Samenvatting Huiselijk Geweld Hoofdstuk 1 t/m 11
Deel 1
Hoofdstuk 1
Van alle geweldsvormen komt huiselijk geweld het meeste voor.
Er zijn in ons land elk jaar 200.000 ernstige incidenten van huiselijk geweld. Met de minder ernstige
erbij zijn het er meer dan een miljoen. Een op de vijf vrouwen word binnen haar relatie ooit
mishandeld. De pleger doet er vaak alles aan om te voorkomen dat het slachtoffer ermee naar buiten
treedt. Het slachtoffer schaamt zich, legt de schuld van het geweld gedeeltelijk bij zichzelf of wil de
pleger niet afvallen en zwijgt erover. Een belangrijk kenmerk van huiselijk geweld is dus de
onzichtbaarheid, in stand gehouden door geheimhouding. Veel geweldsincidenten worden niet
bekend doordat ze zich in intieme relaties afspelen en er een afhankelijkheid mee speelt.
Geweld in gezinnen vormt vaak een inconvenient truth: veel mensen weten dat ‘het’ er is, maar
hebben het er liever niet over.
Incidenteel geweld: doet zich eenmalig voor, er is sprake van een incidenten of een sprake van
meerdere kleine incidenten.
Structureel geweld: herhaald geweld dat wekelijks of zelfs dagelijks voorkomt.
Verschillende vormen van geweld:
· Fysieke mishandeling
· Seksuele mishandeling
· Psychische of emotionele mishandeling
· Fysieke verwaarlozing
· Psychische of emotionele verwaarlozing
· Financiële uitbuiting
Geweld buitenshuis vs geweld binnenshuis
Explosie, opeens geweld vs langere aanloop, procesmatig, langer doorgaan, stopt niet vanzelf
‘’Wittebroodsweken’’: de periode van rust en schuldgevoelens bij de pleger. Schuldgevoelens uiten
zich in bezorgdheid om het slachtoffer, aandacht en cadeautjes.
Deze rust is van korte duur, omdat oorzaken niet besproken worden en spanningen weer opbouwen.
Cyclisch verloop van huiselijk geweld:
- Fase 1 Oplopende spanningen onenigheid zonder een oplossing
- Fase 2 Aanloop naar (nieuw) geweld beide partners verliezen controle door spanningen
- Fase 3 Geweldsuitbarsting kan eenzijdig of wederzijds zijn
- Fase 4 Wittebroodsweken pleger voelt zich schuldig, wilt relatie goed krijgen
Schema wordt gebruikt door politiemensen. Cyclus duurt volgens hen 3 a 4 weken. Verklaring
waarom de man en de vrouw na het geweld weer hand in hand kunnen lopen. Hoe vaker de cyclus
wordt afgewerkt, hoe korter hij wordt doorlopen. De cyclus is doorgaans alleen toepasbaar bij het
type huiselijk geweld: ‘uit de hand gelopen ruzies’ (common couple violence).
Hoe ernstig de gevolgen zijn hangt af van allerlei factoren, zoals de ernst en de duur, mate van
intimidatie, frequentie van het geweld, mate van macht en dwang van de pleger, mate van
opgelegde geheimhouding, leeftijd van slachtoffer en opvang na het geweld.
Gevolgen van huiselijk geweld:
Fysieke gevolgen
Klachten variëren van blauwe plekken en kneuzingen tot snijwonden, botbreuken, spontane
abortus, gehoorstoornissen, gewrichtspijnen, buikpijn, hoofdpijn etc. 44% van de slachtoffers
, had als gevolg van geweld medische hulp nodig. Een op de 8 had deze zorg meerdere malen
nodig of langdurig nodig. Huisarts Lo Fo Wong becijferde dat mishandelde vrouwen 3-7 maal
zoveel pijnstillers gebruiken als niet-mishandelde vrouwen en 2x zo vaak de huisarts
bezoeken. 10% van alle letsels die kinderen onder de 5 jaar oplopen zijn het gevolg van
kindermishandeling. Het gaat daarbij om brandwonden, snijwonden, botbreuken,
vergiftiging, hersenbeschadiging en zelfs geslachtsziekten.
Psychische gevolgen
Gevoelens van gebruikt te zijn. Veroorzaakt schade aan zelfbeeld en zelfvertrouwen. Kan
leiden tot trauma’s, niet alleen bij slachtoffers maar ook bij omstanders. Trauma’s hebben
invloed op de werking van de hersenen, geheugen en zelfbeeld. Slachtoffers moeten vaak
leven met een geheim, dat een chronische bron van spanning en angst vormt wat kan leiden
tot negatief zelfbeeld, gebrek aan gevoel van eigenwaarde en depressieve gevoelens en
gedachten. Langdurig geweld ondermijnt het gevoel van veiligheid en kan psychiatrische
problemen tot gevolg hebben zoals psychoses, persoonlijkheidsstoornissen, zelfbeschadiging
en suïcidaal gedrag. Ook brengt geweld in de privésfeer de slachtoffers in een isolement. Bij
kinderen is het territoriumbesef over hun lichaam en lichaamsgrenzen nog volop in
ontwikkeling. Om te overleven moeten slachtoffers vaak overlevingsstrategieën toepassen.
Dit zijn over het algemeen gezonde, maar het kan ook ongezond zijn. Dissociatie is hier een
van. Slachtoffers ontwikkelen het vermogen om gevoelens en gedachten weg te duwen en
jezelf even weg te maken. Het helpt om de pijnlijke situatie voor korte tijd te ontvluchten,
maar er kan ook een dissociatiepatroon ontstaan. Kinderarts Ben Rensen maakt onderscheid
tussen de volgende typen mishandeling; fysieke mishandeling (leidt volgens hem tot
psychisch isolement en verstoorde sociale/intellectuele ontwikkeling), psychische
mishandeling (kan tot gevolg hebben dat kinderen zich ontwikkelen tot klampers of tot
angstige, vermijdende mensen), psychische verwaarlozing (kan leiden tot een onstilbare
honger naar affectie), seksueel misbruik (afhankelijk van de aard, duur en context leiden tot
schaamte- en schuldgevoelens, verminderd gevoel van eigenwaarde, psychosomatische
klachten, relatieproblemen, twijfel over seksuele identiteit, geseksualiseerd gedrag en
exhibitionisme= tonen van je lichaam). Kindermishandeling kan volgens Rensen ook leiden
tot psychiatrische stoornissen. Hij noemt daarbij depressie, PTSS en
persoonlijkheidsstoornissen. In enkele gevallen is volgens Rensen kindermishandeling de
achtergrond voor het ontstaan van oudermishandeling.
Psychosociale gevolgen
Uit onderzoek van Van Dijk blijkt dat 11% van de slachtoffers uiteindelijk besluit om te
scheiden van de pleger (partner). Veel slachtoffers melden zich regelmatig kortdurend ziek
op hun werk. Slachtoffers van huiselijk geweld zouden hun werk minder geconcentreerd
doen en meer fouten maken. 10-15% van ziekteverzuim is gevolg van huiselijk geweld.
Transgenerationele overdracht
Uit evaluatie van Miltifocus blijkt dat 74% van alle zaken waarbij een casemanager word
ingezet, kinderen betrokken zijn geweest bij het geweld tussen ouders en dat vrijwel al die
kinderen daadwerkelijk getuige zijn geweest. Volgens schattingen zijn er jaarlijks ongeveer
100.000 kinderen in ons land getuige van dit geweld. Van deze kinderen, zo blijkt uit de
studie van Dijkstra, heeft 40% een verhoogd risico op emotionele problemen of
gedragsproblemen. Er is een gerede kans dat deze kinderen later zelf gewelddadig worden of
zelf slachtoffer worden. Dit is vooral bij kinderen die op jonge leeftijd aan geweld tussen
ouders blootgesteld worden. Op die manier worden geweld en slachtofferschap van de ene
generatie op de andere overgedragen. Bij jonge kinderen kan een trauma problemen met
hechting veroorzaken. Het aangaan van hechte relaties is moeilijker, een negatief zelfbeeld
met gevoelens van zwak, falend en hulpeloos en zien anderen misschien als vijandig en
onbetrouwbaar. Professor Lamers stelt dat kindermishandeling en huiselijk geweld waarvan
kinderen getuige zijn twee van de factoren zijn die leiden tot jeugdcriminaliteit. Mannen die
in hun kinderjaren mishandeld zijn hebben 3x zoveel kans om later zelf gewelddadig worden.
, Maatschappelijke gevolgen
Denk bijvoorbeeld aan de kosten voor hulp en opvang van slachtoffers, medische kosten,
geestelijke gezondheidszorg. Ook het bedrijfsleven maakt kosten doordat slachtoffers zich
vaker ziekmelden of minder productief zijn. In Nederland kwam men op een schatting van
332 miljoen gulden per jaar aan kosten ofwel 150 miljoen euro. De grootste kostenpost
vormen dus ziekteverzuim, sociale zekerheid en ziektekosten.
Factoren die de gevolgen kunnen versterken zijn:
- Duur
- Ernst
- Frequentie
- Opgelegde geheimhouding
- Relatie tussen pleger en slachtoffer
Factoren die de gevolgen kunnen verzachten:
- Overlevingskracht
- Daadkracht
- Steun vanuit de omgeving
Huiselijk geweld vanuit 4 perspectieven:
Huiselijk geweld als uiting van psychopathologie
In een aantal gevallen kan een duidelijk verband gelegd worden tussen het gepleegde geweld
en een psychiatrisch ziektebeeld, maar niet in alle gevallen. Een deel van de plegers van
partnergeweld is ronduit psychopathisch of neurotisch. Munchhausen by proxy zijn moeders
die in staat zijn hun kind ernstig te mishandelen in de hoop daarmee zelf aandacht te krijgen.
Als men ervan uitgaat dat gedrag aan en afgeleerd kan worden, moet er in de opvoeding van
kinderen bepaalde gedragingen beloond zijn om later geweld te gebruiken in intieme
relaties. Het is ook mogelijk dat er van het gebruik van geweld zelf iets uitgaat wat de pleger
net zo bevredigend en stimulerend ervaart als complimentjes, aanmoediging of aandacht.
Plegers die systematisch nieuw gedrag aanleren; geweldloze reacties worden beloond.
Geweld in de privésfeer kan niet puur vanuit psychiatrisch of psychopathologisch opzicht
bekeken worden.
Huiselijk geweld als uiting van machtsverschillen
Na de jaren ’70 ontstonden de blijf-van-mijn-lijf huizen (na de eerste emancipatiegolf).
Verschillen in macht zijn er nog altijd. Stereotiep ideeën over mannelijkheid en
vrouwelijkheid hebben nog steeds veel invloed. Daarom is het vanuit dit perspectief goed
verklaarbaar dat vrouwen veel vaker slachtoffer zijn van huiselijk geweld dan mannen en dat
huiselijk geweld in grote meerderheid door mannen wordt gepleegd. Ze kunnen geweld
gebruiken om de vrouw onderdanig te houden. Kindermishandeling en oudermishandeling
kunnen ook verklaard worden door machtsverschillen tussen ouder en kind.
Huiselijk geweld, gedefinieerd vanuit het strafrecht
In het wetboek van strafrecht komt huiselijk geweld niet voor, maar wel geweld. Het is geen
privéprobleem meer. Met geweld wordt bedoeld; een ongeoorloofde schending van iemands
persoonlijke integriteit. Het Wetboek Strafrecht maakt onderscheid tussen:
A: mishandeling en andere vormen van geweld: Dit kan variëren van eenvoudige
mishandeling tot moord en doodslag. Fysiek geweld kan daarnaast bestaan uit
verwaarlozing, tot ongewenste intimiteiten, waarmee ook aanranding en verkrachting
binnen het huwelijk bedoeld word.
B: psychisch geweld: Soms is er sprake van zodanige dreiging dat er beter van geestelijke
terreur gesproken kan worden. Er is ook sprake van geestelijk terreur wanneer de pleger
eigendommen van het slachtoffer vernielt om daarmee een nog groter gevoel van dreiging
Deel 1
Hoofdstuk 1
Van alle geweldsvormen komt huiselijk geweld het meeste voor.
Er zijn in ons land elk jaar 200.000 ernstige incidenten van huiselijk geweld. Met de minder ernstige
erbij zijn het er meer dan een miljoen. Een op de vijf vrouwen word binnen haar relatie ooit
mishandeld. De pleger doet er vaak alles aan om te voorkomen dat het slachtoffer ermee naar buiten
treedt. Het slachtoffer schaamt zich, legt de schuld van het geweld gedeeltelijk bij zichzelf of wil de
pleger niet afvallen en zwijgt erover. Een belangrijk kenmerk van huiselijk geweld is dus de
onzichtbaarheid, in stand gehouden door geheimhouding. Veel geweldsincidenten worden niet
bekend doordat ze zich in intieme relaties afspelen en er een afhankelijkheid mee speelt.
Geweld in gezinnen vormt vaak een inconvenient truth: veel mensen weten dat ‘het’ er is, maar
hebben het er liever niet over.
Incidenteel geweld: doet zich eenmalig voor, er is sprake van een incidenten of een sprake van
meerdere kleine incidenten.
Structureel geweld: herhaald geweld dat wekelijks of zelfs dagelijks voorkomt.
Verschillende vormen van geweld:
· Fysieke mishandeling
· Seksuele mishandeling
· Psychische of emotionele mishandeling
· Fysieke verwaarlozing
· Psychische of emotionele verwaarlozing
· Financiële uitbuiting
Geweld buitenshuis vs geweld binnenshuis
Explosie, opeens geweld vs langere aanloop, procesmatig, langer doorgaan, stopt niet vanzelf
‘’Wittebroodsweken’’: de periode van rust en schuldgevoelens bij de pleger. Schuldgevoelens uiten
zich in bezorgdheid om het slachtoffer, aandacht en cadeautjes.
Deze rust is van korte duur, omdat oorzaken niet besproken worden en spanningen weer opbouwen.
Cyclisch verloop van huiselijk geweld:
- Fase 1 Oplopende spanningen onenigheid zonder een oplossing
- Fase 2 Aanloop naar (nieuw) geweld beide partners verliezen controle door spanningen
- Fase 3 Geweldsuitbarsting kan eenzijdig of wederzijds zijn
- Fase 4 Wittebroodsweken pleger voelt zich schuldig, wilt relatie goed krijgen
Schema wordt gebruikt door politiemensen. Cyclus duurt volgens hen 3 a 4 weken. Verklaring
waarom de man en de vrouw na het geweld weer hand in hand kunnen lopen. Hoe vaker de cyclus
wordt afgewerkt, hoe korter hij wordt doorlopen. De cyclus is doorgaans alleen toepasbaar bij het
type huiselijk geweld: ‘uit de hand gelopen ruzies’ (common couple violence).
Hoe ernstig de gevolgen zijn hangt af van allerlei factoren, zoals de ernst en de duur, mate van
intimidatie, frequentie van het geweld, mate van macht en dwang van de pleger, mate van
opgelegde geheimhouding, leeftijd van slachtoffer en opvang na het geweld.
Gevolgen van huiselijk geweld:
Fysieke gevolgen
Klachten variëren van blauwe plekken en kneuzingen tot snijwonden, botbreuken, spontane
abortus, gehoorstoornissen, gewrichtspijnen, buikpijn, hoofdpijn etc. 44% van de slachtoffers
, had als gevolg van geweld medische hulp nodig. Een op de 8 had deze zorg meerdere malen
nodig of langdurig nodig. Huisarts Lo Fo Wong becijferde dat mishandelde vrouwen 3-7 maal
zoveel pijnstillers gebruiken als niet-mishandelde vrouwen en 2x zo vaak de huisarts
bezoeken. 10% van alle letsels die kinderen onder de 5 jaar oplopen zijn het gevolg van
kindermishandeling. Het gaat daarbij om brandwonden, snijwonden, botbreuken,
vergiftiging, hersenbeschadiging en zelfs geslachtsziekten.
Psychische gevolgen
Gevoelens van gebruikt te zijn. Veroorzaakt schade aan zelfbeeld en zelfvertrouwen. Kan
leiden tot trauma’s, niet alleen bij slachtoffers maar ook bij omstanders. Trauma’s hebben
invloed op de werking van de hersenen, geheugen en zelfbeeld. Slachtoffers moeten vaak
leven met een geheim, dat een chronische bron van spanning en angst vormt wat kan leiden
tot negatief zelfbeeld, gebrek aan gevoel van eigenwaarde en depressieve gevoelens en
gedachten. Langdurig geweld ondermijnt het gevoel van veiligheid en kan psychiatrische
problemen tot gevolg hebben zoals psychoses, persoonlijkheidsstoornissen, zelfbeschadiging
en suïcidaal gedrag. Ook brengt geweld in de privésfeer de slachtoffers in een isolement. Bij
kinderen is het territoriumbesef over hun lichaam en lichaamsgrenzen nog volop in
ontwikkeling. Om te overleven moeten slachtoffers vaak overlevingsstrategieën toepassen.
Dit zijn over het algemeen gezonde, maar het kan ook ongezond zijn. Dissociatie is hier een
van. Slachtoffers ontwikkelen het vermogen om gevoelens en gedachten weg te duwen en
jezelf even weg te maken. Het helpt om de pijnlijke situatie voor korte tijd te ontvluchten,
maar er kan ook een dissociatiepatroon ontstaan. Kinderarts Ben Rensen maakt onderscheid
tussen de volgende typen mishandeling; fysieke mishandeling (leidt volgens hem tot
psychisch isolement en verstoorde sociale/intellectuele ontwikkeling), psychische
mishandeling (kan tot gevolg hebben dat kinderen zich ontwikkelen tot klampers of tot
angstige, vermijdende mensen), psychische verwaarlozing (kan leiden tot een onstilbare
honger naar affectie), seksueel misbruik (afhankelijk van de aard, duur en context leiden tot
schaamte- en schuldgevoelens, verminderd gevoel van eigenwaarde, psychosomatische
klachten, relatieproblemen, twijfel over seksuele identiteit, geseksualiseerd gedrag en
exhibitionisme= tonen van je lichaam). Kindermishandeling kan volgens Rensen ook leiden
tot psychiatrische stoornissen. Hij noemt daarbij depressie, PTSS en
persoonlijkheidsstoornissen. In enkele gevallen is volgens Rensen kindermishandeling de
achtergrond voor het ontstaan van oudermishandeling.
Psychosociale gevolgen
Uit onderzoek van Van Dijk blijkt dat 11% van de slachtoffers uiteindelijk besluit om te
scheiden van de pleger (partner). Veel slachtoffers melden zich regelmatig kortdurend ziek
op hun werk. Slachtoffers van huiselijk geweld zouden hun werk minder geconcentreerd
doen en meer fouten maken. 10-15% van ziekteverzuim is gevolg van huiselijk geweld.
Transgenerationele overdracht
Uit evaluatie van Miltifocus blijkt dat 74% van alle zaken waarbij een casemanager word
ingezet, kinderen betrokken zijn geweest bij het geweld tussen ouders en dat vrijwel al die
kinderen daadwerkelijk getuige zijn geweest. Volgens schattingen zijn er jaarlijks ongeveer
100.000 kinderen in ons land getuige van dit geweld. Van deze kinderen, zo blijkt uit de
studie van Dijkstra, heeft 40% een verhoogd risico op emotionele problemen of
gedragsproblemen. Er is een gerede kans dat deze kinderen later zelf gewelddadig worden of
zelf slachtoffer worden. Dit is vooral bij kinderen die op jonge leeftijd aan geweld tussen
ouders blootgesteld worden. Op die manier worden geweld en slachtofferschap van de ene
generatie op de andere overgedragen. Bij jonge kinderen kan een trauma problemen met
hechting veroorzaken. Het aangaan van hechte relaties is moeilijker, een negatief zelfbeeld
met gevoelens van zwak, falend en hulpeloos en zien anderen misschien als vijandig en
onbetrouwbaar. Professor Lamers stelt dat kindermishandeling en huiselijk geweld waarvan
kinderen getuige zijn twee van de factoren zijn die leiden tot jeugdcriminaliteit. Mannen die
in hun kinderjaren mishandeld zijn hebben 3x zoveel kans om later zelf gewelddadig worden.
, Maatschappelijke gevolgen
Denk bijvoorbeeld aan de kosten voor hulp en opvang van slachtoffers, medische kosten,
geestelijke gezondheidszorg. Ook het bedrijfsleven maakt kosten doordat slachtoffers zich
vaker ziekmelden of minder productief zijn. In Nederland kwam men op een schatting van
332 miljoen gulden per jaar aan kosten ofwel 150 miljoen euro. De grootste kostenpost
vormen dus ziekteverzuim, sociale zekerheid en ziektekosten.
Factoren die de gevolgen kunnen versterken zijn:
- Duur
- Ernst
- Frequentie
- Opgelegde geheimhouding
- Relatie tussen pleger en slachtoffer
Factoren die de gevolgen kunnen verzachten:
- Overlevingskracht
- Daadkracht
- Steun vanuit de omgeving
Huiselijk geweld vanuit 4 perspectieven:
Huiselijk geweld als uiting van psychopathologie
In een aantal gevallen kan een duidelijk verband gelegd worden tussen het gepleegde geweld
en een psychiatrisch ziektebeeld, maar niet in alle gevallen. Een deel van de plegers van
partnergeweld is ronduit psychopathisch of neurotisch. Munchhausen by proxy zijn moeders
die in staat zijn hun kind ernstig te mishandelen in de hoop daarmee zelf aandacht te krijgen.
Als men ervan uitgaat dat gedrag aan en afgeleerd kan worden, moet er in de opvoeding van
kinderen bepaalde gedragingen beloond zijn om later geweld te gebruiken in intieme
relaties. Het is ook mogelijk dat er van het gebruik van geweld zelf iets uitgaat wat de pleger
net zo bevredigend en stimulerend ervaart als complimentjes, aanmoediging of aandacht.
Plegers die systematisch nieuw gedrag aanleren; geweldloze reacties worden beloond.
Geweld in de privésfeer kan niet puur vanuit psychiatrisch of psychopathologisch opzicht
bekeken worden.
Huiselijk geweld als uiting van machtsverschillen
Na de jaren ’70 ontstonden de blijf-van-mijn-lijf huizen (na de eerste emancipatiegolf).
Verschillen in macht zijn er nog altijd. Stereotiep ideeën over mannelijkheid en
vrouwelijkheid hebben nog steeds veel invloed. Daarom is het vanuit dit perspectief goed
verklaarbaar dat vrouwen veel vaker slachtoffer zijn van huiselijk geweld dan mannen en dat
huiselijk geweld in grote meerderheid door mannen wordt gepleegd. Ze kunnen geweld
gebruiken om de vrouw onderdanig te houden. Kindermishandeling en oudermishandeling
kunnen ook verklaard worden door machtsverschillen tussen ouder en kind.
Huiselijk geweld, gedefinieerd vanuit het strafrecht
In het wetboek van strafrecht komt huiselijk geweld niet voor, maar wel geweld. Het is geen
privéprobleem meer. Met geweld wordt bedoeld; een ongeoorloofde schending van iemands
persoonlijke integriteit. Het Wetboek Strafrecht maakt onderscheid tussen:
A: mishandeling en andere vormen van geweld: Dit kan variëren van eenvoudige
mishandeling tot moord en doodslag. Fysiek geweld kan daarnaast bestaan uit
verwaarlozing, tot ongewenste intimiteiten, waarmee ook aanranding en verkrachting
binnen het huwelijk bedoeld word.
B: psychisch geweld: Soms is er sprake van zodanige dreiging dat er beter van geestelijke
terreur gesproken kan worden. Er is ook sprake van geestelijk terreur wanneer de pleger
eigendommen van het slachtoffer vernielt om daarmee een nog groter gevoel van dreiging
