbij wordt onderzocht welke gedragsdeterminanten bijdragen aan risicovol alcoholgebruik
en welke interventies haalbaar zijn binnen de acute ziekenhuissetting.
Binnen dit zorgpreventieprogramma staan de volgende vragen centraal:
Welke factoren en gedragsdeterminanten beïnvloeden risicovol alcoholgebruik bij
jongvolwassenen?
Welke gedrags- en veranderdoelen kunnen bijdragen aan het verminderen van risicovol
alcoholgebruik?
Welke interventies zijn effectief en haalbaar binnen de afdeling?
Hoe kan een preventieve interventie rondom alcoholgebruik worden geïmplementeerd
binnen de acute zorgpraktijk?
Dit zorgpreventieprogramma kent enkele beperkingen. Door de korte stageperiode en de acute
setting kon de interventie niet langdurig worden geïmplementeerd of geëvalueerd. Daarnaast richt
het programma zich specifiek op jongvolwassenen binnen de afdeling van het ziekenhuis, waardoor
de resultaten beperkt generaliseerbaar zijn. Het programma biedt waardevolle inzichten en een
basis voor verdere ontwikkeling.
Hoofdstuk 1 analyse van het gezondheid probleem
1.1 Doelgroepdefinitie: jongvolwassenen (18–25 jaar)
Jongvolwassenen zitten in een bijzondere fase tussen de puberteit en volledige volwassenheid. In
deze periode verandert er veel op biologisch, psychologisch en sociaal gebied (Meeus, 2019). In
Nederland zijn er ruim 1,7 miljoen jongvolwassenen, ongeveer 10% van de totale bevolking (Centraal
Bureau voor de Statistiek, 2025). Typisch voor deze levensfase zijn identiteitsontwikkeling,
toenemende zelfstandigheid, studie- en werkdruk en sociale relaties (Meeus, 2019).
De hersenen zijn pas rond het 25e levensjaar volledig ontwikkeld. Vooral de prefrontale cortex, die
belangrijk is voor impulscontrole, plannen en het inschatten van risico’s, rijpt relatief laat. Daardoor
zijn jongvolwassenen gevoeliger voor risicogedrag, zoals middelengebruik (Het Puberende Brein,
3
