Hoorcollege 1 – Inleiding criminele carrières
1. Criminele carrières in de populaire cultuur
Criminele carrières komen vaak terug in films, series, documentaires, biografieën en true
crime-verhalen. Denk aan verhalen over maffia, seriemoordenaars, drugscriminelen, hackers
of witteboordencriminelen.
De vraag is alleen: hoe echt zijn films en populaire verhalen over criminaliteit?
Films en criminaliteit: hoe realistisch zijn ze?
Aan de ene kant zijn films en series niet altijd realistisch. Er is vaak sprake van een
vermenging van feiten en fictie. Dingen worden overdreven, versimpeld of dramatischer
gemaakt dan ze in werkelijkheid zijn. Ook bevatten films vaak stereotyperingen,
romantisering en misvattingen over criminelen.
Stereotypering = een versimpeld of overdreven beeld van een groep mensen.
Romantisering = criminaliteit aantrekkelijker, spannender of mooier voorstellen dan het
werkelijk is.
Voorbeelden hiervan zijn dat criminelen in films vaak worden neergezet als extreem slim,
charmant, machtig of loyaal, terwijl de werkelijkheid vaak veel complexer, chaotischer en
gewelddadiger is.
Aan de andere kant kunnen films en series wel iets laten zien over criminele carrières. Ze
kunnen inzicht geven in:
motieven van daders;
sociale omstandigheden;
groepsdruk;
macht en status;
de ontwikkeling van criminaliteit;
de rol van familie, vrienden en omgeving;
de complexiteit van levenslopen.
Een belangrijke uitspraak hierbij is:
“The street scripts the screen and the screen scripts the streets” – Young (2003)
Deze uitspraak betekent dat er een wisselwerking is tussen criminaliteit op straat en
populaire cultuur.
Aan de ene kant neemt de media over wat er op straat gebeurt. Films, series en muziek
worden geïnspireerd door echte criminaliteit, straatcultuur en criminele levensstijlen.
,Aan de andere kant beïnvloedt populaire cultuur ook weer de straat. Wat mensen in films,
series, muziek of social media zien, kan worden overgenomen in gedrag, taal, kleding,
houding of zelfs criminaliteit.
Kort gezegd:
De straat beïnvloedt het scherm, en het scherm beïnvloedt de straat.
Dit is belangrijk, omdat populaire cultuur dus niet alleen criminaliteit afbeeldt, maar soms
ook mede vormgeeft.
Waarom populaire cultuur toch nuttig kan zijn
Hoewel films en series fictie zijn, kunnen ze wel helpen om na te denken over criminele
carrières.
Ze kunnen:
je verbeeldingskracht prikkelen;
inzicht geven in motieven en gedragingen;
empathie vergroten door inleving;
laten zien hoe complex levenslopen kunnen zijn;
bredere en alternatieve perspectieven tonen;
duidelijk maken dat criminele carrières heterogeen zijn.
Heterogeen = verschillend; niet iedereen heeft dezelfde criminele carrière of hetzelfde
levenspad.
Toch moet je altijd kritisch blijven. Films en series zijn geen wetenschappelijk bewijs. Ze
kunnen een startpunt zijn om na te denken, maar je moet ze niet zomaar als werkelijkheid
aannemen.
Biografieën: dichter bij de werkelijkheid?
Biografieën, autobiografieën en memoires lijken dichter bij de werkelijkheid te staan dan
films. Ze worden vaak geschreven vanuit het perspectief van de dader of iemand die dicht
bij de dader stond.
Biografie = levensbeschrijving van een persoon, vaak geschreven door iemand anders.
Autobiografie = levensbeschrijving die iemand over zichzelf schrijft.
Bij biografieën krijg je vaak meer zicht op hoe een dader zelf zijn of haar leven begrijpt. Je
krijgt inzicht in:
, jeugd;
relaties;
keuzes;
motieven;
rechtvaardigingen;
turning points;
het eigen verhaal van de dader.
Toch moet je ook hier kritisch blijven. Boeken zijn vaak ook gemaakt om te verkopen. De
dader kan zichzelf beter, slimmer, onschuldiger of interessanter voordoen dan hij of zij
werkelijk was.
Biografieën zijn dus nuttig, maar hebben ook beperkingen.
2. Klassieke theorieën over criminele carrières
Criminele carrières kunnen worden bekeken aan de hand van drie fasen:
1. Initiation / onset
Het ontstaan of begin van criminaliteit.
2. Persistence
Het voortzetten van criminaliteit.
3. Desistance
Het stoppen met criminaliteit.
Klassieke criminologische theorieën proberen te verklaren waarom iemand begint met
criminaliteit, waarom iemand doorgaat en waarom iemand uiteindelijk stopt.
Differential Association – Sutherland
Differential association theory stelt dat criminaliteit wordt aangeleerd via contact met
anderen.
Volgens Sutherland ontstaat crimineel gedrag doordat iemand in aanraking komt met
mensen die criminaliteit goedkeuren of normaal vinden.
Criminaliteit wordt dus geleerd via:
vrienden;
familie;
partners;
buurt;
groep;
criminele netwerken.
, Deze theorie kan het begin en voortzetten van een criminele carrière verklaren.
Als iemand veel omgaat met mensen die criminaliteit plegen, kan die persoon leren:
hoe je criminaliteit pleegt;
waarom criminaliteit normaal of acceptabel is;
hoe je criminaliteit rechtvaardigt;
welke technieken nodig zijn;
welke normen binnen de groep gelden.
Toepassing op criminele carrières:
Initiation: iemand begint met criminaliteit door omgang met criminele anderen.
Persistence: iemand blijft criminaliteit plegen doordat die contacten blijven bestaan.
Desistance: stoppen wordt makkelijker wanneer iemand afstand neemt van
criminele netwerken.
Social Control Theory – Hirschi
Social control theory stelt dat mensen van criminaliteit worden weerhouden door sociale
bindingen.
Volgens Hirschi plegen mensen minder snel criminaliteit wanneer zij sterke bindingen
hebben met de samenleving.
Hirschi onderscheidt vier bindingen:
1. Attachment
Emotionele binding met anderen, zoals ouders, vrienden, docenten of partners.
2. Commitment
Investering in conventionele doelen, zoals school, werk, opleiding of carrière.
3. Involvement
Betrokkenheid bij normale activiteiten, zoals sport, school, werk of hobby’s.
4. Beliefs
Geloof in maatschappelijke normen en regels.
Als deze bindingen sterk zijn, heeft iemand iets te verliezen en is de kans op criminaliteit
kleiner.
Als deze bindingen zwak zijn of ontbreken, kan criminaliteit makkelijker ontstaan.
Toepassing op criminele carrières:
Initiation: criminaliteit kan ontstaan wanneer sociale bindingen zwak zijn.
Persistence: criminaliteit kan doorgaan wanneer iemand weinig verbonden is met
school, werk, familie of samenleving.
1. Criminele carrières in de populaire cultuur
Criminele carrières komen vaak terug in films, series, documentaires, biografieën en true
crime-verhalen. Denk aan verhalen over maffia, seriemoordenaars, drugscriminelen, hackers
of witteboordencriminelen.
De vraag is alleen: hoe echt zijn films en populaire verhalen over criminaliteit?
Films en criminaliteit: hoe realistisch zijn ze?
Aan de ene kant zijn films en series niet altijd realistisch. Er is vaak sprake van een
vermenging van feiten en fictie. Dingen worden overdreven, versimpeld of dramatischer
gemaakt dan ze in werkelijkheid zijn. Ook bevatten films vaak stereotyperingen,
romantisering en misvattingen over criminelen.
Stereotypering = een versimpeld of overdreven beeld van een groep mensen.
Romantisering = criminaliteit aantrekkelijker, spannender of mooier voorstellen dan het
werkelijk is.
Voorbeelden hiervan zijn dat criminelen in films vaak worden neergezet als extreem slim,
charmant, machtig of loyaal, terwijl de werkelijkheid vaak veel complexer, chaotischer en
gewelddadiger is.
Aan de andere kant kunnen films en series wel iets laten zien over criminele carrières. Ze
kunnen inzicht geven in:
motieven van daders;
sociale omstandigheden;
groepsdruk;
macht en status;
de ontwikkeling van criminaliteit;
de rol van familie, vrienden en omgeving;
de complexiteit van levenslopen.
Een belangrijke uitspraak hierbij is:
“The street scripts the screen and the screen scripts the streets” – Young (2003)
Deze uitspraak betekent dat er een wisselwerking is tussen criminaliteit op straat en
populaire cultuur.
Aan de ene kant neemt de media over wat er op straat gebeurt. Films, series en muziek
worden geïnspireerd door echte criminaliteit, straatcultuur en criminele levensstijlen.
,Aan de andere kant beïnvloedt populaire cultuur ook weer de straat. Wat mensen in films,
series, muziek of social media zien, kan worden overgenomen in gedrag, taal, kleding,
houding of zelfs criminaliteit.
Kort gezegd:
De straat beïnvloedt het scherm, en het scherm beïnvloedt de straat.
Dit is belangrijk, omdat populaire cultuur dus niet alleen criminaliteit afbeeldt, maar soms
ook mede vormgeeft.
Waarom populaire cultuur toch nuttig kan zijn
Hoewel films en series fictie zijn, kunnen ze wel helpen om na te denken over criminele
carrières.
Ze kunnen:
je verbeeldingskracht prikkelen;
inzicht geven in motieven en gedragingen;
empathie vergroten door inleving;
laten zien hoe complex levenslopen kunnen zijn;
bredere en alternatieve perspectieven tonen;
duidelijk maken dat criminele carrières heterogeen zijn.
Heterogeen = verschillend; niet iedereen heeft dezelfde criminele carrière of hetzelfde
levenspad.
Toch moet je altijd kritisch blijven. Films en series zijn geen wetenschappelijk bewijs. Ze
kunnen een startpunt zijn om na te denken, maar je moet ze niet zomaar als werkelijkheid
aannemen.
Biografieën: dichter bij de werkelijkheid?
Biografieën, autobiografieën en memoires lijken dichter bij de werkelijkheid te staan dan
films. Ze worden vaak geschreven vanuit het perspectief van de dader of iemand die dicht
bij de dader stond.
Biografie = levensbeschrijving van een persoon, vaak geschreven door iemand anders.
Autobiografie = levensbeschrijving die iemand over zichzelf schrijft.
Bij biografieën krijg je vaak meer zicht op hoe een dader zelf zijn of haar leven begrijpt. Je
krijgt inzicht in:
, jeugd;
relaties;
keuzes;
motieven;
rechtvaardigingen;
turning points;
het eigen verhaal van de dader.
Toch moet je ook hier kritisch blijven. Boeken zijn vaak ook gemaakt om te verkopen. De
dader kan zichzelf beter, slimmer, onschuldiger of interessanter voordoen dan hij of zij
werkelijk was.
Biografieën zijn dus nuttig, maar hebben ook beperkingen.
2. Klassieke theorieën over criminele carrières
Criminele carrières kunnen worden bekeken aan de hand van drie fasen:
1. Initiation / onset
Het ontstaan of begin van criminaliteit.
2. Persistence
Het voortzetten van criminaliteit.
3. Desistance
Het stoppen met criminaliteit.
Klassieke criminologische theorieën proberen te verklaren waarom iemand begint met
criminaliteit, waarom iemand doorgaat en waarom iemand uiteindelijk stopt.
Differential Association – Sutherland
Differential association theory stelt dat criminaliteit wordt aangeleerd via contact met
anderen.
Volgens Sutherland ontstaat crimineel gedrag doordat iemand in aanraking komt met
mensen die criminaliteit goedkeuren of normaal vinden.
Criminaliteit wordt dus geleerd via:
vrienden;
familie;
partners;
buurt;
groep;
criminele netwerken.
, Deze theorie kan het begin en voortzetten van een criminele carrière verklaren.
Als iemand veel omgaat met mensen die criminaliteit plegen, kan die persoon leren:
hoe je criminaliteit pleegt;
waarom criminaliteit normaal of acceptabel is;
hoe je criminaliteit rechtvaardigt;
welke technieken nodig zijn;
welke normen binnen de groep gelden.
Toepassing op criminele carrières:
Initiation: iemand begint met criminaliteit door omgang met criminele anderen.
Persistence: iemand blijft criminaliteit plegen doordat die contacten blijven bestaan.
Desistance: stoppen wordt makkelijker wanneer iemand afstand neemt van
criminele netwerken.
Social Control Theory – Hirschi
Social control theory stelt dat mensen van criminaliteit worden weerhouden door sociale
bindingen.
Volgens Hirschi plegen mensen minder snel criminaliteit wanneer zij sterke bindingen
hebben met de samenleving.
Hirschi onderscheidt vier bindingen:
1. Attachment
Emotionele binding met anderen, zoals ouders, vrienden, docenten of partners.
2. Commitment
Investering in conventionele doelen, zoals school, werk, opleiding of carrière.
3. Involvement
Betrokkenheid bij normale activiteiten, zoals sport, school, werk of hobby’s.
4. Beliefs
Geloof in maatschappelijke normen en regels.
Als deze bindingen sterk zijn, heeft iemand iets te verliezen en is de kans op criminaliteit
kleiner.
Als deze bindingen zwak zijn of ontbreken, kan criminaliteit makkelijker ontstaan.
Toepassing op criminele carrières:
Initiation: criminaliteit kan ontstaan wanneer sociale bindingen zwak zijn.
Persistence: criminaliteit kan doorgaan wanneer iemand weinig verbonden is met
school, werk, familie of samenleving.
